Βαθιά θεσμική κρίση έχει ξεσπάσει στη Βραζιλία, λίγες εβδομάδες πριν από τις προεδρικές εκλογές του Οκτωβρίου, μετά τη δημόσια σύγκρουση δύο κορυφαίων δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου με φόντο το τεράστιο σκάνδαλο της Banco Master.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο δικαστής Αλεξάντρ ντε Μοράες, μία από τις πιο ισχυρές και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της βραζιλιάνικης Δικαιοσύνης, ο οποίος είχε καταδικάσει τον πρώην πρόεδρο Ζαΐχ Μπολσονάρου. Νέα στοιχεία φέρονται να δείχνουν επαφές του με τον Ντανιέλ Βορκάρο, ιδιοκτήτη της Banco Master και βασικό πρόσωπο της υπόθεσης που ξέσπασε μετά την κατάρρευση της τράπεζας ύψους 10 δισ. δολαρίων.
Η αποκάλυψη έχει μετατρέψει τον Μοράες σε έναν από τους βασικούς πρωταγωνιστές του σκανδάλου, την ώρα που η προεκλογική μάχη μεταξύ του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα και του Φλάβιο Μπολσονάρου, γιου του πρώην προέδρου, έχει γίνει εξαιρετικά αμφίρροπη.
Τα μηνύματα που άναψαν φωτιά
Η κρίση κλιμακώθηκε την 1η Σεπτεμβρίου, όταν ο δικαστής Αντρέ Μεντόνσα αποχαρακτήρισε αστυνομική αναφορά σύμφωνα με την οποία ο Βορκάρο είχε στείλει μηνύματα στον Μοράες ζητώντας βοήθεια λίγο πριν από τη σύλληψή του τον Νοέμβριο.
Η ίδια αναφορά υποστηρίζει ότι οι δύο άνδρες είχαν συναντηθεί αρκετές φορές.
Στα μηνύματα, σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, ο Βορκάρο φέρεται να ρωτούσε εάν θα έπρεπε να εγκαταλείψει τη Βραζιλία και να ζητούσε παρέμβαση προς τον γενικό εισαγγελέα και τον επικεφαλής της ομοσπονδιακής αστυνομίας.
Δεν εντοπίστηκαν απαντήσεις του Μοράες από την ομάδα ψηφιακής εγκληματολογίας.
Δύο ημέρες αργότερα ο Βορκάρο συνελήφθη στο αεροδρόμιο του Σάο Πάολο ενώ κατευθυνόταν προς ιδιωτικό αεροσκάφος με προορισμό το Ντουμπάι.
Η αντεπίθεση Μοράες
Ο Αλεξάντρ ντε Μοράες απάντησε περνώντας στην αντεπίθεση κατά του Μεντόνσα.
Ζήτησε να διερευνηθεί ο συνάδελφός του για κατάχρηση εξουσίας και κακοδιοίκηση, υποστηρίζοντας ότι έχει κινηθεί εναντίον συγκεκριμένων προσώπων «για προσωπικούς και πολιτικούς λόγους».
Ο Μεντόνσα, ο οποίος είχε διατελέσει υπουργός Δικαιοσύνης του Ζαΐχ Μπολσονάρου και διορίστηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο από τον ίδιο, δεν έχει απαντήσει δημοσίως στις κατηγορίες.
Η ανοιχτή σύγκρουση μεταξύ των δύο δικαστών έχει οδηγήσει το Ανώτατο Δικαστήριο σε μια από τις σοβαρότερες εσωτερικές κρίσεις της ιστορίας του.
Το σκάνδαλο μπαίνει στην προεκλογική μάχη
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία επειδή ξεσπά λίγες εβδομάδες πριν από τις προεδρικές εκλογές.
Ο Λούλα, αν και δεν κατηγορείται στην υπόθεση Banco Master, βρίσκεται σε δύσκολη θέση καθώς η διαφθορά αποτελεί διαχρονικά ευαίσθητο ζήτημα για τον ίδιο. Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος είχε στο παρελθόν φυλακιστεί για υποθέσεις διαφθοράς, προτού οι σχετικές καταδίκες ακυρωθούν.
