Η διοίκηση και οι θεσμικές προκλήσεις των ΟΤΑ στη σύγχρονη εποχή και το αποτύπωμα στις τοπικές κοινωνίες, βρέθηκαν στο επίκεντρο συζήτησης των δημάρχων Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης Γρηγόρη Κωνσταντέλλου και Ήλιδας Χρήστου Χριστοδουλόπουλου, καθώς και του καθηγητή Πάντειου Πανεπιστημίου και πρόεδρου ΙΝΠΑ Ιωάννη Ψυχάρη, στο 14ο Regional Growth Conference 2026 (RGC 2026), που διεξάγεται στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών.
Αρχικά, ο κ. Κωνσταντέλλος κλήθηκε να αναπτύξει το ζήτημα των εκλογικών συστημάτων, επειδή τέσσερα διαφορετικά συστήματα έχουν χρησιμοποιηθεί τα τελευταία χρόνια και να απαντήσει στο κατά πόσο η Τοπική Αυτοδιοίκηση ενισχύεται ή αποδυναμώνεται από αυτό.
«Γίνονται τροποποιήσεις και προφανώς η στόχευση αυτών των εκλογικών συστημάτων είναι να υπάρχει καλύτερη αντιπροσώπευση των τοπικών κοινωνιών στις τοπικές διοικήσεις. Πολλές φορές γίνονται με λογικές που υπάρχουν στην Ευρώπη, αλλά έχουμε πολλές δεκαετίες ακόμη για να τις αγκαλιάσουμε κι εμείς εδώ, όπως το σύστημα του 2019, που ήταν της απλής αναλογικής για το Δημοτικό Συμβούλιο, αλλά της ενισχυμένης για τον δήμαρχο. Ένα μεικτό σύστημα, που δημιούργησε μια σειρά από προβλήματα, καθώς πάνω από 170 δήμοι μπήκαν σε λογικές ακυβερνησίας. Γιατί δυστυχώς δεν έχει μπει στη δική μας πολιτική λογική, αλλά και παιδεία, η λογική της συνεργασίας, της συμφωνίας, της συνεννόησης. Ερχόμαστε σήμερα να δοκιμάσουμε ένα άλλο σύστημα, το οποίο ενώ έχει ενισχυμένη λογική, συγχωνεύει ουσιαστικά τους δύο γύρους σε ένα», είπε και στη συνέχεια τόνισε:
«Από εκεί και πέρα, χάνεται η δυνατότητα να υπάρξουν προγραμματικές συμφωνίες για τη δεύτερη Κυριακή, γιατί δεν υπάρχει ο χρόνος. Το σύστημα λοιπόν αυτό, έχει αντιμετωπιστεί με μια επιφύλαξη, κανείς δεν γνωρίζει αν θα είναι το τελειότερο σύστημα, που θα μπορούσε να υιοθετηθεί για τις εκλογές της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ή και το χειρότερο. Υπάρχει μεγάλο ρίσκο».
Και αναλύοντας το νέο εκλογικό σύστημα, πρόσθεσε πως «είναι σύνθετο, μας γλιτώνει μια Κυριακή και το κόστος μιας δεύτερης εκλογικής αναμέτρησης, αλλά μας βάζει σε αχαρτογράφητα νερά, τα οποία μπορεί να δημιουργήσουν ζητήματα, που ακόμη δεν τα έχουμε φανταστεί».
Στη συνέχεια ο κ. Κωνσταντέλλος είπε: «Η Αυτοδιοίκηση έχει πιο σημαντικά, κομβικά, δομικά προβλήματα να συζητήσει, ανάγκες που πρέπει να επιλύσει απ’ ό,τι ένα καινούργιο εκσυγχρονισμένο ή αναπαλαιωμένο εκλογικό σύστημα. Έχουμε μια σειρά από ζητήματα, τα οποία έχουν ακόμη και υπαρξιακή μορφή και αυτά πρέπει να επιλύσουμε και με τον Κώδικα που έρχεται και που γίνεται μια πολύ καλή δουλειά κωδικοποίησης, όχι όμως βαριάς και βαθιάς μεταρρύθμισης, σαν κι αυτή που ζητά η Αυτοδιοίκηση και είναι έτοιμη να δεχθεί. Την Αυτοδιοίκηση που θέλουμε για τα επόμενα 50 χρόνια, που θα προσομοιάζει της ευρωπαϊκής, που θα έχει πόρους, που θα έχει ανεξαρτησία διοικητική, οργανωτική, οικονομική και που δεν θα είναι ο παρίας».
