Η συζήτηση για το αν η συμφωνία στη Γάζα μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή κατέληξε σε κλίμα έντονου σκεπτικισμού. Οι ομιλητές στάθηκαν στη ρευστότητα και την αστάθεια στην περιοχή, στην εξάρτηση από την Ουάσιγκτον, στις ανεπάρκειες του σχεδίου Τραμπ, στην αποδυνάμωση διεθνών θεσμών.
Η συζήτηση έγινε στο πλαίσιο του συνεδρίου «Αθήνα: Διάλογοι για την Πολιτική – Athens Policy Dialogues», που πραγματοποιείται 4 και 5 Δεκεμβρίου στο ξενοδοχείο King George και οργανώνεται από το Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων, το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και την εφημερίδα Το Βήμα, στο πάνελ με τίτλο «Middle East: In Search of a New Security Architecture After the Peace Deal».
«Δεν είναι ειρηνευτική συμφωνία»
Τον τόνο έδωσε ο Emile Hokayem, Διευθυντής Περιφερειακής Ασφάλειας & Ανώτερος Συνεργάτης για Ασφάλεια στη Μέση Ανατολή, INSS για θέματα Μέσης Ανατολής στο IISS, δηλώνοντας εξαρχής: «Είμαι απαισιόδοξος. Δεν είναι ειρηνευτική συμφωνία· εξαρτόμαστε από την Ουάσιγκτον. Δεν είναι πλήρης κατάπαυση του πυρός – απλώς σταμάτησε μια μαξιμαλιστική προσέγγιση από την πλευρά του Ισραήλ».
Αναφερόμενος στις αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ, σημείωσε: «Όταν επιβλήθηκε κι έφτασε στην Κνεσέτ το σχέδιο, οι βουλευτές που στηρίζουν τον κυβερνητικό συνασπισμό σηκώθηκαν κι έφυγαν. Άρα για ποιο σχέδιο μιλάμε;».Αναφερόμενος στον πρόεδρο Τραμπ σχολίασε: «Αναρωτιέμαι τι εννοεί όταν μιλά για “σχέδιο Β”». Και κατέληξε: «Δεν είναι ειρηνευτική συμφωνία. Αυτό το πλάνο γεννά ευκαιρίες για μία νέα αρχιτεκτονική; Εγώ δεν το πιστεύω, δεν είμαστε στην αρχή μιας νέας τάξης πραγμάτων. Υπάρχει τεράστια ρευστότητα κι αβεβαιότητα για όλους. Μέσα σε αυτό τοπίο ποιος εξωτερικός παράγοντας μπορεί να δεσμευθεί; Για την αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν νομίζω ότι τη συζητάμε στα σοβαρά».
Μ. Δαμανάκη: «Χάθηκε η ευκαιρία – πιθανότερο η διχοτόμηση της Γάζας»
H Μαρία Δαμανάκη, Επίτροπος της ΕΕ για Περιβάλλον, Ωκεανούς & Αλιεία (2010–2014), υπογράμμισε πως «όλες οι προβλέψεις είναι πιθανές». Τόνισε όμως ότι «η ευκαιρία χάθηκε με την ήττα της Χαμάς και την αποδυνάμωση του Ιράν» και πρόσθεσε: «Θα μπορούσαμε να υπάρχει μια βιώσιμη λύση και να είχαμε προχωρήσει στη δημιουργία Παλαιστινιακού Κράτους».
Όπως είπε, «η εκεχειρία είναι εύθραυστη, η 2η φάση του σχεδίου Τραμπ φαντάζει δύσκολη έως αδύνατη να εφαρμοστεί. Υπάρχουν πολλά και σοβαρά προβλήματα. Κατά συνέπεια, αυτό που βλέπω ως πιθανότερο σενάριο είναι η οριστική διχοτόμηση της Γάζας – τον εκτοπισμό των ανθρώπων στη Λωρίδα που ελέγχει η Χαμάς». Ως δρόμο για το μέλλον πρότεινε «τη δημιουργία περιφερειακών δομών αναπτυξιακής συνεργασίας», σημειώνοντας ότι «οι ενεργειακές συνεργασίες ανοίγουν έναν δρόμο».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Τουρκία, «η οποία, παρά τον αναθεωρητισμό της, έχει κατοχυρώσει τον ρόλο περιφερειακής δύναμης», χάρη στη στρατηγική συνέπεια και τον πραγματισμό της. Τόνισε όμως ότι «ο σεβασμός μας στο διεθνές δίκαιο δεν σημαίνει ότι, σε έναν διάλογο, οι προσδοκίες μας θα ικανοποιηθούν». Κλείνοντας μίλησε για «εθνική συνεννόηση στην εξωτερική πολιτική» και ανάγκη «να εγκαταλείψουμε την ακινησία».
