- Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, το κόμμα του Τσίπρα κατάφερε να εγκατασταθεί δημοσκοπικά στη δεύτερη θέση και, κυρίως, να δημιουργήσει την εντύπωση ότι αποτελεί τον βασικό αντίπαλο της Νέας Δημοκρατίας.
Οι τελευταίες μετρήσεις δείχνουν ότι δεν πρόκειται πλέον για συγκυριακό φαινόμενο. Στην δημοσκόπηση της Interview της 25ης Αυγούστου η ΝΔ καταγράφεται στο 26,5%, η ΕΛΑΣ στο 14,5% και το ΠΑΣΟΚ στο 10%. Ακόμη σημαντικότερο: στην εμπιστοσύνη για τη διακυβέρνηση, ο Τσίπρας βρίσκεται στο 13,4% και ο Ανδρουλάκης στο 8,5%.
Το ίδιο μοτίβο είχε ήδη καταγραφεί τον Ιούλιο. Σε οκτώ διαφορετικές δημοσκοπήσεις, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη ήταν μπροστά από το ΠΑΣΟΚ κατά 5 έως 7 μονάδες.
Το ερώτημα επομένως είναι αναπόφευκτο: Τι έκανε ο Τσίπρας και κατάφερε τόσο γρήγορα να καπαρώσει τη δεύτερη θέση;
Δεν ζήτησε από τους πολίτες να τον κάνουν δεύτερο. Τους ζήτησε να τον κάνουν πρώτο
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο επικοινωνιακό πλεονέκτημα του Τσίπρα. Δεν παρουσιάστηκε ως κάποιος που διεκδικεί την ηγεμονία στην αντιπολίτευση. Παρουσιάστηκε ως κάποιος που διεκδικεί την κυβέρνηση.
Η επιμονή του ότι η δεύτερη εκλογική αναμέτρηση μπορεί να γίνει η «κάλπη της ανατροπής» μπορεί σήμερα να μοιάζει υπερβολική. Πράγματι, στην τελευταία δημοσκόπηση της Interview μόλις το 18% θεωρεί πολύ ή αρκετά πιθανό να είναι πρώτο το κόμμα του στη δεύτερη κάλπη.
Πολιτικά, όμως, η συγκεκριμένη στρατηγική κάνει κάτι πολύ σημαντικό: παρακάμπτει το ΠΑΣΟΚ. Ο Τσίπρας δεν λέει «είμαι καλύτερη αντιπολίτευση από τον Ανδρουλάκη».
Λέει ουσιαστικά: «Η πραγματική αναμέτρηση είναι Μητσοτάκης ή Τσίπρας».
Αν καταφέρει να εμπεδώσει αυτό το δίλημμα, το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να βρεθεί σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση: όχι απλώς τρίτο δημοσκοπικά, αλλά τρίτο και μέσα στο μυαλό του ψηφοφόρου.
Ο Τσίπρας διαθέτει κάτι που δεν αποκτάται εύκολα: αναγνωρισιμότητα εξουσίας
Ο Αλέξης Τσίπρας έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα απέναντι στον Νίκο Ανδρουλάκη. Έχει υπάρξει πρωθυπουργός. Αυτό αποτελεί ταυτόχρονα πλεονέκτημα και μειονέκτημα, διότι κουβαλάει ολόκληρο το φορτίο της περιόδου 2015-2019.
Όμως για έναν ψηφοφόρο που αναζητά εναλλακτική κυβέρνηση υπάρχει μία σημαντική ψυχολογική διαφορά: ο Τσίπρας δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί να καθίσει στην καρέκλα του πρωθυπουργού. Έχει ήδη καθίσει.
Ο Ανδρουλάκης πρέπει ακόμη να δημιουργήσει αυτή την εικόνα. Και στην πολιτική, πολλές φορές, η εικόνα της δυνατότητας εξουσίας προηγείται της πραγματικής δυνατότητας κατάκτησής της.
Μάζεψε γρήγορα το πολιτικά άστεγο ακροατήριο του παλιού ΣΥΡΙΖΑ
Υπήρχε ήδη μια μεγάλη δεξαμενή ψηφοφόρων που είχε απομακρυνθεί από τον ΣΥΡΙΖΑ χωρίς να έχει μετακινηθεί οργανικά προς το ΠΑΣΟΚ.
Ο Τσίπρας τούς πρόσφερε κάτι εξαιρετικά εύκολο πολιτικά: επιστροφή σε κάτι γνώριμο χωρίς επιστροφή στον παλιό ΣΥΡΙΖΑ.
Σύμφωνα με στοιχεία της Metron Analysis που παρουσιάστηκαν τον Αύγουστο, το 54% της εκλογικής τροφοδοσίας της ΕΛ.Α.Σ προερχόταν από πρώην ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ και άλλο 17% από την αποχή. Αυτό είναι κρίσιμο. Ο Τσίπρας δεν χρειάστηκε αρχικά να κατακτήσει το Κέντρο. Χρειάστηκε πρώτα να επανασυσπειρώσει έναν ήδη υπάρχοντα πολιτικό χώρο.
