Ενώ όλοι περίμεναν ότι είναι θέμα ωρών η ανακοίνωση του πλαισίου συμφωνίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου για την κατάπαυση του πυρός, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ανακοίνωσε την επίτευξη συμφωνίας, έπειτα από τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στην Ουάσινγκτον.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και ο Λίβανος υπέγραψαν τριμερή συμφωνία-πλαίσιο, η οποία ανοίγει τον δρόμο για τη σταδιακή αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων από τμήματα του νοτίου Λιβάνου και την ανάπτυξη του λιβανικού στρατού στις περιοχές αυτές, με τη στήριξη της Ουάσινγκτον.
Η συμφωνία αποτελεί το αποτέλεσμα του πέμπτου γύρου διαπραγματεύσεων που διεξήχθη στην Ουάσινγκτον. Οι διαπραγματεύσεις διεξάγονταν εντατικά τις τελευταίες τέσσερις ημέρες, υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, ενώ σήμερα Παρασκευή συμμετείχε στις επαφές και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Η συμφωνία αναμένεται να λειτουργήσει ως έναυσμα για την παύση των εχθροπραξιών και τη σταδιακή αλλαγή του καθεστώτος ασφαλείας στα σύνορα των δύο χωρών.
Τι επιχειρεί να πετύχει η συμφωνία
Το υπό συζήτηση πλαίσιο δεν αφορά απλώς μια προσωρινή παύση πυρών. Στόχος της Ουάσινγκτον είναι να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα μειώσει σταδιακά την ένταση ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο, με επίκεντρο το νότιο τμήμα της χώρας και τη δραστηριότητα της Χεζμπολάχ.
Το βασικό ζητούμενο για το Ισραήλ είναι να σταματήσουν οι επιθέσεις από το λιβανικό έδαφος και να υπάρξουν εγγυήσεις ότι οι περιοχές κοντά στα σύνορα δεν θα αποτελούν βάση απειλής για τις ισραηλινές κοινότητες του βορρά.
Για τον Λίβανο, το κρίσιμο ζήτημα είναι η παύση των ισραηλινών επιθέσεων, η επιστροφή εκτοπισμένων πολιτών και η αποφυγή μιας ευρύτερης σύγκρουσης που θα μπορούσε να βυθίσει ακόμη περισσότερο τη χώρα στην κρίση.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει εάν η συμφωνία θα περιλαμβάνει σαφές χρονοδιάγραμμα, μηχανισμό επιτήρησης και δεσμεύσεις για την ανάπτυξη ή ενίσχυση του ρόλου του λιβανικού στρατού στον νότο.
Η Χεζμπολάχ στο κέντρο της εξίσωσης
Παρότι οι συνομιλίες διεξάγονται μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, το πραγματικό κέντρο της διαπραγμάτευσης είναι η Χεζμπολάχ.
Η οργάνωση, που υποστηρίζεται από το Ιράν, αποτελεί τον ισχυρότερο ένοπλο παράγοντα στον Λίβανο και έχει καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις στα σύνορα με το Ισραήλ.
Το Ισραήλ έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα εάν δεν περιορίσει την επιχειρησιακή δυνατότητα της Χεζμπολάχ κοντά στη μεθόριο.
Από την άλλη πλευρά, ο Λίβανος βρίσκεται σε δύσκολη θέση: καλείται να διαπραγματευτεί πλαίσιο αποκλιμάκωσης, ενώ η κεντρική κρατική εξουσία δεν έχει πλήρη έλεγχο πάνω στη Χεζμπολάχ.
Γι’ αυτό και το περιεχόμενο της συμφωνίας θα έχει ιδιαίτερη σημασία. Άλλο είναι μια γενική πολιτική δέσμευση για παύση των εχθροπραξιών και άλλο ένας μηχανισμός με συγκεκριμένα βήματα, επιτήρηση και συνέπειες σε περίπτωση παραβίασης.
Η αμερικανική πίεση
Η συμμετοχή του Μάρκο Ρούμπιο δείχνει ότι η Ουάσινγκτον επιχειρεί να δώσει πολιτικό βάρος στη διαδικασία και να αποτρέψει νέα ανάφλεξη στο μέτωπο Ισραήλ – Λιβάνου.
Οι ΗΠΑ έχουν κάθε λόγο να πιέζουν για αποκλιμάκωση. Ένα νέο πλήρους κλίμακας μέτωπο στον Λίβανο θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ακόμη περισσότερο τη Μέση Ανατολή, να εμπλέξει βαθύτερα το Ιράν και να ανοίξει νέο κύκλο πιέσεων στην Ουάσινγκτον.