«ΟΗΕ αποδυναμωμένος – το πλάνο είναι περίπλοκο αλλά το μόνο διαθέσιμο»
Η Nomi Bar-Yaacov, International Peace Negotiator στο Geneva Centre for Security Policy, εστίασε αρχικά στον ρόλο των διεθνών θεσμών, σημειώνοντας ότι «ο ΟΗΕ αποδυναμώθηκε, δεν είναι ο ίδιος οργανισμός, χρειάζονται μεταρρυθμίσεις» και ότι «αν δεν υπάρξει αλλαγή στην αντιπροσώπευση θα μείνει αποδυναμωμένος».
Για τη «συμφωνία του Ισραήλ και της Γάζας» ανέφερε: «Θα πω ότι υπάρχουν 20 σημεία που μπορούν να συζητηθούν, υπάρχει περιθώριο για ερμηνείες, το δύσκολο είναι να εξασφαλίσουμε ότι δεν θα υπάρχουν αμφισημίες. Έχει περίπλοκες αναφορές, αλλά το πλάνο αυτό είναι το μόνο στο τραπέζι και πρέπει να το δούμε ως πλαίσιο, γιατί αλλιώς θα επικρατήσει το χάος στην περιοχή». Τόνισε ότι «χρειάζονται ισχυροί θεσμοί σε Παλαιστίνη και Λίβανο» και υπενθύμισε ότι «το Ισραήλ δεν είναι μία υπομονετική χώρα – πολλές φορές λαμβάνουν απερίσκεπτες αποφάσεις».
Για τις δηλώσεις Τραμπ σχολίασε: «Δεν θα έδινα μεγάλη έμφαση σε φράσεις του τύπου “σε 24 ώρες θα αλλάξει κάτι”. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς πάμε παρακάτω».
«Σχέδιο χωρίς στόχο – κρίση παλαιστινιακής ηγεσίας»
Συμπληρώνοντας την εικόνα, ο Galip Dalay, Ανώτερος Συνεργάτης, Turkey Initiative, Middle East & North Africa Program, Chatham House, στάθηκε στα θεμελιώδη πολιτικά ερωτήματα που, όπως είπε, δεν αντιμετωπίζονται. «Συμφωνήσαμε ότι δεν είναι σχέδιο ειρήνης αυτό, ότι συνεχίζονται οι θάνατοι», ανέφερε. «Το κεντρικό ζήτημα είναι τα θέματα πολιτικής και οι λεπτομέρειες σε τι κατεύθυνση θα συνεισφέρουν; Οι ισραηλινοί είναι κατά της λύσης των δυο κρατών, ποιος είναι ο γενικότερος στόχος αυτού του σχεδίου; Ποια είναι η υπόσταση της Παλαιστίνης;» τόνισε, επισημαίνοντας ότι «δεν υπάρχει βραχυπρόθεσμη λύση με κάποια μορφή επιβολής – αυτό θα συσσωρεύσει οργή σε όλη την περιοχή». Για τον ίδιο, «κρίσιμο είναι να μπορείς να έχεις παλαιστινιακή ηγεσία νομιμοποιημένη και αναγνωρισμένη διεθνώς. Το σχέδιο ειρήνης οξύνει την κρίση στην παλαιστινιακή ηγεσία, δεν είμαστε καν κοντά σε νέα τάξη, αλλά βλέπουμε ότι σταμάτησε η επιδίωξη μίας νέας τάξης».
