- Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Στην ίδια συζήτηση, κάποιος ξέρει τι κρύβει η κυβέρνηση για το καλώδιο της Κύπρου, κάποιος άλλος έχει ήδη βγάλει το αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών και ένας τρίτος έχει τη λύση για τα ελληνοτουρκικά. Αν τους ρωτήσεις πού στηρίζονται, μπορεί να πάρεις τρεις διαφορετικές απαντήσεις. Αν τους ακούσεις να μιλούν, θα προσέξεις κάτι κοινό. Κανείς τους δεν αφήνει χώρο για το ενδεχόμενο να κάνει λάθος. Από το καφενείο της γειτονιάς ως το τηλεοπτικό στούντιο, ποιος κερδίζει από αυτή τη βεβαιότητα και τι χάνει η δημόσια συζήτηση;
Η βεβαιότητα έχει καλύτερη τηλεοπτική παρουσία
Στο τηλεοπτικό παράθυρο, το «υπάρχουν τρεις πιθανές εξηγήσεις και για να τις ξεχωρίσουμε χρειάζονται στοιχεία» θέλει χρόνο. Το «θα σας πω εγώ τι πραγματικά συμβαίνει» θέλει πέντε δευτερόλεπτα και εξασφαλίζει ότι οι υπόλοιποι θα αντιδράσουν. Στο διαδίκτυο, η ίδια φράση γίνεται τίτλος, απόσπασμα και ανάρτηση. Έτσι, ακόμη κι ένας άνθρωπος που γνωρίζει καλά το αντικείμενό του πιέζεται να μιλήσει με μεγαλύτερη βεβαιότητα απ’ όση του επιτρέπουν τα στοιχεία του.
Το παλιό καφενείο είχε και μια μορφή λογοδοσίας. Αν έλεγες κάθε βδομάδα ότι «πέφτει η κυβέρνηση την Τρίτη», κάποιος στο τραπέζι θα σου θύμιζε τι είχες πει την προηγούμενη Τρίτη. Σήμερα ο ίδιος σχολιαστής μπορεί να κάνει την επόμενη πρόβλεψη μπροστά σε κοινό που βλέπει για πρώτη φορά το απόσπασμά του.
Όταν η δυσπιστία γίνεται βεβαιότητα
Όταν μια κυβέρνηση εξηγεί μια απόφαση αργά, αποσπασματικά ή με γενικότητες, αφήνει χώρο για υποψίες. Η δυσπιστία μπορεί να είναι απολύτως εύλογη. Το άλμα γίνεται όταν το «η εξήγηση που δόθηκε έχει κενά» μετατρέπεται σε «ξέρω τι κρύβουν και γιατί».
Στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, η τεχνική δυνατότητα του έργου, το ποιος αναλαμβάνει το κόστος και οι διπλωματικοί χειρισμοί είναι διαφορετικά ερωτήματα. Μια πληροφορία για το ένα μπορεί να φωτίζει ελάχιστα τα άλλα δύο. Στη δημόσια συζήτηση, όμως, είναι πολύ πιο εύκολο να χωρέσουν όλα σε μια ιστορία με έναν υπαίτιο. Και μετά κάθε νέα πληροφορία διαβάζεται μέσα από την ίδια ιστορία.
Ποιος αναλαμβάνει το κόστος της εύκολης λύσης;
Και οι πολιτικοί έχουν έτοιμες λύσεις, ιδίως όταν σχολιάζουν αποφάσεις που πήρε κάποιος άλλος. Η ευθύνη φαίνεται τη στιγμή της απόφασης. Τότε πρέπει κάποιος να πει ποιος πληρώνει, ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο και τι θα κάνει αν η πρώτη επιλογή αποτύχει. Στα ελληνοτουρκικά, για παράδειγμα, το «να δείξουμε πυγμή» είναι εύκολη ατάκα. Μια πρόταση πολιτικής πρέπει να προσδιορίζει ποια ενέργεια εισηγείται, τι επιδιώκει και πώς θα αντιμετωπίσει μια πιθανή αντίδραση.
Ο συνδικαλιστής μπορεί να ξέρει τι γίνεται στον χώρο δουλειάς του καλύτερα από τον υπουργό. Ένας δημοσιογράφος μπορεί να αποκαλύψει κάτι που η κυβέρνηση αποσιωπά. Και ένας πολίτης δικαιούται να κρίνει μια απόφαση που τον αφορά. Η δημόσια συζήτηση κερδίζει όταν όλοι αυτοί καταθέτουν όσα ξέρουν και δέχονται να ελεγχθούν γι’ αυτά.
Σε μια δημόσια συζήτηση που αξίζει τον χρόνο μας, ο δημοσιογράφος δείχνει πού στηρίζει την πληροφορία του, ο υπουργός εξηγεί τι στάθμισε πριν αποφασίσει και όποιος προτείνει μια λύση λέει ποιος θα αναλάβει το κόστος της. Για όλους μένει η ίδια ερώτηση, κι ας χαλάει λίγο τη φόρα της κουβέντας. «Τι θα έπρεπε να μάθεις για να αλλάξεις γνώμη;» Ας τη θέσουμε και στον εαυτό μας, ιδίως όταν αυτό που ακούμε είναι ακριβώς αυτό που θέλαμε να ακούσουμε.
