Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Η πολιτική πραγματικότητα στην Ελλάδα διανύει μια περίοδο ιδιαίτερης ρευστότητας, όπου η κοινωνία καλείται να ζυγίσει την ανάγκη για κυβερνητική σταθερότητα απέναντι στην κόπωση από τα συσσωρευμένα προβλήματα της καθημερινότητας. Σε αυτό το σκηνικό, η κυβέρνηση διατηρεί το προβάδισμα εκμεταλλευόμενη κυρίως τον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης, ενώ οι δυνάμεις της κεντροαριστεράς και της αριστεράς αναζητούν ακόμα έναν πειστικό βηματισμό και μια νέα πρόταση εξουσίας. Παράλληλα, η άνοδος των διαμαρτυρόμενων και λαϊκιστικών φωνών, αλλά και η ανάδειξη προσώπων που εκφράζουν την κοινωνική οργή, υπογραμμίζουν το υπαρκτό έλλειμμα εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και τα παραδοσιακά κόμματα.
Νέα Δημοκρατία: Το πλεονέκτημα της σταθερότητας και οι φθορές
Η κυβέρνηση συνεχίζει να διατηρεί το δημοσκοπικό προβάδισμα, επενδύοντας στο αφήγημα της οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας σε ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον.
Η διατήρηση θετικών οικονομικών δεικτών, η προσέλκυση επενδύσεων και η προώθηση μεταρρυθμίσεων (όπως στον ψηφιακό τομέα και την άμυνα) είναι τα σημεία που προτάσσει το Μαξίμου.
Η κυβερνητική φθορά είναι ορατή, κυρίως λόγω του επιμένοντος κόστους διαβίωσης (ακρίβεια), των ζητημάτων στο ΕΣΥ και της κόπωσης που φέρει κάθε μακροχρόνια διακυβέρνηση.
Η Κεντροαριστερά & η Αριστερά: Διάσπαση και αναζήτηση ταυτότητας
Ο χώρος της κεντροαριστεράς βρίσκεται σε κατάσταση αναδιάταξης:
ΠΑΣΟΚ: Παρά το γεγονός ότι διαθέτει επεξεργασμένες προγραμματικές θέσεις, δυσκολεύεται να εισπράξει τη φθορά της κυβέρνησης στο βαθμό που θα επιθυμούσε. Η κριτική περί «έλλειψης ηγετικής λάμψης» ή «χαμηλής δυναμικής» εκφράζεται συχνά, εμποδίζοντας το κόμμα να παγιωθεί ως ένας αναμφισβήτητος, πανίσχυρος εναλλακτικός πόλος εξουσίας.
ΣΥΡΙΖΑ & Αλέξης Τσίπρας: Ο ΣΥΡΙΖΑ υπέστη σοβαρή κρίση ταυτότητας και διαδοχικές διασπάσεις. Η δημόσια παρουσία και οι παρεμβάσεις του Αλέξη Τσίπρα προκαλούν έντονες αντιδράσεις: από τη μία πλευρά, οι επικριτές του υπενθυμίζουν τις δύσκολες στιγμές της περιόδου 2015–2019, ενώ από την άλλη, οι υποστηρικτές του προσβλέπουν σε αυτόν για μια επανασύνθεση του χώρου.
Το ερώτημα για το τι μπορεί να προσφέρει σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας αγγίζει το κεντρικό παράδοξο της πολιτικής του διαδρομής: πρόκειται για έναν ηγέτη με ισχυρή αναγνωρισιμότητα και ρητορική δεινότητα, ο οποίος όμως κουβαλάει το βαρύ φορτίο του 2015, του δημοψηφίσματος, της υπογραφής του 3ου Μνημονίου και των αμφιλεγόμενων χειρισμών της διακυβέρνησής του.
Η πολιτική επανατοποθέτησή του (μέσω του Ινστιτούτου του, πολιτικών παρεμβάσεων αλλά και πρωτοβουλιών ανασύνταξης της Αριστεράς) δείχνει ότι ο ίδιος δεν θεωρεί την καριέρα του λήξασα. Ωστόσο, η προσφορά ή η απήχησή του στο σήμερα αναλύεται σε δύο διαφορετικές οπτικές:
Τα αντικειμενικά εμπόδια & η αρνητική σκοπιά
Για μεγάλη μερίδα των πολιτών και των επικριτών του, η πολιτική του επάνοδος ή η διεκδίκηση ρόλου «σωτήρα» προσκρούει σε δομικά προβλήματα:
Η περίοδος 2015–2019 έχει αποτυπωθεί σε ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας (και του μεσαίου χώρου) ως εποχή οικονομικής αβεβαιότητας, capital controls και θεσμικών πειραματισμών. Αυτό δημιουργεί ένα ισχυρό «αντι-Τσίπρα» ρεύμα που είναι δύσκολο να καμφθεί.
