Τηλεόραση, το παράθυρο που διαλέγει τη θέα

Έφερε τον κόσμο στο σαλόνι μας. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης, αξίζει να δούμε πόσα μας έμαθε να βλέπουμε και πόσα αφήνει έξω από το κάδρο.

by ΝΙΚΟΣ Χ. ΛΑΓΚΑΔΙΝΟΣ
  • Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός

Στην ίδια πολυθρόνα όπου κάποιος είδε για πρώτη φορά ανθρώπους να περπατούν στη Σελήνη, μπορεί σήμερα να παρακολουθεί τρεις ανθρώπους να φωνάζουν ο ένας πάνω στον άλλον για ένα θέμα που κανείς τους δεν πρόλαβε να εξηγήσει. Κι όμως, η ίδια οθόνη, λίγο αργότερα, μπορεί να φιλοξενήσει ένα ρεπορτάζ που δίνει φωνή σε ανθρώπους τους οποίους δύσκολα θα ακούγαμε αλλιώς. Αυτή η εναλλαγή, συχνά μέσα στην ίδια βραδιά, λέει πολλά για το μέσο που τιμάται κάθε 21 Νοεμβρίου. Όταν ο ΟΗΕ καθιέρωσε την Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης το 1996, αναγνώρισε ακριβώς τη δύναμή της να στρέφει την προσοχή του κόσμου σε συγκρούσεις και σε μεγάλα κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα.

Ο κόσμος στο σαλόνι

Η τηλεόραση έδωσε εικόνα σε όσα έως τότε οι περισσότεροι γνώριζαν από περιγραφές, φωτογραφίες ή αφηγήσεις άλλων. Ένας άνθρωπος που δεν είχε ταξιδέψει ποτέ μπορούσε να δει πώς ζουν οι κάτοικοι μιας μακρινής πόλης. Ένα παιδί μπορούσε να παρακολουθήσει τη ζωή στον βυθό της θάλασσας. Μια θεατρική παράσταση μπορούσε να φτάσει σε κάποιον που δεν είχε θέατρο στον τόπο του. Αυτή η διεύρυνση της πρόσβασης στον πολιτισμό και στη γνώση είναι από τις μεγάλες κατακτήσεις του μέσου.

Δημιούργησε επίσης κοινές εμπειρίες. Ένας αγώνας, μια εκλογική βραδιά, μια σειρά που συζητούσαν την επομένη στην παρέα έδιναν σε αγνώστους κάτι για το οποίο μπορούσαν να μιλήσουν. Η κοινή εμπειρία χωρούσε διαφορετικές γνώμες και συχνά τις προκαλούσε. Ένα καλό ντοκιμαντέρ ή μια συνέντευξη που άφηνε τον συνομιλητή να ολοκληρώσει τη σκέψη του μπορούσαν να κρατήσουν ζωντανή μια συζήτηση για μέρες.

Τι μετράει η τηλεθέαση

Για ένα εμπορικό κανάλι, η τηλεθέαση επηρεάζει τα διαφημιστικά έσοδα και συχνά κρίνει αν μια εκπομπή θα συνεχιστεί. Το κριτήριο αυτό έχει πραγματικό βάρος. Όταν γίνεται το κυρίαρχο κριτήριο, όμως, αρχίζει να υπαγορεύει ποιος θα προσκληθεί, ποια ερώτηση θα τεθεί και πόσο χρόνο θα έχει κάποιος να απαντήσει. Ένα ξέσπασμα χωράει σε δέκα δευτερόλεπτα. Η εξήγηση ενός σοβαρού προβλήματος μπορεί να χρειάζεται δέκα λεπτά. Μέσα σε ένα πρόγραμμα που φοβάται διαρκώς μήπως αλλάξουμε κανάλι, τα δέκα λεπτά γίνονται δύσκολο στοίχημα.

Κάπου εκεί αρχίζει αυτό που συνηθίζουμε να λέμε «τηλεόραση που ταΐζει άχυρα». Ο καβγάς ανακυκλώνεται, η ιδιωτική ζωή γίνεται πρώτη ύλη και μια ανθρώπινη συμφορά μπορεί να καταλήξει σε εικόνες που επαναλαμβάνονται ώσπου να εξαντληθεί η συγκίνηση του θεατή. Το παράδοξο είναι ότι μπορεί κανείς να μείνει για ώρες μπροστά σε μια οθόνη γεμάτη ένταση και, όταν τη σβήσει, να δυσκολεύεται να πει τι κατάλαβε. Η διαρκής διέγερση και η πνευματική νωθρότητα μπορούν κάλλιστα να συνυπάρχουν.

Μια κάμερα μπορεί να φανερώσει μια αδικία. Μπορεί επίσης, με το ίδιο κοντινό πλάνο, να μετατρέψει τον πόνο σε θέαμα. Η διαφορά κρίνεται στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Μαθαίνουμε τι προηγήθηκε; Ακούμε όσους αφορά η υπόθεση; Επιστρέφει το ρεπορτάζ όταν περάσει η πρώτη συγκίνηση; Εκεί φαίνεται πόση δουλειά έχει γίνει γύρω από μια δυνατή εικόνα.

Τι αξίζει να ζητάμε από την οθόνη

Σήμερα, πολλά από όσα καταλογίζουμε στην τηλεόραση τα συναντάμε και στο κινητό μας. Το απόσπασμα ενός τηλεοπτικού καβγά αποκτά δεύτερη ζωή στα κοινωνικά δίκτυα, συχνά κομμένο ακριβώς στο σημείο όπου κορυφώνεται η ένταση. Αυτό κάνει ακόμη πιο πολύτιμο τον χρόνο που μια εκπομπή μπορεί να διαθέσει σε μια δύσκολη εξήγηση, σε μια μαρτυρία ή σε μια ιστορία που θέλει να την παρακολουθήσεις μέχρι τέλους. Η δημόσια τηλεόραση έχει ιδιαίτερη ευθύνη να δίνει χώρο σε τέτοια προγράμματα. Και η εμπορική τηλεόραση μπορεί να κερδίσει το ενδιαφέρον του κοινού με καλή μυθοπλασία, χιούμορ ή ουσιαστική δημοσιογραφία. Η ψυχαγωγία έχει αξία και από μόνη της. Πόσες φορές μια καλή κωμωδία μάς έκανε να δούμε μια οικεία κατάσταση με άλλα μάτια;

Η τηλεόραση άνοιξε πράγματι ένα παράθυρο στον κόσμο. Κάθε βράδυ, κάποιοι διαλέγουν τι θα φανεί από αυτό και για πόση ώρα. Κι εμείς, από τη μεριά μας, μπορούμε ακόμη να κάνουμε την πιο απλή ερώτηση, εκείνη που αξίζει περισσότερο όταν η εικόνα μοιάζει να τα λέει όλα. Τι υπάρχει λίγο πιο πέρα, εκεί όπου δεν έφτασε η κάμερα;


Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή