Η διεθνής οικονομική τάξη έχει ήδη μεταβληθεί, και είναι απίθανο οι αγορές να επιστρέψουν στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έναρξη των αεροπορικών επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Η πρόσφατη συμφωνία-πλαίσιο μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης δημιουργεί προσδοκίες για αποκλιμάκωση της βίας και για σταθεροποίηση της ροής ενέργειας και εμπορίου στον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ανάλυση, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη μια «επιστροφή στην κανονικότητα».
Βαθιές αλλαγές στο παγκόσμιο σύστημα ενέργειας
Η παγκόσμια ενεργειακή τάξη αναδιαμορφώνεται.
Η σχεδόν διακοπή των παραδόσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή και η απότομη αύξηση των τιμών προκαλούν μετατόπιση ισχύος. Οι παραγωγοί ενέργειας από τον Κόλπο μέχρι την Αμερική αγωνίζονται να διατηρήσουν ή να αυξήσουν την κυριαρχία τους, και οι πελάτες αγωνίζονται να μειώσουν την εξάρτησή τους και να ενισχύσουν την προσφορά τους.
Ως αποτέλεσμα, η αγορά ενέργειας αλλάζει, το ενεργειακό μείγμα αλλάζει και οι ενεργειακοί παράγοντες αλλάζουν.
Η βαθιά ευπάθεια των χωρών σε όλη την Ασία, την Ευρώπη και αλλού που εξαρτώνται από την εισαγόμενη ενέργεια εντείνει την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων. Σε ορισμένα μέρη, όπως η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία, αυτό έχει οδηγήσει σε αυξημένη χρήση πιο βρώμικων καυσίμων όπως ο άνθρακας .
Η ευπάθεια των χωρών της Ασίας, της Ευρώπης και άλλων περιοχών που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια έχει εντείνει την αναζήτηση εναλλακτικών ενεργειακών πηγών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία, η ενεργειακή πίεση έχει οδηγήσει προσωρινά σε αυξημένη χρήση πιο ρυπογόνων καυσίμων, όπως ο άνθρακας.
Ωστόσο, σε μεσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα, το νέο ενεργειακό σοκ —το δεύτερο μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια— εκτιμάται ότι θα επιταχύνει τη μετάβαση προς ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική, αλλά και προς την πυρηνική ενέργεια.
Οι τεχνολογικές εξελίξεις, ιδιαίτερα στην αποδοτικότητα και το κόστος των μπαταριών, καθιστούν αυτή τη μετάβαση πιο ρεαλιστική σε σύγκριση με το 2022, όταν η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε αντίστοιχο παγκόσμιο σοκ. Σε πολλές αγορές, τα ηλεκτρικά οχήματα γίνονται πλέον οικονομικά πιο προσιτά, ενώ πρόσφατα η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά και φωτοβολταϊκά ξεπέρασε για πρώτη φορά διεθνώς το φυσικό αέριο.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές της ενεργειακής αγοράς, έργα που παλαιότερα θεωρούνταν οριακά βιώσιμα, σήμερα εμφανίζονται όχι μόνο ανταγωνιστικά αλλά και φθηνότερα σε σχέση με τα συμβατικά καύσιμα. Οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποκτούν επίσης αυξημένη ελκυστικότητα, με ορισμένες να αποδίδουν πλέον σε ορίζοντα λίγων ετών αντί δεκαετιών.
Παράλληλα, οι γεωπολιτικές εντάσεις αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες μεταξύ των παραγωγών ενέργειας. Αλλαγές στις σχέσεις εντός οργανισμών όπως ο OPEC+ και η αναζήτηση νέων συμμαχιών, συμπεριλαμβανομένης της προσέγγισης μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ρωσίας, δημιουργούν ένα πιο ασταθές ενεργειακό περιβάλλον. Η πιθανή αποδυνάμωση των μηχανισμών συντονισμού παραγωγής ενδέχεται να αυξήσει περαιτέρω τη μεταβλητότητα στις αγορές πετρελαίου.
Την ίδια στιγμή, παραγωγικές δυνάμεις εκτός Μέσης Ανατολής —όπως χώρες της Λατινικής Αμερικής— ενισχύουν την πετρελαϊκή τους παραγωγή, επιχειρώντας να καλύψουν τα κενά στην παγκόσμια προσφορά.
Ιδιαίτερα κερδισμένη εμφανίζεται η Κίνα, η οποία διαθέτει ήδη ισχυρό προβάδισμα στην παραγωγή κρίσιμων τεχνολογιών για την ενεργειακή μετάβαση: ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, συστήματα μεταφοράς ενέργειας και λογισμικό διαχείρισης δικτύων. Η αυξανόμενη εξάρτηση τρίτων χωρών από αυτές τις τεχνολογίες ενισχύει και τη γεωπολιτική της επιρροή.
Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να υποχωρούν από τον παγκόσμιο ανταγωνισμό στις ανανεώσιμες τεχνολογίες, με αποτέλεσμα να αφήνουν μεγαλύτερο περιθώριο σε άλλες δυνάμεις να κυριαρχήσουν στον τομέα.
Το ενεργειακό σοκ και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχουν επίσης βαθύτερες επιπτώσεις: διαβρώνουν την εμπιστοσύνη στις διεθνείς εμπορικές ροές και εντείνουν την αβεβαιότητα γύρω από κρίσιμα σημεία διέλευσης, όπως ο Πορθμός του Ορμούζ. Η πιθανότητα περιορισμών ή επιβαρύνσεων στη ναυσιπλοΐα αυξάνει το κόστος και τον κίνδυνο στις παγκόσμιες μεταφορές ενέργειας.
Όπως επισημαίνουν οικονομολόγοι, η δυνατότητα της περιοχής να λειτουργεί ως σταθερός ενεργειακός κόμβος έχει πλέον κλονιστεί, με άμεσο αντίκτυπο στην εμπιστοσύνη επενδυτών και κρατών. Παράλληλα, η αβεβαιότητα ενισχύει την αντίληψη ότι καμία μεγάλη δύναμη δεν μπορεί πλέον να εγγυηθεί πλήρως την ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών.
Στο μακροοικονομικό επίπεδο, η παγκόσμια οικονομία φαίνεται να εισέρχεται σε φάση χαμηλότερης ανάπτυξης και υψηλότερου πληθωρισμού. Οι διεθνείς προβλέψεις έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω, ενώ οι πληθωριστικές πιέσεις εντείνονται λόγω του ενεργειακού κόστους.
Η άνοδος των επιτοκίων σε μεγάλες οικονομίες επιβαρύνει περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά, καθώς αυξάνεται το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις καλούνται να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονται από τις υψηλές τιμές ενέργειας, αλλά και να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες.
Οι ασιατικές οικονομίες, που επηρεάζονται περισσότερο, στρέφονται ήδη σε διεθνείς οργανισμούς για χρηματοδοτική στήριξη, καθώς προσπαθούν να απορροφήσουν τους κραδασμούς της κρίσης.
Συνολικά, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, όπου ο ενεργειακός παράγοντας λειτουργεί ως βασικός επιταχυντής γεωπολιτικών ανακατατάξεων και οικονομικών πιέσεων, επηρεάζοντας τόσο τις επενδύσεις όσο και τις προοπτικές ανάπτυξης σε διεθνές επίπεδο.
