Ένα ιδιαίτερο αφιέρωμα στον Νίκο Καζαντζάκη, με έμφαση τόσο στο συγγραφικό του έργο όσο και στη συνολικότερη παρουσία και δράση του στην Κρήτη, παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του Star Forum που εξελίσσεται στη Λαμία, στη θεματική ενότητα με τίτλο «Οι σύγχρονοι απόστολοι του Νίκου Καζαντζάκη».
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης αναδείχθηκαν λιγότερο γνωστές πτυχές της προσωπικότητας του μεγάλου δημιουργού, ενώ οι ομιλητές επιχείρησαν να επαναπροσδιορίσουν τη διαχρονική σημασία της φράσης του «φτάσε εκεί που δεν μπορείς», η οποία αποτελεί και το κεντρικό μήνυμα του φετινού φόρουμ.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η παρέμβαση του Θύμιου Τσικνή, ο οποίος παρουσίασε στοιχεία από το πολύτιμο φωτογραφικό του αρχείο. Ο ίδιος αναφέρθηκε στην καθοριστική στιγμή της νεότητας του, όταν ήρθε σε επαφή με ένα σπάνιο φωτογραφικό υλικό που ανήκε στον ερασιτέχνη φωτογράφο Κώστα Κουτουλάκη.
Το υλικό αυτό, όπως επισημάνθηκε, συνδέεται με την καταγραφή των καταστροφών της Κρήτης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, φωτίζοντας μια λιγότερο γνωστή διάσταση της δράσης του Καζαντζάκη και συμβάλλοντας στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Μιλώντας στο Star Forum στη Λαμία, ο Θύμιος Τσικνής κατέθεσε μια βιωματική αφήγηση με έντονο ιστορικό και συμβολικό φορτίο, συνδέοντας την προσωπική του διαδρομή με τη σημασία της μνήμης και της τεκμηρίωσης. Όπως ανέφερε, «αν κάτι στην 82χρονη πορεία μου αποτελεί στάση ζωής, είναι η φράση του Νίκου Καζαντζάκη ‘φτάσε εκεί που δεν μπορείς’», μια αρχή που, όπως είπε, καθόρισε τη διαδρομή του από τα πρώτα του χρόνια.
Αναφερόμενος στην εφηβεία του, περιέγραψε τη μετάβασή του από τη Βάριανη Φωκίδας στην Αθήνα του 1958, όπου εργάστηκε ως μαθητευόμενος φωτοειδησεογράφος στο πρακτορείο «Ένωσις», παράλληλα με τη φοίτησή του σε νυχτερινό σχολείο. Εκεί, όπως σημείωσε, «άνοιξε ένας άλλος κόσμος», όταν ήρθε σε επαφή με τον ερασιτέχνη φωτογράφο Κώστα Κουτουλάκη και ένα μοναδικό φωτογραφικό αρχείο.
Η εμπειρία στον σκοτεινό θάλαμο υπήρξε καθοριστική. «Μου έδινε ένα-ένα τα αρνητικά με τρεμάμενα χέρια», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη συγκίνηση του Κουτουλάκη, ο οποίος τύπωνε φωτογραφίες από τις ωμότητες των γερμανικών και ιταλικών δυνάμεων στην Κρήτη. Οι εικόνες αυτές συνδέονταν και με το έργο του Νίκου Καζαντζάκη, ο οποίος είχε συμμετάσχει στην καταγραφή των καταστροφών το 1945, επισκεπτόμενος δεκάδες περιοχές και συλλέγοντας μαρτυρίες.
«Τότε στα εφηβικά μου χρόνια άρχισα να συγκεντρώνω αποδεικτικό υλικό», σημείωσε, τονίζοντας ότι η εμπειρία αυτή τον οδήγησε σε μια διαρκή αναζήτηση ιστορικών τεκμηρίων. Αργότερα, ως ανταποκριτής διεθνών μέσων, συνέχισε την έρευνα, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός σημαντικού φωτογραφικού αρχείου για τη νεότερη ελληνική ιστορία.
Η διαχρονική επικαιρότητα του έργου του Νίκου Καζαντζάκη βρέθηκε στο επίκεντρο της παρέμβασης της μουσειολόγου Ηλιάνα Ζιώγα, στο πλαίσιο του Star Forum που πραγματοποιείται στη Λαμία.
Η ίδια ανέδειξε τον συγγραφέα ως μια προσωπικότητα που «δεν φοβήθηκε να αμφισβητήσει, να συγκρουστεί και να αναζητήσει», επισημαίνοντας ότι το έργο του εξακολουθεί να προκαλεί βαθύ προβληματισμό. Όπως σημείωσε, η σκέψη του Καζαντζάκη «σε φέρνει αντιμέτωπο με τον εαυτό σου», φωτίζοντας την εσωτερική πάλη του ανθρώπου ανάμεσα σε αυτό που είναι και σε αυτό που θα μπορούσε να γίνει.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη φράση «φτάσε όπου δεν μπορείς», η οποία, όπως τόνισε, δεν αποτελεί απλώς μια προτροπή, αλλά «μια στάση ζωής» που καλεί τον άνθρωπο να υπερβεί τα όριά του και να μην επαναπαύεται στο οικείο και το ασφαλές. Παράλληλα, αναφέρθηκε και στη γνωστή ρήση «δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος», υπογραμμίζοντας ότι η ελευθερία ξεκινά όταν ο άνθρωπος απελευθερώνεται από φόβους και προσδοκίες.
Η κ. Ζιώγα σημείωσε ότι το έργο του Καζαντζάκη παραμένει «ένα ενεργό πεδίο προβληματισμού», άμεσα συνδεδεμένο με τις προκλήσεις του σύγχρονου ανθρώπου, επηρεάζοντας τον τρόπο σκέψης, ζωής και προσωπικής εξέλιξης.