Για την αυτονομία των πόρων στην περιφέρεια και τη διαχείρισή τους, με δεδομένες τις συνθήκες που διαμορφώνονται περί της αποκέντρωσης, κλήθηκε να απαντήσει ο κ. Χριστοδουλόπουλος.
«Δεν θα έπρεπε να μας απασχολεί το εκλογικό σύστημα, αλλά να δούμε τα σοβαρά ζητήματα που έχουμε στην Αυτοδιοίκηση, που είναι η υποστελέχωση, είναι οι ελάχιστοι πόροι», είπε αρχικά και συνέχισε:
«Ασχολούμαι 35 χρόνια με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, είμαι ερωτευμένος μαζί της, γιατί πιστεύω ότι αν δεν έχεις έρωτα με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καλύτερα να μην το κάνεις αυτό. Είναι λοιπόν τα προβλήματα αυτά, τα οικονομικά, που θα έπρεπε να μας απασχολήσουν. Να δούμε, θα σεβαστεί η Πολιτεία με τον Κώδικα τους θεσμοθετημένους πόρους που έχουμε; Θα βγούμε κι εμείς επιτέλους από τα Μνημόνια; Γιατί οι θεσμοθετημένοι πόροι θα έδιναν περισσότερα χρήματα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση από αυτά που παίρνουμε. Από τα 8,5 δισ. που αναλογούν, ούτε 2,5 δεν παίρνουμε. Ακούσαμε ότι είχαμε ένα πλεόνασμα της τάξης του 11,5 με 12 δισ. Ζητούσαμε σαν Αυτοδιοίκηση να μας ενισχύσουν γιατί δεν μπορούμε να ανταπεξέλθουμε στις υποχρεώσεις μας. Και Αυτοδιοίκηση χωρίς οικονομική αυτοτέλεια, δεν είναι Αυτοδιοίκηση, είναι απλώς διοίκηση».
Στη συνέχεια ο δήμαρχος Ήλιδας ανέφερε: «Δεν μπορούμε να ανταπεξέλθουμε στις υποχρεώσεις, είτε είναι η διαχείριση των απορριμμάτων, είτε το νερό. Πώς θα πάμε εμείς να ζητήσουμε από τον πολίτη αύξηση δημοτικών τελών ή αύξηση της τιμής του νερού, όταν γνωρίζουμε ότι δεν μπορεί να μας δώσει ούτε δεκάρα παραπάνω, όταν βλέπουμε ότι δεν μπορεί να πληρώσει τον λογαριασμό που του έρχεται, γιατί δεν βγαίνει. Το ενεργειακό κόστος έχει εκτοξευτεί. Έρχεται το τέλος ταφής, που όλοι περιμέναμε ότι θα σταματούσαμε να το πληρώνουμε και έχουμε ξεπεράσει να μας στοιχίζει η διαχείριση των απορριμμάτων τα 250 ευρώ το κυβικό. Αυτά τα χρήματα, εάν η Πολιτεία δεν μας βοηθήσει, δεν μπορούμε να τα ζητήσουμε από τους πολίτες. Και η υποστελέχωση, όλα συνδέονται με το οικονομικό».
Από τη μεριά του, ο καθηγητής Πάντειου Πανεπιστημίου και πρόεδρος ΙΝΠΑ Ιωάννης Ψυχάρης αναφέρθηκε στις μεταρρυθμίσεις και στο κατά πόσο έχουν συμβάλλει στην αναβάθμιση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης:
«Στο Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που είναι ο επιστημονικός σύμβουλος της ΚΕΔΕ, προσπαθούμε να συνεισφέρουμε με έναν τρόπο που επικοινωνεί με την κοινωνία και λύνει προβλήματα. Μια από τις μελέτες που κάναμε πρόσφατα, είναι για το δημογραφικό, το οποίο συνδέεται με όλα αυτά τα προβλήματα που κουβεντιάζουμε. Και μάλιστα, υπάρχουν δήμοι που βρίσκονται στο κόκκινο από άποψη δημογραφική.
