«Η ρώσικη κοινωνία του 19ου αιώνα, όχι απλά μοιάζει με τη δική μας, θα ΄λεγα πως είναι συγκλονιστικά επίκαιρη. Οι ανισότητες συνεχίζουν και υπάρχουν, η διαφθορά βασιλεύει, η ανθρωπότητα είναι πιο επιφανειακή από ποτέ.»
Συνέντευξη στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
Η κλασική σάτιρα «Παντρολογήματα» του Νικολάι Γκόγκολ στάθηκε αφορμή για τον Αποστόλη Ψαρρό να εξωτερικεύσει όλα αυτά που μας απασχολούν στον έρωτα και τις σχέσεις.
Και «Τα Ζευγαρώματα» που έγραψε, έργο βασισμένο στο αριστούργημα του “εύθυμου μελαγχολικού”, όπως χαρακτηρίζει ο Πούσκιν τον Γκόγκολ, προέκυψαν από τις ανάγκες και τις ανασφάλειες μας για το πώς μας αρέσει να ζούμε τη ζωή μας.
Το έργο του Ψαρρού έτυχε θερμότατης υποδοχής από το θεατρόφιλο κοινό και την κριτική, λόγω της αθρόας προσέλευσης παρουσιάζεται για δεύτερη σαιζόν στο πανέμορφο θέατρο του Μικρού Κεραμεικού.
«Αποφάσισα να γράψω εκ νέου όλο το κείμενο, να το αλλάξω, να το προσαρμόσω στους ηθοποιούς και μαζί τους να ερευνήσω όλες αυτές τις οξύμωρες, πολύπλοκες και αστείες συμπεριφορές που υπάρχουν στον έρωτα. Κάπως έτσι γεννήθηκαν «Τα Ζευγαρώματα και είμαι πολύ χαρούμενος και υπερήφανος για το αποτέλεσμα» σημειώνει ο ίδιος.
Ο Αποστόλης Ψαρρός, που υπηρετεί 15 και πλέον χρόνια τη σκηνική τέχνη, είναι σήμερα κοντά μας.
Απόφοιτος της δραματικής σχολής του Εθνικού Θεάτρου. Έχει κάνει μελέτη πάνω στο Physical Theater και το εξασκεί με όλους τους τρόπους. Επαγγελματικά έχει συνεργαστεί με την Πρώτη κρατική Σκηνή, το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, το Πανεπιστήμιο Πειραιά, το Φεστιβάλ Αθηνών, το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, τις Θεατρικές Σκηνές, το Θέατρο των Αλλαγών, την ΕΡΤ, τον Αντί, το Netwix, το Mega, και με πολλές ανεξάρτητες σκηνές και θιάσους του ελεύθερου θεάτρου. Παίζει, διδάσκει, σκηνοθετεί και ενίοτε γράφει και ποιήματα. Η συζήτηση μαζί του είναι πολύ ενδιαφέρουσα και μας πάει παραπέρα, σε ένα τόπο που ο κόσμος θα είναι καλύτερος…
- Η κλασική σάτιρα του Νικολάι Γκόγκολ, «Τα Παντρολογήματα», στην οποία είναι βασισμένη στο έργο σας «Τα Ζευγαρώματα» κ. Ψαρρέ, εκτός του ότι είναι επικεντρωμένη στον θεσμό του γάμου, στοχεύει στην ανάδειξη της ηθικής και κοινωνικής παρακμής και στην προτροπή για αλλαγή της Ρωσικής κοινωνίας του 19ου αιώνα, που μοιάζει πολύ με τη δική μας μετά από δύο αιώνες. Είναι έτσι νομίζετε;
Ο Ντοστογιέφσκι είχε πει, πως τον άνθρωπο όπου και να τον τοποθετήσεις, σε χρυσάφι, σε πούπουλα, σε απαλά μετάξια, πάντοτε θα βρει να κάνει κάτι ποταπό. Η ρώσικη κοινωνία του 19ου αιώνα, όχι απλά μοιάζει με τη δική μας, θα ΄λεγα πως είναι συγκλονιστικά επίκαιρη. Οι ανισότητες συνεχίζουν και υπάρχουν, η διαφθορά βασιλεύει, η ανθρωπότητα είναι πιο επιφανειακή από ποτέ.
«Ο Ντοστογιέφσκι είχε πει, πως τον άνθρωπο όπου και να τον τοποθετήσεις, σε χρυσάφι, σε πούπουλα, σε απαλά μετάξια, πάντοτε θα βρει να κάνει κάτι ποταπό.»
