- Του Νίκου Τσούλια
Μάλλον δεν είναι κυρίως εκπαιδευτικό παράδοξο εντός της εκπαιδευτικής κοινότητας, αλλά ισχύει στο ευρύτερο πεδίο της κοινωνίας. Έχει εκπαιδευτική βάση, αλλά οι προσεγγίσεις της παραδοξότητας είναι κυρίως κοινωνικές. Ίσως, μάλιστα, να μην είναι παράδοξο αλλά κάτι πιο οριακό. Ναι είναι μια κοινωνική αντίφαση.
Μιλώ για την κριτική της απόρριψης, για την ευρεία αντίθεση απέναντι στο σύστημα πρόσβασης στην Τριτοβάθμια εκπαίδευση δηλαδή τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Υπήρχε και παλιότερα ένα τέτοιο κύμα αμφισβήτησης του ίδιου θεσμού – με τον τίτλο τότε Πανελλήνιες Εξετάσεις – στη δεκαετία του 1980, που οδήγησε σε μια μορφή εναλλαγής του συστήματος με την προσθήκη των βαθμών του Λυκείου σε ποσοστό 25% για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Αλλά σύντομα επανήλθαμε στο εξεταστικό πανελλαδικό σύστημα για πολύ συγκεκριμένους λόγους.
Στο εν λόγω παράδοξο εμφανίζονται και ομόρροπες πολιτικές επιλογές. Όλοι καταλήγουν στο θέσφατο: “Να καταργηθούν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις”. Οι λόγοι είναι πολλοί. Ας δούμε μερικούς. α) Για να μην κρίνεται ο υποψήφιος από τέσσερα και πέντε τρίωρα, γιατί δεν σταθμίζουν καλά τις γνώσεις του. β) Γιατί προκαλείται άγχος και ψυχολογικό κόστος στους υποψήφιους. γ) Γιατί μετατρέπει το λύκειο σε προθάλαμο του πανεπιστημίου και χάνεται η αυτονομία του.
Πριν σχολιάσω τις ενστάσεις, είναι χρήσιμο να αναφέρω ότι κάποιο σύστημα Πανελλαδικών Εξετάσεων ισχύει για πάνω από μισόν αιώνα στη χώρα μας, και αυτό το γεγονός από μόνο του δίνει απαντήσεις ισχυρές και αναμφισβήτητες.
Παραλλαγές του συστήματος ήταν προσθετικά η συμμετοχή του απολυτηρίου του λυκείου, η συμμετοχή των βαθμών και των τριών τάξεων κατά 25% που προαναφέρθηκε, η μορφή ενός τύπου Εθνικού Απολυτηρίου (ΕΑ) με τη συμμετοχή πανελλαδικών εξετάσεων στην Β΄ και στην Γ΄ Λυκείου, που εξελίχθηκε με συμμετοχή της Β΄ σε προαιρετική βάση, αν ήταν η βαθμολογία της μεγαλύτερη από εκείνη της Γ΄, η συμμετοχή των βαθμών του Λυκείου στο απολυτήριο με προσαρμογή σχετιζόμενη με τον βαθμό των πανελλαδικών εξετάσεων.
Σε όλες τις περιπτώσεις όμως ο βασικός πυρήνας του συστήματος πρόσβασης ήταν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις. Όσες απόπειρες έγιναν για να αμβλυνθεί ο ρόλος τους γρήγορα αποσύρθηκαν. Ισχυρίζομαι δε ότι στο μέλλον οι Πανελλαδικές εξετάσεις θα παραμείνουν η βάση για την πρόσβαση στο πανεπιστήμιο.
Και αυτό και γιατί δεν στέκουν οι ενστάσεις. Οι Πανελλαδικές εξασφαλίζουν την αντικειμενικότητα. Ποτέ δεν αλλοιώθηκαν από εξω-εκπαιδευτικές παρεμβάσεις ούτε και στην περίοδο της δικτατορίας. Δεν υπάρχει άλλο εναλλακτικό και αξιόπιστο σύστημα. Το απολυτήριο του λυκείου με τις δικές ενδοσχολικές εξετάσεις δεν μπορεί να λειτουργήσει ποτέ. Για τον απλό λόγο, ότι σταδιακά οι βαθμολογίες θα τείνουν προς το “άριστα” και δεν θα μπορούν να επιλεχθούν οι μαθητές. Γι’ αυτό και αποσύρθηκε η παλιότερη συμμετοχή τους με το 25%.
Αλλά αν κάποιος μελετήσει τις βαθμολογίες των Ιδιωτικών Λυκείων, θα δει “θαύματα και πράγματα”. Είχαμε ίδρυση ιδιωτικών λυκείων για μερικές χρονιές με βαθμούς απολυτηρίων μόνο με άριστα! Για το απολυτήριο υπάρχει ακόμα πρόβλημα, αφού είναι τίτλος που ο βαθμός του μετράει σε προσλήψεις κλπ, οπότε πρέπει να εκλογικευτεί για να μην ευνοούνται κάποιοι μαθητές. Αυτό δεν αφορά μόνο τα ιδιωτικά λύκεια αλλά και τα δημόσια.
Η “εναλλακτική” προς τις Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι το Εθνικό Απολυτήριο, που θα έχει αναγκαστικά Πανελλαδικές και μάλιστα σε περισσότερα μαθήματα. Με αυτό θα αντιμετωπιστούν ως έναν βαθμό το άγχος των λίγων τρίωρων και η όποια μεγάλη συμμετοχή της “τύχης”, αφού η όλη διαδικασία θα είναι ευρύτερη. Αλλά για να εφαρμοστεί η όποια μορφή Ε.Α. απαιτούνται πριν κάποιες προϋποθέσεις, που δεν έχουν εξασφαλιστεί – και όχι μόνο αυτό, αλλά η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας πιστή στη δημαγωγία και στον βερμπαλισμό μιλάει για εφαρμογή του ΕΑ εδώ και 7 χρόνια και δεν έχει καν ασχοληθεί με τις προϋποθέσεις, οι οποίες θα πάρουν και μερικά χρόνια αναγκαστικά.
Συμπερασματικά, οι Πανελλαδικές εξετάσεις δεν μπορούν να καταργηθούν, γιατί δεν υπάρχει άλλη λύση. Και ακόμα, δεν ευθύνονται και τόσο γι’ όσα τους καταμαρτυρούν, περί προθαλάμου και αυτονομίας κλπ. Ωσάν να μην είναι το μαθησιακό πεδίο του λυκείου που θα κρίνει την επιλογή. Αλλά περί αυτών σε άλλο άρθρο.