Από την άλλη πλευρά, ο Φλάβιο Μπολσονάρου επιχειρεί να εκμεταλλευτεί πολιτικά την κρίση, επαναφέροντας το αίτημα για απομάκρυνση του Μοράες.
«Ψήφος στον Λούλα είναι ψήφος στον ντε Μοράες», είπε χαρακτηριστικά σε υποστηρικτές του.
Και ο Φλάβιο Μπολσονάρου στο κάδρο
Η υπόθεση, πάντως, δεν αφήνει ανεπηρέαστο ούτε τον ίδιο τον Φλάβιο Μπολσονάρου.
Τον Μάιο έγινε γνωστό ότι είχε εξασφαλίσει χρηματοδότηση πολλών εκατομμυρίων δολαρίων από τον Βορκάρο για κινηματογραφική παραγωγή σχετικά με τον πατέρα του.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι επρόκειτο για ιδιωτική χορηγία χωρίς οποιαδήποτε παρανομία.
Παρά τις αποκαλύψεις αυτές, ο 45χρονος γιος του πρώην προέδρου έχει μειώσει σημαντικά τη διαφορά στις δημοσκοπήσεις και πλέον εμφανίζεται περίπου ισόπαλος με τον Λούλα, ο οποίος διεκδικεί τέταρτη μη συνεχόμενη θητεία.
Το συμβόλαιο των 130 εκατ. ρεάλ
Η πίεση προς τον Μοράες είχε ήδη αυξηθεί πριν από τη δημοσιοποίηση των επίμαχων μηνυμάτων.
Ο δικαστής έχει βρεθεί στο επίκεντρο ερωτημάτων για σύμβαση ύψους περίπου 130 εκατ. ρεάλ μεταξύ της Banco Master και του δικηγορικού γραφείου της συζύγου του.
Ο ίδιος έχει αρνηθεί στο παρελθόν ότι παρενέβη υπέρ της τράπεζας.
Ερευνητές θεωρούν ότι ο Βορκάρο είχε δημιουργήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο επιρροής που έφτανε στο Κογκρέσο, τη Δικαιοσύνη και την εκτελεστική εξουσία. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχουν απαγγελθεί επίσημες κατηγορίες σε βάρος του για την υπόθεση και ο ίδιος αρνείται οποιαδήποτε παρανομία.
«Σημείο χωρίς επιστροφή»
Η κρίση χτυπά ένα θεσμό που τα προηγούμενα χρόνια είχε προβληθεί διεθνώς ως ανάχωμα απέναντι στις απόπειρες υπονόμευσης της δημοκρατικής τάξης στη Βραζιλία.
Η Δεξιά, που εδώ και χρόνια κατηγορεί τον Μοράες για πολιτική μεροληψία και περιορισμό της ελευθερίας του λόγου, εμφανίζεται πλέον ενισχυμένη.
Η Αριστερά, από την άλλη πλευρά, κατηγορεί τον Μεντόνσα ότι χρησιμοποιεί την έρευνα για να ευνοήσει τον Φλάβιο Μπολσονάρου.
«Πρόκειται για σκάνδαλο τεράστιου μεγέθους, που δημιουργεί μια θεσμική κρίση εξαιρετικά επικίνδυνη για τη βραζιλιάνικη δημοκρατία», εκτιμά ο πολιτικός επιστήμονας Λεάντρο Κονσεντίνο.
Η καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Ελοΐζα Ματσάντο προειδοποιεί ακόμη πιο δραματικά:
«Αυτή η κρίση επηρεάζει τη λειτουργία του δημοκρατικού κράτους δικαίου. Είναι ένα σημείο χωρίς επιστροφή».
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το Banco Master έχει πάψει να αποτελεί απλώς ένα τραπεζικό σκάνδαλο. Έχει μετατραπεί σε μια κρίση που αγγίζει ταυτόχρονα το Ανώτατο Δικαστήριο, την αξιοπιστία των θεσμών και την ίδια την έκβαση των προεδρικών εκλογών.