Το ΠΑΣΟΚ, αντιθέτως, επιχειρεί κάτι πολύ δυσκολότερο: να προσελκύσει ταυτόχρονα κεντροαριστερούς, κεντρώους, απογοητευμένους ψηφοφόρους της ΝΔ και ένα κομμάτι της Αριστεράς. Αυτό μπορεί μακροπρόθεσμα να του δώσει μεγαλύτερο εκλογικό ταβάνι. Βραχυπρόθεσμα, όμως, δημιουργεί ένα πρόβλημα: δεν είναι πάντοτε ξεκάθαρο ποιον ακριβώς θέλει να εκπροσωπήσει.
Ο Τσίπρας κατάφερε να δημιουργήσει «γεγονός»
Στη σύγχρονη πολιτική δεν αρκεί να έχεις πρόγραμμα. Πρέπει να δημιουργείς πολιτικά γεγονότα.
Και εδώ το ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζει ένα παράδοξο. Μπορεί να έχει επεξεργαστεί νωρίτερα συγκεκριμένες προτάσεις, αλλά συχνά ο Τσίπρας καταφέρνει να κερδίσει την πολιτική συζήτηση γύρω από αυτές.
Ακόμη και η επιλογή του να παρουσιάσει το οικονομικό του πρόγραμμα στις 2 Σεπτεμβρίου, πριν από την εμφάνιση Ανδρουλάκη και πριν από τον πρωθυπουργό στη ΔΕΘ, έχει σαφή επικοινωνιακή λογική: θέλει οι υπόλοιποι να αναγκαστούν να απαντήσουν σε εκείνον.
Και όποιος αναγκάζει τους άλλους να του απαντούν αποκτά ένα σημαντικό πλεονέκτημα: καθορίζει την ατζέντα.
Τι πρέπει λοιπόν να κάνει ο Ανδρουλάκης;
Το χειρότερο που μπορεί να κάνει το ΠΑΣΟΚ είναι να μετατρέψει την πολιτική του σε καθημερινό αντι-Τσίπρα. Ήδη έχει επιλέξει να σκληρύνει τη σύγκρουσή του μαζί του.
Η αντιπαράθεση είναι αναπόφευκτη. Εάν όμως το ΠΑΣΟΚ εμφανιστεί να ασχολείται περισσότερο με τον Τσίπρα απ’ όσο με τη δική του πρόταση, κινδυνεύει να επιβεβαιώσει ακριβώς αυτό που θέλει ο αντίπαλός του: ότι ο Τσίπρας είναι πλέον ο ισχυρότερος και όλοι οι υπόλοιποι προσπαθούν να τον σταματήσουν. Ο Ανδρουλάκης χρειάζεται κάτι διαφορετικό.
Πρώτον: να κάνει τη δεύτερη θέση πραγματικό στόχο χωρίς ποτέ να την ανακηρύξει δημόσια ως στόχο
Δεν μπορεί ένας αρχηγός κόμματος που φιλοδοξεί να κυβερνήσει να πει: «Στόχος μου είναι να βγω δεύτερος». Θα ήταν πολιτική αυτοκτονία.
Μπορεί όμως ολόκληρη η στρατηγική του ΠΑΣΟΚ να οργανωθεί γύρω από έναν ενδιάμεσο στόχο: να ανακτήσει την πρωτοκαθεδρία στον χώρο της αντιπολίτευσης.
Δημόσια, λοιπόν, ο στόχος παραμένει η πολιτική αλλαγή. Επιχειρησιακά, όμως, ο πρώτος σταθμός πρέπει να είναι ξεκάθαρος: να ξαναπεράσει τον Τσίπρα.
Δεύτερον: λιγότερες προτάσεις, ισχυρότερη πολιτική ταυτότητα
Το ΠΑΣΟΚ έχει πρόγραμμα. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο πολίτης γνωρίζει ποια είναι η κεντρική του πρόταση. Ο μέσος ψηφοφόρος δεν πρόκειται να θυμάται είκοσι προγραμματικές παρεμβάσεις.
Πρέπει να μπορεί να απαντήσει σε μία ερώτηση: «Τι θα αλλάξει στη ζωή μου αν κυβερνήσει το ΠΑΣΟΚ;» Και να μπορεί να το πει σε δύο προτάσεις.
Ακρίβεια, στέγη, μισθοί, δημόσια υγεία, ιδιωτικό χρέος: από αυτά πρέπει να προκύψει ένα απλό κοινωνικό συμβόλαιο. Όχι κατάλογος εξαγγελιών.
Τρίτον: να κάνει πλεονέκτημα αυτό που σήμερα φαίνεται αδυναμία
Το ΠΑΣΟΚ έχει κάτι που ο Τσίπρας δυσκολεύεται περισσότερο να αποκτήσει: πρόσβαση στον μετριοπαθή κεντρώο ψηφοφόρο.
