Δημιουργήθηκε μεταξύ 1924 και 1928, είναι ζωγραφισμένη με λάδι σε μουσαμά και έχει διαστάσεις 75 επί 107 εκατοστά. Το έργο ανήκει στην Εθνική Πινακοθήκη, όπου εκτίθεται στο κεντρικό κτήριο, και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο Μαλέας ανανέωσε την ελληνική τοπιογραφία κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.
Ο ζωγράφος δεν επέλεξε την κλασική πανοραμική θέα της καλντέρας ούτε επιχείρησε να καταγράψει το νησί με φωτογραφική ακρίβεια. Έστησε το καβαλέτο του σε ψηλό σημείο και παρουσίασε ένα λευκό κυκλαδίτικο εκκλησάκι ανάμεσα σε απλά σπίτια. Στο πρώτο επίπεδο απλώνονται οι πλατιές ταράτσες, οι οποίες δημιουργούν μια σταθερή βάση για τη σύνθεση. Ένας καμπυλωτός αυλότοιχος λειτουργεί σαν οπτικό μονοπάτι, οδηγώντας το βλέμμα προς τη θάλασσα και την Καμένη, όπου διακρίνεται ο όγκος του ηφαιστείου.
Η δύναμη του πίνακα βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται τα χρώματα. Το λευκό των κτισμάτων και το βαθύ μπλε της θάλασσας συνδυάζονται με καστανές, γκρίζες και γαιώδεις αποχρώσεις. Οι σκιές δεν αποδίδονται με μαύρο, αλλά με μωβ και γαλάζιους τόνους, ακολουθώντας αρχές που συνδέονται με τον Ιμπρεσιονισμό. Ο ουρανός περιορίζεται σε μια στενή τιρκουάζ λωρίδα κοντά στο επάνω μέρος του έργου, όπου εμφανίζονται σχηματοποιημένα λευκά σύννεφα με χρυσές παρυφές.
Ο ψηλός ορίζοντας κάνει το τοπίο να φαίνεται πυκνό και σχεδόν κατακόρυφο. Τα σπίτια, οι ταράτσες, οι τοίχοι και η θάλασσα δεν αποδίδονται ως ανεξάρτητα αντικείμενα, αλλά ως μεγάλα χρωματικά επίπεδα που συνδέονται μεταξύ τους. Η έντονη διαγώνιος και οι καμπύλες γραμμές δημιουργούν κίνηση, παρότι στο έργο δεν εμφανίζεται καμία ανθρώπινη μορφή. Το νησί μοιάζει ήσυχο, αλλά όχι ακίνητο: η αρχιτεκτονική ακολουθεί τις κλίσεις του εδάφους και το βλέμμα ταξιδεύει συνεχώς από το προσκήνιο προς το ηφαίστειο.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση συνδέεται με την ευρύτερη καλλιτεχνική πορεία του Μαλέα. Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη το 1879, σπούδασε αρχικά αρχιτεκτονική και αργότερα ζωγραφική στο Παρίσι, όπου επηρεάστηκε από νεοϊμπρεσιονιστικά και μεταϊμπρεσιονιστικά πρότυπα. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της «Ομάδας Τέχνη» και θεωρείται σημαντικός ανανεωτής της ελληνικής ζωγραφικής. Στα τοπία του κυριαρχούν η σχηματοποίηση, οι καθαρές αποχρώσεις και η κατασκευή της εικόνας μέσα από αυτόνομες χρωματικές ενότητες.
Στον πίνακα, η Σαντορίνη δεν παρουσιάζεται ως τουριστικός προορισμός, αλλά ως ένας τόπος όπου η φύση, η ανθρώπινη κατοίκηση και η γεωλογική ιστορία συνυπάρχουν. Το εκκλησάκι εκφράζει την καθημερινή ζωή, τα χαμηλά σπίτια την προσαρμογή του ανθρώπου στο άνυδρο περιβάλλον και η Καμένη υπενθυμίζει τη δύναμη του ηφαιστείου. Ο Μαλέας κατορθώνει έτσι να συμπυκνώσει την ταυτότητα του νησιού χωρίς να χρησιμοποιήσει εντυπωσιακές λεπτομέρειες ή δραματικές σκηνές.
Για τον σημερινό επισκέπτη που φτάνει μέσω του αεροδρομιο σαντορινης, το τοπίο μπορεί αρχικά να φαίνεται διαφορετικό από εκείνο της δεκαετίας του 1920. Η τουριστική ανάπτυξη έχει αλλάξει πολλά σημεία του νησιού, όμως οι λευκοί όγκοι, οι αυλότοιχοι, οι σκιές, το εκτυφλωτικό φως και η θέα προς την Καμένη εξακολουθούν να δημιουργούν την ίδια βασική οπτική εμπειρία.
Χωρίς τη Σαντορίνη, ο πίνακας δεν θα είχε αυτή την ιδιαίτερη ισορροπία ανάμεσα στη λιτότητα και την ένταση. Και χωρίς τη μεταμορφωτική ματιά του Μαλέα, θα ήταν απλώς μια όμορφη νησιωτική άποψη. Ο καλλιτέχνης μετέτρεψε το πραγματικό τοπίο σε ρυθμό, χρώμα και προσωπική εμπειρία, δημιουργώντας μια εικόνα που δεν καταγράφει μόνο πώς μοιάζει το νησί, αλλά και πώς μπορεί να το αισθανθεί κανείς.