Η ερμηνεία της εμβληματικής φράσης του Νίκου Καζαντζάκη «φτάσε όπου δεν μπορείς» βρέθηκε στο επίκεντρο της τοποθέτησης και της Κατερίνας Ζωγραφιστού, που είναι πρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας φίλων Νίκου Καζαντζάκη.
Ανέδειξε την προέλευση της φράσης μέσα από το έργο «Αναφορά στον Γκρέκο», περιγράφοντας τη συμβολική σκηνή, όπου ο Καζαντζάκης, σε ένα οραματικό τοπίο, αναμένει την εμφάνιση του Θεού, χωρίς όμως αυτή να πραγματοποιείται. Αντί αυτού, όπως σημείωσε, «ακούει βήματα» και αντικρίζει τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο, στον οποίο απευθύνεται ζητώντας μια καθοριστική εντολή.
Αρχικά, όπως ανέφερε, η απάντηση που λαμβάνει είναι «φτάσε όπου μπορείς», μια φράση που ο ίδιος ο συγγραφέας δεν αποδέχεται ως αρκετά ισχυρή. «Ζητά μια πιο δυνατή, πιο κρητικιά εντολή», για να λάβει τελικά την απάντηση που έμελλε να μείνει διαχρονική. «Φτάσε όπου δεν μπορείς».
Η κ. Ζωγραφιστού υπογράμμισε ότι η φράση αυτή συμπυκνώνει την ουσία της φιλοσοφίας του Καζαντζάκη, αποτελώντας ένα διαρκές κάλεσμα υπέρβασης των ορίων και εσωτερικής αναζήτησης. Όπως τόνισε, «αυτός είναι ο Νίκος Καζαντζάκης» και από το παράδειγμά του αντλούμε μέχρι σήμερα έμπνευση, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική δύναμη του έργου και της σκέψης του.
Η πολυδιάστατη προσωπικότητα του Νίκου Καζαντζάκη αναδείχθηκε μέσα από την παρέμβαση του Νίκου Χρυσού που είναι αντιπρόεδρος της Διεθνούς Εταιρείας φίλων Νίκου Καζαντζάκη και μελετητής του έργου του Καζαντζάκη στο Star Forum που πραγματοποιείται στη Λαμία, με τον ίδιο να τονίζει τη διαρκή αναζήτηση και την εσωτερική πειθαρχία που χαρακτήριζαν τον μεγάλο συγγραφέα.
Όπως σημείωσε, ο Καζαντζάκης ήταν «ένας αεικίνητος περιηγητής του χώρου και των ιδεών», με «ακόρεστη δίψα για γνώση και εμπειρίες», απορρίπτοντας την αντίληψη ότι επρόκειτο για έναν θεωρητικό αποκομμένο από τη δράση. Αντίθετα, τον περιέγραψε ως έναν άνθρωπο «της πράξης και της δράσης», που κινούνταν διαρκώς ανάμεσα στα ταξίδια και τη μελέτη, με βασικό κίνητρο «μια συνεχή αμφισβήτηση» και μια βαθιά ανάγκη για ελευθερία.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έννοια της «ασκητικής ζωής», την οποία χαρακτήρισε ως κεντρικό στοιχείο της ιδιοσυγκρασίας του Καζαντζάκη. Όπως εξήγησε, πρόκειται για μια στάση που συνδυάζει την απομάκρυνση από τους περισπασμούς με μια «διαρκή άσκηση» στη σκέψη, στην έκφραση και στη χρήση της γλώσσας, που αποτελούσε και το «μεγαλύτερο πάθος» του.
Αναφερόμενος στη δική του επαφή με το έργο του συγγραφέα, σημείωσε ότι ξεκίνησε σε νεαρή ηλικία μέσα από τον «Καπετάν Μιχάλη», ενώ η «Ασκητική» αποτέλεσε καθοριστικό ανάγνωσμα, καθώς «ταιριάζει με την εφηβική αντίληψη που αψηφά τα όρια», συνδέοντας έτσι τη σκέψη του Καζαντζάκη με τη διαχρονική ανάγκη υπέρβασης.
Η μουσική προσέγγιση του έργου του Νίκου Καζαντζάκη παρουσιάστηκε στο Star Forum στη Λαμία μέσα από την παρέμβαση της Αρετής Κοκκίνου, η οποία έχει μελοποιήσει κείμενα του μεγάλου δημιουργού.
Η ίδια αναφέρθηκε στην πρώτη παρουσίαση του έργου της το 2012 στο Μουσείο Μπενάκη, επισημαίνοντας ότι βασίζεται σε αποσπάσματα από την «Αναφορά στον Γκρέκο» και ταξιδιωτικά κείμενα του συγγραφέα. Όπως τόνισε, «οι εικόνες της Κρήτης και η ανάγκη για πνευματική ελευθερία πλημμύρισαν το είναι μου», χαρακτηρίζοντας τη μελοποίηση «μεγάλη πρόκληση».
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης παρουσιάστηκε απόσπασμα του έργου, με αναφορές στον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, τον οποίο ο Καζαντζάκης αποκαλούσε «παππού», ενώ συμμετείχαν καταξιωμένοι μουσικοί και ερμηνευτές. Η κ. Κοκκίνου σημείωσε ότι στόχος της είναι «να φέρουμε το κοινό πιο κοντά στον Καζαντζάκη», συμβάλλοντας, όπως είπε, «έστω με ένα λιθαράκι» στη διάδοση του έργου του.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι το έργο έχει ήδη επεκταθεί σε συμφωνική μορφή, με στόχο την παρουσίασή του σε περισσότερες περιοχές της χώρας.
