- Γράφει ο Κώστας Πολίτης
Ο ένας βουλευτής μιλάει πάνω στον άλλον. Ο παρουσιαστής ζητάει να πέσουν οι τόνοι και, προτού προλάβουν να πέσουν, δίνει τον λόγο σε τρίτο συνομιλητή. Στο κάτω μέρος της οθόνης περνάει η λέξη «Κόντρα». Ύστερα έρχονται οι διαφημίσεις. Όταν η εκπομπή επιστρέφει, το θέμα έχει αλλάξει. Ο τηλεθεατής που ήθελε να μάθει τι ακριβώς προβλέπει το νομοσχέδιο έχει δει ποιος θύμωσε και ποιος σήκωσε περισσότερο τη φωνή του. Η απορία του παραμένει.
Η 21η Νοεμβρίου καθιερώθηκε το 1996 από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ως Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης. Ο ΟΗΕ αναγνώριζε τη δύναμη του μέσου να στρέφει την προσοχή του κοινού σε πολέμους, κοινωνικά προβλήματα και οικονομικές εξελίξεις. Την ίδια δύναμη ασκεί καθημερινά και μια πολιτική εκπομπή, σε μικρότερη κλίμακα, όταν αποφασίζει ποιο θέμα θα συζητηθεί, ποιον θα καλέσει και πόσο χρόνο θα του δώσει να απαντήσει.
Η συμφωνία πριν ανοίξουν οι κάμερες
Τα κανάλια χρειάζονται τους πολιτικούς. Ένας υπουργός μπορεί να δώσει είδηση, ένας βουλευτής να φέρει στην επιφάνεια ένα πρόβλημα και ένας εκπρόσωπος της αντιπολίτευσης να ζητήσει απαντήσεις. Σε μια εκπομπή που πρέπει καθημερινά να κρατήσει τον θεατή στην οθόνη, υπάρχει κι ένας πιο πεζός λόγος για την πρόσκληση. Δύο πρόσωπα που συγκρούστηκαν χθες μπορούν εύκολα να ξανασυγκρουστούν σήμερα. Το γνωστό «τζερτζελέ» γεμίζει χρόνο, δίνει τίτλο στην εκπομπή και προσφέρει υλικό για το επόμενο τρέιλερ.
Και οι πολιτικοί χρειάζονται την τηλεόραση. Η τακτική παρουσία δίνει αναγνωρισιμότητα, επιτρέπει σε ένα κόμμα να περάσει τη γραμμή του και προσφέρει σε έναν βουλευτή την ευκαιρία να δείξει στο ακροατήριό του ότι είναι παρών. Όταν ο χρόνος μοιράζεται σε πολλά παράθυρα, ο καλεσμένος έχει κάθε κίνητρο να πει τη φράση που ετοίμασε προτού τον διακόψουν. Αν χρειαστεί να μιλήσει για κάτι που μόλις είπε ο απέναντί του, μπορεί απλώς να αρπάξει μια λέξη και να επιστρέψει στα δικά του. Έτσι το κουβεντολόι πάει σύννεφο ενώ η συζήτηση μένει στο ίδιο σημείο.
Η ζημιά φαίνεται όταν κλείσει η τηλεόραση. Ας πούμε ότι το θέμα ήταν η στέγη. Ποιον αφορά το μέτρο που ανακοινώθηκε; Πότε θα εφαρμοστεί; Πόσοι μένουν εκτός; Ο υπουργός πρόλαβε να πει ότι η κυβέρνηση στηρίζει τους νέους. Ο αντίπαλός του πρόλαβε να πει ότι η κυβέρνηση έχει αποτύχει. Ο άνθρωπος που πληρώνει το μισό του εισόδημα στο ενοίκιο θα πρέπει να ψάξει αλλού για να μάθει αν η ανακοίνωση τον αφορά.
Ο καβγάς συνεχίζεται στο κινητό
Ο πολιτικός μπορεί σήμερα να απευθυνθεί απευθείας στους πολίτες με μια ανάρτηση, ένα βίντεο ή μια ζωντανή μετάδοση. Στα κοινωνικά δίκτυα χωρούν επίσης ερωτήσεις και μαρτυρίες ανθρώπων που σπάνια βρίσκουν θέση σε ένα τηλεοπτικό πάνελ. Η τηλεόραση, όμως, τροφοδοτεί αυτή την κυκλοφορία και τροφοδοτείται από αυτήν. Η ατάκα που ειπώθηκε το πρωί στο στούντιο κόβεται σε βίντεο, ανεβαίνει στους λογαριασμούς των κομμάτων και σχολιάζεται. Το βράδυ η εκπομπή μπορεί να παρουσιάσει τις αντιδράσεις στην ατάκα ως νέα είδηση. Στη διαδρομή είναι εύκολο να χαθεί ακόμη και η ερώτηση που την προκάλεσε.
Η πολιτική έχει συγκρούσεις με πραγματικό περιεχόμενο. Μια έντονη αντιπαράθεση μπορεί να φωτίσει ποιος θα πληρώσει για μια απόφαση, ποιος θα ωφεληθεί και τι προτείνει κάθε πλευρά. Γι’ αυτό έχει σημασία τι κάνει ο δημοσιογράφος όταν ο συνομιλητής του υπεκφεύγει. Μπορεί να επαναλάβει την ερώτηση, να ζητήσει το στοιχείο που στηρίζει έναν ισχυρισμό ή να αφήσει κάποιον να ολοκληρώσει μια δύσκολη απάντηση. Αν περάσει αμέσως στην επόμενη ατάκα, η εκπομπή κερδίζει ρυθμό και χάνει την ευκαιρία να μάθει κάτι που ενδιαφέρει το κοινό της.
Στην Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης αξίζει να θυμηθούμε μια από τις καλύτερες στιγμές που μπορεί να προσφέρει το μέσο. Κάποιος που έχει την εξουσία να αποφασίζει για τη ζωή μας κάθεται απέναντι από έναν δημοσιογράφο και καλείται να εξηγήσει δημόσια μια απόφασή του. Η στιγμή αποκτά αξία για τον πολίτη όταν, ύστερα από την πρώτη εύκολη απάντηση, υπάρχει χρόνος και για δεύτερη ερώτηση.