Η στροφή 180 μοιρών μετά το δημοψήφισμα του 2015 παραμένει το βασικό επιχείρημα όσων υποστηρίζουν ότι η ρητορική του απέχει από την πολιτική πράξη.
Η σταδιακή αποσύνθεση του ΣΥΡΙΖΑ μετά την αποχώρησή του καταλογίζεται σε μεγάλο βαθμό στις δικές του επιλογές, τη δομή του κόμματος που ο ίδιος έφτιαξε και την απουσία διάδοχης κατάστασης.
Τι προσπαθεί να προσφέρει (Η πλευρά των υποστηρικτών)
Από την άλλη πλευρά, όσοι προσβλέπουν σε αυτόν ή παρακολουθούν την προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του, εντοπίζουν ορισμένα πιθανά «οφέλη» για το πολιτικό σύστημα:
Ο Τσίπρας σήμερα επιχειρεί να εμφανιστεί πιο ώριμος, έχοντας την εμπειρία της διακυβέρνησης και των λαθών της. Η παρουσίαση προτάσεων για τους θεσμούς, τη δικαιοσύνη και την οικονομία μέσα από επιστημονικές διασκέψεις αποσκοπεί στο να χτίσει ένα πιο «θεσμικό» και σοβαρό προφίλ.
Με την κεντροαριστερά κατακερματισμένη και αδύναμη να απειλήσει την κυριαρχία της ΝΔ, ορισμένοι θεωρούν ότι μόνο ένα πρόσωπο με την αναγνωρισιμότητα του Τσίπρα θα μπορούσε δυνητικά να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη δημιουργία μιας μεγάλης προοδευτικής παράταξης.
Ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται αντιμέτωπος με το λεγόμενο «ταβάνι αποδοχής».
Για να προσφέρει κάτι ουσιαστικό στο πολιτικό σκηνικό, δεν αρκεί να ασκεί κριτική στην κυβέρνηση. Απαιτείται μια ειλικρινής αποτίμηση του παρελθόντος και μια εντελώς νέα, ρεαλιστική πρόταση που δεν θα θυμίζει το 2015. Όσο η δημόσια παρουσία του υπενθυμίζει στους ψηφοφόρους τις πιο δύσκολες στιγμές της θητείας του, η προσπάθειά του να εμφανιστεί ως εναλλακτική λύση θα βρίσκει απέναντί της ένα μεγάλο τείχος δυσπιστίας.
Πλεύση Ελευθερίας: Η Ζωή Κωνσταντοπούλου διατηρεί ένα έντονα καταγγελτικό προφίλ στη Βουλή, το οποίο προσέλκυσε διαμαρτυρόμενους ψηφοφόρους. Ωστόσο, τα προσωποπαγή κόμματα διαμαρτυρίας αντιμετωπίζουν πάντα τον κίνδυνο της πολιτικής κάμψης μόλις καταλαγιάσει το κύμα της στιγμιαίας οργής.
Δεξιά & Δεξιός Λαϊκισμός: Η Ελληνική Λύση και ο Κυριάκος Βελόπουλος
Ο λαϊκιστής Κυριάκος Βελόπουλος και η Ελληνική Λύση έχουν καταφέρει να συσπειρώσουν ένα συντηρητικό και διαμαρτυρόμενο κοινό.
Η ρητορική του βασίζεται σε εθνοκεντρικά, αντισυστημικά και συνωμοσιολογικά αφηγήματα, τα οποία βρίσκουν απήχηση σε τμήματα της κοινωνίας που νιώθουν περιθωριοποιημένα.
Η κριτική που του ασκείται εστιάζει στην έλλειψη ρεαλιστικού κυβερνητικού προγράμματος και στη συστηματική χρήση λαϊκιστικών συνθημάτων.
Η Στρατηγική του «Ορθόδοξου» Κομμουνισμού και οι Διαδηλώσεις
Το ΚΚΕ δεν λειτουργεί με τους όρους ενός αστικού κυβερνητικού κόμματος που διεκδικεί την εξουσία στο υπάρχον πλαίσιο.
Το κόμμα θεωρεί ότι όλα τα υπόλοιπα κόμματα (από τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ μέχρι τον ΣΥΡΙΖΑ και τα μικρότερα κόμματα) υπηρετούν το ίδιο σύστημα (την ελεύθερη αγορά, την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ). Συνεπώς, θεωρεί πως οποιαδήποτε κυβερνητική συνεργασία μαζί τους θα ισοδυναμούσε με «ενσωμάτωση» και προδοσία της ιδεολογίας του.
Για το ΚΚΕ (και το συνδικαλιστικό του μέτωπο, το ΠΑΜΕ), ο δρόμος, οι απεργίες και οι κινητοποιήσεις δεν είναι απλώς μέσα πίεσης, αλλά ο βασικός χώρος πολιτικής δράσης. Θεωρεί ότι οι κατακτήσεις των εργαζομένων έρχονται μέσα από τη σύγκρουση και όχι μέσα από τις κοινοβουλευτικές αίθουσες.