Παρ’ όλα αυτά, εγώ συμμετέχοντας όχι μόνο στην ακαδημαϊκή έρευνα, αλλά και στην ανάλυση και στην πολιτική για το τοπικό, θα το πω κωδικοποιημένα. Σήμερα το επαναστατικό είναι το τοπικό. Αν πρόκειται να γίνει κάτι, πρέπει να ξεκινήσει από το τοπικό. Όταν μιλάει κάποιος για το τοπικό, βλέπει μπροστά του εκείνο το επιχείρημα, που χρησιμοποιούμε συχνά, ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση, λόγω της εγγύτητας, είναι σε θέση να προσδιορίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τα προβλήματα και κατά συνέπεια να συνεισφέρει πιο αποτελεσματικά, σ’ αυτό που λέμε κοινωνικές συνθήκες, συνθήκες διαβίωσης, βελτίωση του ανθρωπογενούς, του οικονομικού περιβάλλοντος. Από εκεί πρέπει να ξεκινήσουμε».
Ακολούθως τόνισε: «Τα τελευταία χρόνια δοκιμάστηκαν δύο συστήματα, που αποτυπώθηκαν και νομοθετικά. Το 2019 ψηφίστηκε ο Νόμος για το επιτελικό κράτος και το 2023 ο Νόμος για την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Με ό,τι βαρύτητα μπορεί να έχει αυτό, θα το πω απλά και κατανοητά. Φοβάμαι πως το επιτελικό κράτος υποβάθμισε την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Και αυτό δεν το λέω για να δημιουργήσω εντυπώσεις, το λέω γιατί η Τοπική Αυτοδιοίκηση σήμερα νιώθει ξεχασμένη εντελώς. Και θεσμικά ξεχασμένη. Απορώ γιατί ζητάνε τόσα πολλά από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, όταν τα μέσα που της παρέχουν είναι λίγα».
Και συνέχισε λέγοντας: «Εγώ θα υποστήριζα την πολυεπίπεδη διοίκηση, η οποία περιλαμβάνει και το επιτελικό κράτος. Δεν το αρνούμαι το επιτελικό κράτος, θεωρώ ότι πρέπει να παίζει τον επιτελικό ρόλο, αλλά σε ένα σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, το οποίο με βάση την αρχή της εγγύτητας και της επικουρικότητας, θα δίνει μεγαλύτερη προτεραιότητα στο τοπικό».
Στο τέλος, πρόσθεσε: «Αυτή τη στιγμή υπάρχουν έσοδα και πόροι που κατ’ εξοχήν αφορούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση και δεν αποδίδονται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Το Τέλος Διαμονής Παρεπιδημούντων, που ήταν το κλασικό έσοδο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν αποδίδεται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Μα είναι δυνατόν; Το Τέλος Ανθεκτικότητας γιατί δεν δίνεται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση; Και τέλος υπάρχουν τα Τέλη Ταφής, που στην ουσία είναι η αποτυχία της πολιτικής για την ανακύκλωση. Γιατί κανονικά, θα έπρεπε η πυραμίδα που ακολουθούμε στη συλλογή απορριμμάτων να είναι ανάποδη από αυτή που έχουμε. Πιστεύω ότι όλα αυτά είναι αλληλένδετα ζητήματα. Και σε τελευταία ανάλυση ακούμε πολλά λόγια για την Αυτοδιοίκηση, ότι είναι σημαντικός θεσμός, ότι είναι κύτταρο δημοκρατίας. Ας είμαστε λιγότερο πληθωρικοί στα λόγια κι ας κοιτάξουμε τα προβλήματα στην πράξη, έτσι όπως θα τεθούν από τους ανθρώπους που τα ζούνε. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι πράξη».