Σύμφωνα με την δημοσκόπηση της Interview, το 40% των σημερινών ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ αυτοπροσδιορίζεται ως κεντρώο και το 51% ως κεντροαριστερό. Αυτό είναι εν δυνάμει τεράστιο πλεονέκτημα. Διότι για να νικήσει κάποιος τη Νέα Δημοκρατία δεν αρκεί να επαναπατρίσει τους παλιούς ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ. Πρέπει κάποια στιγμή να πάρει και ψηφοφόρους από τη ΝΔ.
Το ΠΑΣΟΚ επομένως θα μπορούσε να χτίσει μια πολύ καθαρή διαφοροποίηση: «Αλλαγή χωρίς επιστροφή στο χθες. Αλλαγή χωρίς περιπέτειες.» Αυτό είναι ίσως το μοναδικό πολιτικό πεδίο στο οποίο μπορεί να πιέσει ταυτόχρονα και τον Μητσοτάκη και τον Τσίπρα.
Τέταρτον: ο Ανδρουλάκης πρέπει να γίνει περισσότερο υποψήφιος πρωθυπουργός και λιγότερο αρχηγός κόμματος
Εδώ βρίσκεται ίσως η δυσκολότερη προσωπική πρόκληση. Ο πολίτης πρέπει να αρχίσει να βλέπει τον Νίκο Ανδρουλάκη όχι μόνο ως πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ αλλά ως άνθρωπο που μπορεί να κυβερνήσει τη χώρα.
Οι τελευταίες μετρήσεις δείχνουν ότι υπάρχει ακόμη απόσταση σε αυτό το πεδίο: στην Interview, στην εμπιστοσύνη για τη διακυβέρνηση, ο Τσίπρας συγκεντρώνει 13,4% και ο Ανδρουλάκης 8,5%.
Αυτό δεν διορθώνεται με περισσότερες κομματικές ανακοινώσεις. Χρειάζεται προσωπική πολιτική παρουσία, καθαρές αποφάσεις, μεγαλύτερη αμεσότητα και –κυρίως– ανάληψη πολιτικού ρίσκου. Ο αρχηγός που θέλει να γίνει πρωθυπουργός πρέπει κάποιες φορές να προηγείται του κόμματός του, όχι απλώς να το εκπροσωπεί.
Και πέμπτον: να σταματήσει να αφήνει τον Τσίπρα να ορίζει το δίλημμα
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο. Εάν το δίλημμα των επόμενων εκλογών γίνει: «Μητσοτάκης ή Τσίπρας;» το ΠΑΣΟΚ έχει ήδη χάσει μεγάλο μέρος της μάχης πριν ανοίξουν οι κάλπες.
Πρέπει να επιβάλει διαφορετικό δίλημμα: «Θέλουμε να επιλέξουμε ανάμεσα στη σημερινή κυβέρνηση και στην επιστροφή στο παρελθόν ή θέλουμε μια νέα κυβερνητική επιλογή;»
Εκεί βρίσκεται ο ζωτικός χώρος του ΠΑΣΟΚ. Και εκεί βρίσκεται ίσως και η τελευταία μεγάλη ευκαιρία του Ανδρουλάκη.
Η δεύτερη θέση δεν είναι ο προορισμός. Είναι το εισιτήριο για την επόμενη μάχη
Ο Τσίπρας κατάφερε μέχρι στιγμής κάτι πολιτικά σημαντικότερο από μερικές καλές δημοσκοπήσεις. Κατάφερε να δημιουργήσει δυναμική. Και η δυναμική στην πολιτική έχει μια ιδιόμορφη δύναμη: γεννά περισσότερη δυναμική.
Ο ψηφοφόρος που θέλει να φύγει η κυβέρνηση αρχίζει να αναρωτιέται ποιος μπορεί πράγματι να την απειλήσει. Και όσο περισσότεροι απαντούν «ο Τσίπρας», τόσο περισσότερο ενισχύεται η χρησιμότητα της ψήφου προς τον Τσίπρα.
Αυτόν τον κύκλο πρέπει να σπάσει τώρα το ΠΑΣΟΚ. Όχι πείθοντας τους πολίτες ότι ο Τσίπρας είναι χειρότερος. Αλλά πείθοντάς τους ότι το ΠΑΣΟΚ είναι χρησιμότερο.
Γι’ αυτό η πραγματική μάχη του Ανδρουλάκη τους επόμενους μήνες δεν είναι ακόμη να ξεπεράσει τον Μητσοτάκη. Είναι να ξανακάνει το ΠΑΣΟΚ τον αυτονόητο δεύτερο πόλο. Να περάσει τον Τσίπρα. Να δημιουργήσει δυναμική. Και τότε να μετατρέψει τη δεύτερη θέση από στόχο σε εφαλτήριο.
Γιατί στην πολιτική υπάρχει μία σκληρή πραγματικότητα: Για να πείσεις μια κοινωνία ότι μπορείς να γίνεις πρώτος, πρέπει πρώτα να την πείσεις ότι δεν είσαι καταδικασμένος να είσαι τρίτος.