Η κριτική σκοπιά: Το «μηδενικό» ή αρνητικό αποτύπωμα
Για τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών και των υπολοίπων κομμάτων, η στάση του ΚΚΕ προσφέρει ελάχιστα έως και τίποτα στη χώρα, για τους εξής λόγους:
Δεν καταθέτει ρεαλιστικές προτάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στο σήμερα (π.χ. για τη φορολογία, τις επενδύσεις ή την εξωτερική πολιτική), καθώς θεωρεί ότι οποιαδήποτε λύση εντός του καπιταλισμού είναι «ασπιρίνη».
Οι συχνές απεργίες, τα μπλόκα και το κλείσιμο των δρόμων προκαλούν ταλαιπωρία στους πολίτες, παραλύουν την αγορά και επιβαρύνουν την οικονομία.
Με το να λέει «όχι σε όλα» και να απορρίπτει κάθε κυβερνητική συνεργασία, αδρανοποιεί την ψήφο χιλιάδων πολιτών, εμποδίζοντας τη δημιουργία εναλλακτικών κυβερνητικών συνασπισμών.
Η υποστηρικτική σκοπιά: Ο ρόλος του «θεσμικού αναχώματος»
Από την άλλη πλευρά, οι ψηφοφόροι του και ένα τμήμα της κοινωνίας θεωρούν ότι το ΚΚΕ προσφέρει κάτι που λείπει από το υπόλοιπο σύστημα:
Λειτουργεί ως ένας μόνιμος μηχανισμός πίεσης απέναντι σε κάθε κυβέρνηση. Η παρουσία του στο δρόμο υποχρεώνει συχνά τις κυβερνήσεις να μαζέψουν ή να τροποποιήσουν σκληρά μέτρα, φοβούμενες το κοινωνικό κόστος.
Προσφέρει οργανωτική δύναμη στους εργαζόμενους (μέσω των σωματείων) για να διεκδικούν συλλογικές συμβάσεις, μέτρα ασφαλείας στους χώρους εργασίας και αυξήσεις.
Σε ένα πολιτικό σκηνικό όπου τα κόμματα συχνά αλλάζουν θέσεις μόλις αναλάβουν την εξουσία, το ΚΚΕ παραμένει σταθερό, λειτουργώντας ως αυστηρός ελεγκτής της εξουσίας και αποτρέποντας την πλήρη συναίνεση.
Το ΚΚΕ προσφέρει όχι διακυβέρνηση, αλλά αντίσταση και ισορροπία δυνάμεων.
Για όσους αναζητούν ένα κόμμα που θα διαχειριστεί το κράτος, θα φέρει επενδύσεις και θα κυβερνήσει αύριο, το ΚΚΕ δεν προσφέρει απολύτως τίποτα. Για όσους όμως θεωρούν ότι το πολιτικό σύστημα χρειάζεται έναν σκληρό «θεματοφύλακα» των λαϊκών αιτημάτων που θα πιέζει συνεχώς την όποια κυβέρνηση από τα αριστερά, η προσφορά του θεωρείται απαραίτητη.
Κοινωνικά Κινήματα και Νέα Πρόσωπα
Η αναφορά σε πρόσωπα που αναδείχθηκαν μέσα από τραγικά κοινωνικά γεγονότα (όπως η Μαρία Καρυστιανού και το δράμα των Τεμπών) αναδεικνύει τη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς τους θεσμούς και τα παραδοσιακά κόμματα. Όταν η δικαιοσύνη και η πολιτική φαίνονται ανεπαρκείς, η κοινωνική οργή συχνά διοχετεύεται σε πρόσωπα που συμβολίζουν τον αγώνα για διαφάνεια, αν και η μεταφορά αυτής της δυναμικής στην αμιγώς κομματική σκακιέρα ενέχει πάντα αμφισβητήσεις και μεγάλες προκλήσεις.
Αυτή τη στιγμή, το πολιτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από ασυμμετρία.
Η κυβέρνηση διατηρεί το προβάδισμα κυρίως λόγω της απουσίας ενός ισχυρού, ενιαίου και πειστικού εναλλακτικού κυβερνητικού πόλου.
Η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, με τα κόμματα να αναλώνουν ενέργεια σε εσωτερικές διαμάχες ή σε ρητορική διαμαρτυρίας.
Ο κόσμος αναζητά απτές λύσεις στα προβλήματα της καθημερινότητας (ακρίβεια, ασφάλεια, υγεία) και φαίνεται να ζυγίζει τη «σταθερότητα με τα λάθη της» απέναντι σε μια αντιπολίτευση που ακόμα δεν έχει πείσει ότι διαθέτει εναλλακτική πρόταση εξουσίας.