Παράλληλα, η αμερικανική διπλωματία προσπαθεί να συνδέσει την αποκλιμάκωση στον Λίβανο με το ευρύτερο περιφερειακό παζλ: Ιράν, Συρία, Γάζα, ασφάλεια του Ισραήλ, ενεργειακές διαδρομές και ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο.
Γιατί η πιθανή συμφωνία είναι σημαντική
Μια συμφωνία Ισραήλ – Λιβάνου, ακόμη και σε επίπεδο πλαισίου, θα έχει μεγάλη πολιτική σημασία.
Πρώτον, θα επιβεβαιώσει ότι η Ουάσινγκτον παραμένει ο βασικός διαμεσολαβητής σε κρίσιμες υποθέσεις ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
Δεύτερον, θα επιχειρήσει να περιορίσει τον κίνδυνο επέκτασης του πολέμου σε ένα από τα πιο ευαίσθητα μέτωπα της περιοχής.
Τρίτον, θα δοκιμάσει στην πράξη κατά πόσο ο Λίβανος μπορεί να δεσμευτεί σε ρυθμίσεις ασφαλείας που αφορούν ένοπλους μη κρατικούς παράγοντες στο έδαφός του.
Τέταρτον, θα δείξει αν το Ισραήλ είναι διατεθειμένο να περάσει από τη στρατιωτική πίεση σε μια ελεγχόμενη διπλωματική αποκλιμάκωση.
Τα δύσκολα σημεία
Παρά την αισιοδοξία που μεταδίδεται από τις πληροφορίες για επικείμενες ανακοινώσεις, η συμφωνία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη μέχρι να υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση.
Τα δύσκολα σημεία είναι πολλά.
Το Ισραήλ θέλει εγγυήσεις ασφαλείας και απομάκρυνση της απειλής από τα βόρεια σύνορά του.
Ο Λίβανος ζητά τερματισμό των ισραηλινών πληγμάτων και αποφυγή παρατεταμένης στρατιωτικής παρουσίας ή επιχειρήσεων στο έδαφός του.
Η Χεζμπολάχ, ακόμη κι αν δεν βρίσκεται τυπικά στο τραπέζι, θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό εάν η συμφωνία μπορεί να εφαρμοστεί.
Και οι ΗΠΑ θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι το πλαίσιο δεν θα μείνει απλώς σε επίπεδο πολιτικής δήλωσης, αλλά θα μετατραπεί σε λειτουργικό μηχανισμό αποκλιμάκωσης.
Ένα πλαίσιο, όχι ακόμη ειρήνη
Ακόμη και αν ανακοινωθεί σήμερα συμφωνία, δεν θα πρόκειται για οριστική ειρήνη ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο.
Θα πρόκειται για πλαίσιο κατάπαυσης του πυρός και αποκλιμάκωσης, με στόχο να σταματήσει η άμεση στρατιωτική πίεση και να ανοίξει δρόμος για πιο σταθερές ρυθμίσεις ασφαλείας.
Η εμπειρία της περιοχής δείχνει ότι τέτοιες συμφωνίες κρίνονται όχι μόνο από την υπογραφή τους, αλλά από την εφαρμογή τους τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες.
Εάν οι επιθέσεις σταματήσουν, οι εκτοπισμένοι αρχίσουν να επιστρέφουν και οι δύο πλευρές αποφύγουν αντίποινα, τότε το πλαίσιο μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματική αποκλιμάκωση.
Εάν, όμως, υπάρξει σοβαρή παραβίαση, η ένταση μπορεί να επιστρέψει γρήγορα.
Η επόμενη φάση
Η σημερινή ημέρα θεωρείται κρίσιμη.
Εάν η Ουάσινγκτον ανακοινώσει συμφωνία, η προσοχή θα στραφεί αμέσως στους όρους της: τι προβλέπει για τα σύνορα, ποιος θα επιτηρεί την εφαρμογή, τι ρόλο θα έχει ο λιβανικός στρατός, πώς θα αντιμετωπιστεί η παρουσία της Χεζμπολάχ και ποιες δεσμεύσεις αναλαμβάνει το Ισραήλ.
Μέχρι να υπάρξει επίσημο κείμενο, το μόνο βέβαιο είναι ότι η αμερικανική διπλωματία επιχειρεί να κλείσει ένα επικίνδυνο μέτωπο πριν ξεφύγει από τον έλεγχο.
Για το Ισραήλ, η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει ανάσα ασφαλείας στον βορρά.
Για τον Λίβανο, μπορεί να είναι ευκαιρία να αποφύγει νέα καταστροφή.
Για τη Μέση Ανατολή, μπορεί να είναι ένα από τα λίγα σημάδια ότι, μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχούς ανάφλεξης, η διπλωματία εξακολουθεί να έχει χώρο.
