- Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Ανιχνεύοντας την εγχώρια αρθρογραφία, τις αναλύσεις πολιτικών επιστημόνων και τα ευρήματα των ποιοτικών ερευνών των τελευταίων ετών, οι κύριοι λόγοι στους οποίους αποδίδεται αυτή η δυσκολία «απογείωσης» συνοψίζονται στα εξής σημεία:
Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται εδώ και χρόνια πιεσμένο ανάμεσα σε δύο μεγαλύτερους πόλους (τη Νέα Δημοκρατία και τον ΣΥΡΙΖΑ).
Πολλά δημοσιεύματα επισημαίνουν ότι το κόμμα δυσκολεύεται να εκπέμψει ένα απόλυτα καθαρό και διαφοροποιημένο στίγμα. Για ένα μέρος των ψηφοφόρων, οι θέσεις του μοιάζουν μερικές φορές «κοντά στη ΝΔ» (στο κομμάτι της θεσμικότητας και της μεταρρύθμισης) και άλλες φορές «κοντά στον ΣΥΡΙΖΑ» (στην έντονη αντιπολιτευτική ρητορική).
Η προσπάθεια να κρατηθούν ισορροπίες συχνά μεταφράζεται από το εκλογικό σώμα ως έλλειψη κυβερνητικής πρότασης ή ως αμφιθυμία για το «με ποιον θα πάει και ποιον θα αφήσει».
Το «τραύμα» του Μνημονίου και η ιστορική καχύποψία
Αν και έχει περάσει πάνω από μία δεκαετία από την κρίση του 2010, η πολιτική ανάλυση δείχνει ότι το ΠΑΣΟΚ κουβαλάει ακόμα ένα μέρος της «ιστορικής ευθύνης» για την υπαγωγή της χώρας στα μνημόνια στα μάτια μιας μερίδας των πολιτών. Η ταύτισή του με την περίοδο της λιτότητας λειτουργεί σαν ένα άτυπο «ταβάνι» για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ψηφοφόρους που μετακινήθηκαν τότε προς άλλες κατευθύνσεις.
Η δυσκολία διείσδυσης στο δυναμικό κοινό
Σύμφωνα με τα ποιοτικά στοιχεία των δημοσκοπήσεων, το ΠΑΣΟΚ διατηρεί ισχυρά ερείσματα στην περιφέρεια, στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες και σε παραδοσιακά κοινωνικά στρώματα (π.χ. συνταξιούχους, αγρότες). Αντίθετα, δυσκολεύεται να πείσει το νεανικό κοινό (Gen Z και Millennials), που δεν έχουν συναισθηματική σύνδεση με το «παλιό, καλό ΠΑΣΟΚ».
Αντιμετωπίζει προκλήσεις στα μεγάλα αστικά κέντρα (κυρίως στην Αττική), τα οποία καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις εκλογικές ανατροπές.
Το έλλειμμα «κυβερνησιμότητας»
Πολλοί αναλυτές τονίζουν ότι οι ψηφοφόροι στην Ελλάδα τείνουν να ψηφίζουν με κριτήριο το «ποιος μπορεί να κυβερνήσει αύριο». Όταν ένα κόμμα κινείται σε μονοψήφια ή χαμηλά διψήφια ποσοστά, υπάρχει η αντίληψη της «χαμένης» ή «χλιαρής» ψήφου. Το ΠΑΣΟΚ συχνά αντιμετωπίζεται ως ένας χρήσιμος τρίτος πόλος ή ένας δυνητικός κυβερνητικός εταίρος, αλλά σπάνια ως η επόμενη αυτοδύναμη ή ηγετική κυβερνητική λύση, γεγονός που αποτρέπει τη μαζική μετακίνηση ψηφοφόρων προς αυτό.
Εσωκομματικές ισορροπίες και ηγεσία
Τα δημοσιεύματα κατά καιρούς εστιάζουν και στο προφίλ της ηγεσίας και της επικοινωνιακής ομάδας. Ενώ αναγνωρίζεται η θεσμικότητα και η σοβαρότητα (για παράδειγμα, η ανάδειξη θεμάτων όπως οι υποκλοπές ή το κράτος δικαίου), συχνά καταλογίζεται στο κόμμα μια «αμυντική» ή υπερβολικά τεχνοκρατική επικοινωνιακή στρατηγική, η οποία στερείται του απαραίτητου πολιτικού «χαρίσματος» ή του αφηγήματος που θα προκαλέσει μεγάλο κοινωνικό ενθουσιασμό.
Όταν λέμε ότι μια στρατηγική είναι «υπερβολικά τεχνοκρατική», εννοούμε ότι το κόμμα συχνά επιλέγει να μιλήσει τη γλώσσα των αριθμών, των θεσμών και των περίπλοκων διαδικασιών, χάνοντας σε συναισθηματική σύνδεση με τον μέσο πολίτη.
Στην πολιτική επικοινωνία, ειδικά στην Ελλάδα, η λεπτομέρεια ενός νομοσχεδίου ή η ορθή νομική διαδικασία (π.χ. στο θέμα των υποκλοπών ή των ανεξάρτητων αρχών) σπάνια «συγκινεί» τις μάζες. Ο κόσμος ψάχνει ένα απλό, καθαρό αφήγημα. Ποιο είναι το όραμα για τη χώρα με τρεις κουβέντες; Πώς αυτό που λες επηρεάζει την τσέπη μου, το super market, το ενοίκιο και την καθημερινότητά μου σήμερα; Το «χάρισμα» που κάνει τον ψηφοφόρο να νιώσει ότι ο αρχηγός ή το κόμμα «τσουρουφλίζεται» για τα προβλήματά του, αντί να τα αναλύει σαν παρατηρητής σε πάνελ.
Όταν λοιπόν η αντιπολίτευση θυμίζει περισσότερο έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή νομικό υπόμνημα, κερδίζει μεν τα εύσημα για τη «σοβαρότητά» της από τους λίγους, αλλά δυσκολεύεται να συνεπάρει τους πολλούς. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται το επικοινωνιακό έλλειμμα που κρατά τα ποσοστά καθηλωμένα.
Η κοινή συνισταμένη των αναλύσεων είναι ότι το ΠΑΣΟΚ έχει καταφέρει να σταθεροποιήσει τη βάση του και να διασώσει την κοινοβουλευτική του παρουσία, αλλά για να κάνει το «άλμα» προς τα πάνω, χρειάζεται κάτι παραπάνω από τη φθορά των αντιπάλων του: χρειάζεται ένα νέο, ελκυστικό αφήγημα για το μέλλον που θα εμπνεύσει τις παραγωγικές και νεότερες ηλικίες.
