Το επικείμενο 51ο συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολογων (ΠΕΦ) με θέμα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ θα διεξαχθεί στην Αθήνα από την Πέμπτη 6 Νοεμβρίου έως και το Σάββατο 8 Νοεμβρίου 2025. Η ανάγνωση του προγράμματος που έχει αποσταλεί ως προσχέδιο στους εισηγητές φανερώνει αυτό που το συνέδριο είναι: ένας «Μαραθώνιος» γνώσης κι όποιος θέλει να τον τρέξει από την αρχή μέχρι το τέλος θα πρέπει να διακτινισθεί σε πολλές παράλληλες πορείες! Γιατί το άκρως ενδιαφέρον θέμα προσείλκυσε την προσοχή πολλών προσώπων που θέλησαν να συνεισφέρουν τη δική τους κατάθεση στη διερεύνηση της σχέσης αυτής μεταξύ Λογοτεχνίας και Ιστορίας, συμπληρώνοντας έτσι με κάθε κατάθεση το πλαίσιο γύρω από την κεντρική ομιλία του καθηγητή Ερατοσθένη Καψωμένου η οποία με τίτλο Ποιος είναι ο ρόλος της Θεωρίας της λογοτεχνίας στη διερεύνηση της σχέσης Λογοτεχνίας και Ιστορίας, θα παρουσιαστεί την πρώτη ημέρα του συνεδρίου (Πέμπτη, 6/ 11).
Έχοντας την χαρά και την τιμή της συμμετοχής, διατρέχω προκαταβολικά την πορεία του συνεδρίου εστιάζοντας σε ορισμένα μόνο σημεία που ανταποκρίνονται στην παρούσα φάση περισσότερο στα ενδιαφέροντά μου, χωρίς αυτό να επέχει αξιολογική κρίση υπέρ αυτών σε σχέση με τα υπόλοιπα εξίσου εξόχως σημαντικά ζητήματα που προσεγγίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του συνεδρίου.Αλλά πριν δώσω τα σημεία αυτά, οφείλω να συγχαρώ και να ευχαριστήσω την ΠΕΦ στο πρόσωπο της προέδρου της κ. Μαρίας Κ. Πεσκετζή η οποία και θα κηρύξει την έναρξη του συνεδρίου την Πέμπτη.
Την ίδια ημέρα, μετά την κεντρική ομιλία, θα αναπτυχθεί η Α΄ Ενότητα με τις θεωρητικές προσεγγίσεις και έμφαση στον ρόλο της Θεωρίας της Λογοτεχνίας στη διερεύνηση της σχέσης Λογοτεχνίας και Ιστορίας. Καθώς είναι πολύ σημαντικές για όλους μας, δίνω εδώ τα ονόματα και τους τίτλους: η Τιτίκα Δημητρούλια, Καθηγήτρια Θεωρίας και Πράξης της Μετάφρασης του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, παρουσιάζει το ζήτημα: Είναι η ιστορία λογοτεχνία και η λογοτεχνία ιστορία; Όροι και αδιέξοδα μιας σύγχρονης συζήτησης. Ακολουθεί ο Βασίλης Αλεξίου, Καθηγητής Θεωρίας της Λογοτεχνίας του ΠΤΔΕ – ΑΠΘ, με θέμα: Στον αστερισμό του «μετά»: η Θεωρία της λογοτεχνίας στην εποχή του «μετά τη θεωρία». Στη συνέχεια η Δρ Αναστασία Οικονόμου, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Φιλολόγων Ευβοίας, αναπτύσσει τη σχέση ποίησης και ιστορίας στο «Περί ποιητικής» του Αριστοτέλους. Και μιλώντας πάντα για τον Αριστοτέλη, αλλά και τον Πλάτωνα, η Μαρία Φειδάκη, Φιλόλογος, M.Ed., για τη σχέση Λογοτεχνίας – Ιστορίας, διερευνά το θέμα: Μία διαλεκτική προσέγγιση Πλατωνικών και Αριστοτελικών επιδράσεων στη Σύγχρονη Θεωρία της Λογοτεχνίας. Έπονται εισηγήσεις που φωτίζουν τη σχέση αυτή με προβολείς φιλτραρισμένους από σύγχρονες θεωρίες λογοτεχνίας: η Δρ Άννεκε Ιωαννάτου, Doctoraal Κλασικής και Νεοελληνικής Φιλολογίας και Συγκριτικής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, παρουσιάζει : Η μαρξιστική λογοτεχνική κριτική ως γέννημα, αντανάκλαση και αποτύπωμα ιστορικών συνθηκών. Η πρόεδρος της ΠΕΦ Δρ Μαρία Κ. Πεσκετζή, Επίτιμη Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02, αναπτύσσει το θέμα: Η Ιστορία της Λογοτεχνίας και η Αισθητική της Πρόσληψης. Κριτικές επισημάνσεις στη θεωρία του Hans – Robert Jauss. Ακολουθεί η Δρ Τίνα Μπολώτη με το θέμα Η Ιστορία ως αφήγηση εξουσίας: Frederic Jameson και Edward Said. Και η σημαντική αυτή Α ενότητα και συνάμα Α συνεδρία κλείνει με μια σημειολογική μελέτη από την Δέσποινα Γιαλατζή, Φιλόλογο, Υποψήφια Διδάκτορα ΑΠΘ, με θέμα Συγκριτική μελέτη Ιστορίας και Λογοτεχνίας, οι σημειολογικές ισοτοπίες και το σημειωτικό τετράγωνο στο «Le Comte de Monte Cristo» του Αλέξανδρου Δουμά.
