Ήταν καλοκαίρι, 30 Ιουνίου 1913, σε μια περιοχή που μόλις άλλαζε χέρια και μία μέρα που θα χάραζε για πάντα τη μνήμη του Δοξάτου Δράμας.
Τις τελευταίες ημέρες του Β’ Βαλκανικού Πολέμου, όταν βουλγαρικές δυνάμεις υποχωρούσαν από την Ανατολική Μακεδονία μετά την προέλαση του ελληνικού στρατού προς τις Σέρρες και τη Δράμα, το Δοξάτο λεηλατήθηκε και πυρπολήθηκε.
Περίπου 650 κάτοικοι σκοτώθηκαν — σχεδόν το ένα τρίτο του τότε πληθυσμού — ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά. Περίπου 240 σπίτια και δεκάδες καταστήματα παραδόθηκαν στη φωτιά.
Την επόμενη ημέρα, ελληνικές δυνάμεις έφτασαν στην περιοχή και βρήκαν μια κοινότητα ερειπωμένη.
Η Επιτροπή Carnegie, που διερεύνησε τις ωμότητες των Βαλκανικών Πολέμων, κατέγραψε την έκταση της καταστροφής στην έκθεσή της. Απέδωσε τις δολοφονίες σε τοπικούς μουσουλμανικούς ενόπλους, οι οποίοι, σύμφωνα με το πόρισμά της, δρούσαν με βουλγαρική υποστήριξη και εξοπλισμό.
Για το Δοξάτο, το 1913 δεν ήταν η μοναδική τραγωδία. Το 1941, στη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας, η κωμόπολη γνώρισε νέες μαζικές εκτελέσεις κατοίκων, γεγονός που σφράγισε οριστικά τον χαρακτήρα της ως μαρτυρικού τόπου.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το Δοξάτο διατηρεί ζωντανή τη μνήμη των θυμάτων του. Έχει αναγνωριστεί ως Ηρωική και Μαρτυρική Πόλη και κάθε χρόνο οργανώνονται εκδηλώσεις τιμής για τους νεκρούς του 1913.