Ακολούθως ο κ. Κωνσταντέλλος αναφέρθηκε διεξοδικά στα οικονομικά μεγέθη και είπε μεταξύ άλλων: «Όποια αρμοδιότητα και να έρθει, δεν έχουν οι δήμοι τους πόρους να την αντιμετωπίσουν, γιατί οι κεντρικοί αυτοτελείς πόροι, που αποτελούν ένα βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της Αυτοδιοίκησης, σε σχέση με το 2009, πριν την Κρίση δηλαδή και σε σύγκριση με σήμερα, είμαστε 36% χαμηλότερα. Στο θέμα της Πολιτικής Προστασίας, εμείς οι αυτοδιοικητικοί θέλουμε την ευθύνη, θέλουμε να είμαστε εκεί για τις πόλεις μας, για τους ανθρώπους της, θέλουμε όμως και τα μέσα».
Και πρόσθεσε: «Γιατί όταν το κόστος της Πολιτικής Προστασίας, για να κάνουμε αυτά που πρέπει να κάνουμε στον δήμο μας είναι 1.150.000 ευρώ τον χρόνο και τα χρήματα που δίνει το Υπουργείο Εσωτερικών για την Πολιτική Προστασία και την πυρασφάλεια είναι 115.000 ευρώ, όλο το υπόλοιπο είναι ίδιοι πόροι. Και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να καταργήσουμε τα τεχνικά προγράμματά μας, να καταργήσουμε τα κοινωνικά μας δίκτυα, για να μπορέσουμε να υποστηρίξουμε αυτή την αρμοδιότητα που μας ρίχνουν, για να κρυφτούν αυτοί που έχουν τον πολιτικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό πίσω από τις πλάτες των αυτοδιοικητικών, όταν γίνει κάτι που θα έχει καταστροφικά αποτελέσματα. Κι αυτή είναι η πραγματικότητα».
Στο τέλος κατέληξε: «Είμαστε σε μια λογική, όπου διαχειριζόμαστε το 2,6% του ΑΕΠ, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός δήμος διαχειρίζεται περίπου το 13,5% του ΑΕΠ της χώρας του. Είναι στον Κώδικα και νομίζω ότι είναι το πιο σημαντικό κομμάτι του Κώδικα που ψηφίζεται, ότι ενσωματώνεται επιτέλους, που ήταν σε εκκρεμότητα από το 2009, η ευρωπαϊκή χάρτα της τοπικής αυτονομίας, όπου βάζει τη λογική της απαιτούμενης σύμφωνης γνώμης των τοπικών αρχών. Αν δεν μπουν λοιπόν σε εφαρμογή αυτές οι Αρχές που διέπουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ευρώπης εδώ και πολλές δεκαετίες, τότε θα συνεχίσουμε να είμαστε οι φτωχοί συγγενείς υποχρηματοδοτούμενοι και όποτε θα συμβαίνει κάτι κακό, θα βρίσκουμε τον υπαίτιο στον δήμαρχο, στον αντιδήμαρχο, είτε είναι φωτιά, είτε είναι αδέσποτα, είτε είναι κάποια καταστροφή, είτε οτιδήποτε».
Ως την πιο ορθή στρατηγική, ο κ. Χριστοδουλόπουλος σχολίασε: «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση και θέλει και μπορεί και έχει τις γνώσεις να το κάνει, αρκεί η Πολιτεία να μας εμπιστευτεί, να μην μας βλέπει ανταγωνιστικά και να μας αφήσει να λειτουργήσουμε δίνοντάς μας τους απαραίτητους πόρους».
Στην ολοκλήρωση της συζήτησης, ο κ. Ψυχάρης επισήμανε: «Θα κάνω μια ερώτηση ρητορική. Τα προηγούμενα χρόνια είχαμε ένα Ταμείο Ανάκαμψης και πριν κάποια χρόνια έβρεχε δισεκατομμύρια. Το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνει φέτος. Μπορείτε να μου πείτε ένα εμβληματικό έργο από το Ταμείο Ανάκαμψης, που να έχει να κάνει με την Τοπική Αυτοδιοίκηση; Δεν υπάρχει ούτε ένα έργο εμβληματικό για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, όταν υποτίθεται ότι είχαμε περίσσευμα πόρων και δεν ξέραμε τι να τους κάνουμε». Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