Ακολουθεί το πρώτο θεωρητικό μέρος της μεγάλης δεύτερης ενότητας που οριοθετείται ως Το λογοτεχνικό έργο ως μαρτυρία των ιστορικών, κοινωνικών, πολιτικών και πολιτιστικών συνθηκών της εποχής του. Και εδώ εξέχοντα πρόσωπα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας προσφέρουν εισηγήσεις «κλειδιά» για όποιον θέλει να μελετήσει το ζήτημα. Η Έρη Σταυροπούλου, Ομότιμη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ, δίνει : Ιστορία της Λογοτεχνίας και Μυθοπλασία .Η Δρ Χριστίνα Βέικου, Φιλόλογος, Κοινωνική Ανθρωπολόγος, στρέφει τη ματιά μας στον αλησμόνητο Ν. Θέμελη, παρουσιάζοντας : Πολιτισμικές επιστρώσεις ενός πολυφωνικού κόσμου: οι επάλληλες ταυτότητες στο έργο του Ν. Θέμελη «Οι αλήθειες των άλλων». Ο Γιώργος Μαργαρίτης, Καθηγητής Ιστορίας του ΑΠΘ, παρουσιάζει το θέμα: Joseph Conrad (1899), «Η καρδιά του σκότους»: η ανεξερεύνητη ουσία του ιμπεριαλισμού. Ο Θανάσης Κούγκουλος, Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του ΔΠΘ, αναπτύσσει : Ελληνική πεζογραφία και ιστορική πραγματικότητα: θέσεις για τη διάδρασή τους στον 19ο και στον 20 αιώνα. Και τέλος ο Δρ Αναστάσιος Στέφος, Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος, Αντιπρόεδρος της ΠΕΦ, παρουσιάζει : Η Νεοελληνική Ιστορία στην Ποίηση του Γεωργίου Δροσίνη.
Η μεγάλη αυτή δεύτερη ενότητα αναπτύσσεται στη διάρκεια της επόμενης ημέρας Παρασκευή 7/11 με πληθώρα εισηγήσεων που κατανέμονται σε τρεις συνεδρίες ( Γ, Δ, Ε) οι οποίες μάλιστα εξακτινώνονται σε τρεις επιμέρους παράλληλες. Έτσι η τρίτη Συνεδρία περιλαμβάνει τρεις θεματικές από τις οποίες στην πρώτη διερευνώνται θέματα που άπτονται της αρχαίας και της βυζαντινής λογοτεχνίας, ενώ στη δεύτερη και τρίτη οι εισηγήσεις αφορούν τη νεοελληνική παραγωγή του 19ου– 20ου αιώνα με μια μεγάλη ποικιλία πυρηνικών θεμάτων της νεοελληνικής κοινωνίας και ιστορίας στα οποία εστιάζουν. Προς στην κατεύθυνση αυτή κινούνται και οι θεματικές της τέταρτης συνεδρίας.