Κ. Φίλης: «ΗΠΑ – ο μόνος παίκτης που μπορεί να πιέσει το Ισραήλ»
Ο Κωνσταντίνος Φίλης, Καθηγητής & Διευθυντής, Institute of Global Affairs, Αμερικάνικο Κολλέγιο Ελλάδος, μίλησε για «δομικά προβλήματα στην ευρύτερη περιοχή», ξεκινώντας από τον ρόλο των ΗΠΑ: «Το σημαντικότερο είναι ότι η χώρα-κλειδί είναι οι ΗΠΑ, ο Τραμπ είναι ο μόνος που μπορεί να ασκήσει πίεση σε Νετανιάχου, είναι η χώρα που σε περιφερειακό επίπεδο έχει πρωτεύοντα ρόλο». Επισήμανε ότι «η ΕΕ έχει διαθέσει από το 1994 έως σήμερα 30 δις ευρώ στην Παλαιστινιακή Αρχή, αλλά δεν είχε επίδραση στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις κι εντός της Παλαιστινιακής Αρχής. Τα χρήματα αυτά διοχετεύθηκαν με λάθος τρόπο». Μίλησε για «μια αμερικανική ηγεσία» που, όπως είπε, από τη μία πλευρά «μπορεί να επηρεάζει τις εξελίξεις» και από την άλλη «έδειξε διάθεση σχετικής αποδέσμευσης από την περιοχή», δηλώνοντας: «Σήμερα δεν είμαι βέβαιος για τις προθέσεις της αμερικανικής ηγεσίας».
Για το Ισραήλ ανέφερε ότι «η ηγεσία πάσχει από στρατηγική τύφλωση και δεν μπορεί να διαχειριστεί τις στρατιωτικές νίκες και να το μετατρέψει σε ένα σχέδιο σταθερότητας για το ίδιο». Στο ενεργειακό πεδίο, παρατήρησε ότι «πολλά ενεργειακά σχέδια μπήκαν στο χαρτί και έμειναν στο χαρτί» και ότι «χωρίς να επιλύσουμε μία σειρά ζητήματα – πάμε να προχωρήσουμε με ενεργειακά σχέδια». Αυτό, όπως εκτίμησε, «δίνει επιπλέον κίνητρο στις ΗΠΑ να πιέσει για λύσεις, αλλά φοβάμαι πως θα είναι λύσεις χωρίς περιεχόμενο, λύσεις του ποδαριού».
Στο κλείσιμο της συζήτησης επανήλθε ο Amre Moussa,Γεν. Γραμματέας, Arab League (2001-2011); Υπουργός Εξωτερικών (1991-2001), Αίγυπτος, για να υπογραμμίσει τη διάσταση της δικαιοσύνης και της ασφάλειας. «Υπάρχουν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που έχουν διαπραχθεί», τόνισε. Ξεκαθάρισε ότι «δεν υπάρχει θέμα εχθρότητας απέναντι στο Ισραήλ, έχουμε αποδεχθεί το δικαίωμα της ύπαρξής του στην περιοχή. Και το Ισραήλ πρέπει να αποδεχθεί το δικαίωμα της Παλαιστίνης να υπάρχει».
«Άσκησε κριτική σε όσους στο Ισραήλ υιοθετούν ακραίες θέσεις και δυσκολεύονται να αποδεχθούν την ανάγκη συνύπαρξης στην περιοχή, υπογραμμίζοντας ότι αυτό οδηγεί σε μια πραγματικότητα όπου κάποιοι αντιμετωπίζονται ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Υπογράμισε ότι «μιλάμε για τις πολιτικές του Ισραήλ, που υπό τη σημερινή του ηγεσία είναι πολύ κακές». «Πολλοί από μας φρονούμε ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου πρέπει να φύγει», είπε, καλώντας παράλληλα τους Παλαιστινίους να επιμείνουν να γίνουν εκλογές και να εκλέξουν τον ηγέτη τους.
Απευθυνόμενος στο Ισραήλ, δήλωσε: «Στέλνω μήνυμα στο Ισραήλ: Δεν θα είστε ποτέ ασφαλείς αν δεν υπάρχει ειρήνη με τους γείτονες σας. Πρέπει να αλλάξουν άποψη οι Ισραηλινοί, ο Νετανιάχου δεν μπορεί να αλλάξει. Άρα κάποιος πρέπει να πει την αλήθεια στους Ισραηλινούς. Πρέπει να το κάνει ο Τραμπ αυτό». Και κατέληξε ότι «χρειάζεται λογική ισραηλινή ηγεσία, να δώσει τα χέρια σε μας και να προχωρήσουμε σε μία λογική λύση».
Τη συζήτηση συντόνισε ο Στρατής Αγγελής, Διεθνή θέματα, ΤΟ ΒΗΜΑ.
Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του συνεδρίου εδώ
Μπορείτε να παρακολουθήσετε ζωντανά τις εργασίες του συνεδρίου από το επίσημο κανάλι της εφημερίδας «Το Βήμα» στο YouTube (ΕΔΩ), από το ξενόγλωσσο κανάλι στο YouTube (ΕΔΩ), καθώς και από το επίσημο κανάλι στο YouTube του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών, πατώντας ΕΔΩ
