- Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Κάθε φίλος αντιπροσωπεύει έναν κόσμο μέσα μας, έναν κόσμο που ίσως να μην γεννιόταν ποτέ αν δεν υπήρχε αυτός ο άνθρωπος.*
Η φράση της Αναΐς Νιν είναι μια από τις πιο διεισδυτικές παρατηρήσεις πάνω στην ανθρώπινη ψυχολογία και τη φιλία. Δεν μιλά απλώς για τη συντροφικότητα, αλλά για την ανακαλυπτική δύναμη που έχουν οι άλλοι πάνω στον δικό μας εαυτό.
Συνηθίζουμε να πιστεύουμε ότι ο εαυτός μας είναι μια σταθερή οντότητα, ένας κλειστός κήπος που περιμένει απλώς να τον εξερευνήσουμε. Ωστόσο, η Αναΐς Νιν, με τη χαρακτηριστική της ευαισθησία, μας προτείνει κάτι πολύ πιο δυναμικό: «Κάθε φίλος αντιπροσωπεύει έναν κόσμο μέσα μας, έναν κόσμο που ίσως να μην γεννιόταν ποτέ αν δεν υπήρχε αυτός ο άνθρωπος».
Αυτή η σκέψη ανατρέπει την ιδέα της αυτάρκειας και τοποθετεί τη φιλία στο επίκεντρο της προσωπικής μας εξέλιξης.
Έχετε παρατηρήσει ποτέ πώς με έναν συγκεκριμένο φίλο γίνεστε πιο παιχνιδιάρηδες, ενώ με έναν άλλον ανακαλύπτετε μια βαθιά, φιλοσοφική πλευρά του εαυτού σας που ούτε εσείς οι ίδιοι γνωρίζατε;
Αυτό συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι που επιλέγουμε να έχουμε δίπλα μας λειτουργούν ως καταλύτες. Δεν μας προσφέρουν απλώς την παρέα τους· προσφέρουν το περιβάλλον, την ασφάλεια ή την πρόκληση που χρειάζεται μια κρυμμένη πτυχή της προσωπικότητάς μας για να αναδυθεί στην επιφάνεια.
Σύμφωνα με τη Νιν, η φιλία δεν είναι απλή ανταλλαγή πληροφοριών, αλλά μια πράξη δημιουργίας. Δημιουργεί νέες γλώσσες επικοινωνίας. Ένας φίλος με χιούμορ μπορεί να «γεννήσει» μέσα μας την ικανότητα για αυτοσαρκασμό. Επίσης, κρυμμένα ταλέντα. Ένας ενθαρρυντικός φίλος μπορεί να γίνει η αιτία να ανακαλύψουμε μια δημιουργική κλίση που φοβόμασταν να εκφράσουμε. Επιπλέον, κάποιοι άνθρωποι έχουν το χάρισμα να ξεκλειδώνουν την ενσυναίσθηση ή την ευάλωτη πλευρά μας, επιτρέποντάς μας να νιώσουμε πράγματα που μόνοι μας θα καταπνίγαμε.
«Η συνάντηση δύο προσωπικοτήτων είναι σαν την επαφή δύο χημικών ενώσεων: αν υπάρξει αντίδραση, και οι δύο μεταμορφώνονται.» (Carl Jung)
Αν ο κάθε φίλος φέρνει στο φως έναν διαφορετικό κόσμο, τότε η απουσία του θα σήμαινε πως αυτοί οι κόσμοι θα έμεναν για πάντα στο σκοτάδι. Η μοναξιά, σε αυτή την ανάγνωση, δεν είναι μόνο η έλλειψη παρέας, αλλά η απώλεια των εκδοχών του εαυτού μας που δεν βρήκαν ποτέ τον κατάλληλο άνθρωπο για να καθρεφτιστούν.
Οι φίλοι μας δεν είναι απλώς θεατές της ζωής μας. Είναι οι συνοδοιπόροι που, με την παρουσία τους, διευρύνουν τα σύνορα της ψυχής μας. Κάθε φορά που συνδεόμαστε βαθιά με κάποιον, δεν μαθαίνουμε μόνο εκείνον· ανακαλύπτουμε μια νέα ήπειρο μέσα μας.
Είναι μαγικό. Αυτή η συνειδητοποίηση συνήθως έρχεται σε στιγμές που πιάνουμε τον εαυτό μας να αντιδρά, να γελάει ή να σκέφτεται με έναν τρόπο που δεν του ήταν οικείος παλιότερα.
Συχνά, αυτοί οι άνθρωποι λειτουργούν σαν «συναισθηματικοί καθρέφτες». Μας δείχνουν μια εικόνα μας που εμείς αγνοούσαμε, όχι επειδή δεν υπήρχε, αλλά επειδή χρειαζόταν το δικό τους «φως» για να φανεί.
Αν το καλοσκεφτούμε, η κουβέντα της Αναΐς Νιν μας διδάσκει και κάτι άλλο: την ευγνωμοσύνη. Κάθε άνθρωπος που πέρασε από τη ζωή μας, ακόμα και αν δεν είναι πια εδώ, μας άφησε «προίκα» έναν ολόκληρο κόσμο που τώρα πια μας ανήκει.
Η αυτοπεποίθηση που γεννιέται μέσα από τα μάτια ενός άλλου ανθρώπου είναι, ίσως, το πιο πολύτιμο δώρο που μπορεί να μας προσφέρει μια φιλία.
Συχνά, οι δικές μας ανασφάλειες λειτουργούν σαν «θόρυβος» που μας εμποδίζει να δούμε τις δυνατότητές μας. Όταν όμως ένας φίλος μάς κοιτάζει και βλέπει σε εμάς κάτι αξιοθαύμαστο, η πίστη του λειτουργεί ως γέφυρα. Μας επιτρέπει να περάσουμε από την αμφιβολία στην αποδοχή, μέχρι που τελικά η δική του εμπιστοσύνη γίνεται δική μας εσωτερική φωνή.
Αυτός ο «κόσμος» αυτοπεποίθησης που ξεκλείδωσε μέσα μας έχει μερικά πολύ όμορφα χαρακτηριστικά. Δεν είναι πλέον δανεικός. Αν και ξεκίνησε από την αλληλεπίδρασή μας, τώρα είναι μέρος της δικής μας ταυτότητας. Λειτουργεί ως ασπίδα. Μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε καταστάσεις που παλιότερα ίσως αποφεύγαμε. Τώρα που εμείς κατέχουμε αυτόν τον κόσμο, είναι πολύ πιθανό να γίνουμε εμείς ο καταλύτης που θα ξεκλειδώσει την αυτοπεποίθηση σε κάποιον άλλον άνθρωπο στο μέλλον.
Είναι σαν ο φίλος μας να μας έδωσε έναν φακό για να δούμε σε ένα σκοτεινό δωμάτιο. Ακόμα κι αν ο φακός σβήσει ή ο φίλος απομακρυνθεί, εμείς τώρα ξέρουμε πού βρίσκονται τα έπιπλα και πόσο μεγάλος είναι ο χώρος.
*“Each friend represents a world in us, a world possibly not born until they arrive, and it is only by this meeting that a new world is born.”
― Anais Nin, The Diary of Anaïs Nin, Vol. 1: 1931-1934