Στέκομαι λίγο περισσότερο στην Δ΄συνεδρία – τρίτη θεματική όπου έχω την τιμή και την χαρά να συμμετέχω: η Δρ Αθηνά Ψαροπούλου, Μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, «Οι Κύκλοι του Ζωδιακού» του Ανδρέα Εμπειρίκου ως διάλογος με την Ιστορία. Η Σοφία Ζουρούδη, Φιλόλογος, Μια περιήγηση στην αρθογραφία του Εμφυλίου Πολέμου με οδηγό τη Λογοτεχνία. Η πεζογραφία του Γιώργου Ιωάννου ως εφαλτήριο ανάδυσης ιστορικών γεγονότων. Η Κωνσταντίνα Κατσίβα, Φιλόλογος, «Δύο άνθρωποι» και «Ανεπίδοτα γράμματα 7»: ερμηνευτική προσέγγιση των δύο ποιημάτων υπό το πρίσμα της μεταπολεμικότητας. Ο Γεώργιος Κωνσταντόπουλος, Φιλόλογος, Το συλλογικό βίωμα στη συλλογή «Για ένα φιλότιμο» του Γιώργου Ιωάννου. Η Χαραλαμπία Λαγού, Υποψήφια Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας, Τοπία ματαίωσης: Ο ρόλος της φύσης στη μεταπολεμική πεζογραφία. Οι περιπτώσεις του Θ. Βαλτινού και της Μ. Λυμπεράκη. Η Δρ Μαρία Παν. Παναγιωτοπούλου, Χρόνοι, τόποι και δρόμοι για την ενηλικίωση δύο αρραβωνιαστικών η Αυγερινή του Δημ. Χατζή και η Ελένη/Δάφνη της Άλκης Ζέη
Και επιπλέον μιας και ασχολούμαι με τον Χατζή εστιάζω και σε δύο ακόμη εισηγήσεις από την Ε-β συνεδρία: Η Δρ Μαίρη Μαργαρίτη, Μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Τμήμα Ιστορίας Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Η διαμόρφωση της μικρής μας πόλης: μια γεωκριτική ανάλυση της συλλογής διηγημάτων του Δημήτρη Χατζή. Ο Νικόλαος Χούρμος, Φιλόλογος ΜΑ, Ένα στιγμιότυπο του ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου μέσα από τη γραφή του Δημήτρη Χατζή. Η περίπτωση των «Ανυπεράσπιστων».
Αλλά η περιδιάβασή μου στο προσχέδιο του προγράμματος της ΠΕΦ συνέπεσε με την τηλε- θέαση της ταινίας Ο Χαμένος Βασιλιάς: Η ταινία για μια συνηθισμένη γυναίκα που βρήκε τον Ριχάρδο τον Τρίτο, σε σκηνοθεσία Στίβεν Φρίαρς. Η περίπτωση του άγγλου βασιλιά έχει πολλά να μας πει για το θέμα λογοτεχνία και ιστορία: ποιος ήταν πραγματικά ( ιστορικά) ο Ριχάρδος και ποιος έχουμε μάθει, χάρη στον Σέξπηρ, πως ήταν;
Έτσι από την επόμενη Γ΄ Ενότητα του συνεδρίου με θέμα Ιστορία και μυθοπλασία, η οποία επίσης αναπτύσσεται με τρεις παράλληλες θεματικές, στέκομαι στην Στ Συνεδρία ξεχωρίζοντας την εισήγηση του Δρ Κώστα Πρέντζα, Δημιουργώντας έναν «κακό». Η απεικόνιση του Αλέξανδρου των Φερών στον «Βίο του Πελοπίδα» του Πλουτάρχου αλλά και της Κωνσταντίνας Πλατανιά, υποψήφιας διδάκτορα του Τμήματος Ιστορίας και Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου, Όταν η Λογοτεχνία ιστοριογραφεί. Το παράδειγμα του Γ.Ν. Βαρνακιώτη. Αυτές οι δύο εισηγήσεις αποκτούν για μένα ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς συνδυαζόμενες με την εισήγηση που παρουσιάζει ο Γεώργιος Ν. Λεοντσίνης, Ομότιμος Καθηγητής του ΕΚΠΑ, Η αξιοποίηση της υποκειμενικότητας του λογοτεχνικού έργου ως συμπληρωματικού μέσου για την ανάδειξη της «αντικειμενικότητας» της ιστοριογραφίας και ενίσχυσης του μαθήματος της ιστορίας, (στην τέταρτη ενότητα Ιστορία και Λογοτεχνία στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, συνεδρία Ζ σε ολομέλεια)
Η τελευταία Η συνεδρία αναπτύσσεται επίσης με παράλληλες θεματικές στις οποίες προσεγγίζεται και πάλι ποικιλία σημαντικών θεμάτων, με αρκετές εισηγήσεις να αναφέρονται στη προσφυγιά της μικρασιατικής καταστροφής.