- Θα συμφωνούσατε κ. Ψαρρέ, ότι η γελοιοποίηση, ο χλευασμός και η σάτιρα μπορεί να διώξουν τις ανασφάλειές μας και να μας οδηγήσουν στο δρόμο που βρίσκονται οι πραγματικές μας ανάγκες;
Για να βρούμε τις πραγματικές μας ανάγκες θα χρειαστεί μια εκ βαθέων εξομολόγηση στον εαυτό μας. Μια ενδοσκόπηση συνεχής, με ουσιαστική κριτική. Η σάτιρα μπορεί να θίξει, να επισημάνει τα κακώς κείμενα, αλλά δεν αρκεί από μόνη της να μας οδηγήσει στην αλήθεια και την ουσία.
- Τι γεύση σας άφησε η εμπειρία από «Τα Ζευγαρώματα», παράσταση που αγκάλιασε το θεατρόφιλο κοινό και πώς φαντάζεστε την συνέχεια;
Η γεύση μόνο γλυκιά μπορεί να χαρακτηριστεί. Συνεχίζουμε με sold out σε κάθε παράσταση, και τα λόγια που ακούμε για την δουλειά μας, είναι παραπάνω από συγκινητικά. Ο κόσμος περνάει καλά, γελάει, φεύγει από το θέατρο χαρούμενος γνωρίζοντας ότι η χαρά του προέρχεται από κάτι βαθύ κι όχι επιφανειακό. Εύχομαι το ταξίδι μας να διαρκέσει όσο το δυνατόν περισσότερο.
- Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να ασχοληθείτε ουσιαστικά με το θέατρο και ποιες είναι οι προσωπικές σας επιρροές;
Δεν ονειρευόμουν από μικρός να γίνω ηθοποιός. Ωστόσο από μικρός έλεγα ιστορίες. Μοιραία κάποια στιγμή αυτά τα δύο μονοπάτια συναντήθηκαν. Τυχαία εντελώς πήγα σε μια οντισιόν για μια υποτροφία σε δραματική σχολή και την κέρδισα. Μετά από κάποια χρόνια πάλι από περιέργεια πήγα στο θέατρο των αλλαγών. Το ένα έφερε το άλλο, μαγευόμουν από τις θεατρικές ιστορίες, ο νους μου άνθισε, η φαντασία μου πολλαπλασιάστηκε, και το καλοκαίρι του 2007 πέρασα στην δραματική σχολή του εθνικού θεάτρου. Από εκεί και έπειτα έμαθα πολλά και επηρεάστηκα από δασκάλους, σκηνοθέτες, φίλους. Ενδεικτικά θα αναφέρω την Ζωή Ξανθοπούλου, τον Ακύλλα Καραζήση, τη Μαρία Κεχαγιόγλου, τον Δημήτρη Καταλειφό, τον Τσέζαρις Γκραουζίνις, τον Γιώργο Καπουτζίδη και αρκετούς ακόμα που δε μου έρχονται.
- Ο δρόμος για την πραγματοποίηση των επί σκηνής «ταξιδιών» σας ήταν εύκολος; Πώς μπορεί ένας νέος δημιουργός να αναδειχθεί στο χώρο;
Όταν με προσεγγίζει κάποιος που θέλει να ασχοληθεί με το θέατρο, το πρώτο πράγμα που θα ρωτήσω είναι: έχεις υπομονή; Δε μπορείς να συζητάς για τεχνικές, μεθόδους, ορθοφωνίες, πλαστική κίνηση, όταν δεν υπάρχει στον εαυτό σου υπομονή.
Κι αν δε το έχεις, οφείλεις υποχρεωτικά να το φυτέψεις και να το καλλιεργήσεις μέσα σου. Δεν γίνεται αλλιώς. Μπορεί ένα παιδί να έχει την ψευδαίσθηση ότι ο δρόμος είναι στρωμένος με κόκκινα χαλιά, φλας, και ροδοπέταλα, αλλά δεν είναι έτσι. Υπάρχουν εκεί έξω πολλές περιπτώσεις που το μέλημα τους είναι να χειραγωγήσουν, έρποντας να ελιχθούν και να εξαπατήσουν. Καλώς να έρθει η όποια επιτυχία και αναγνώριση, αλλά δε σου εξασφαλίζει τίποτα. Όσο πιο σταθερά χτίζεις, τόσο πιο σταθερά θα στέκεσαι σ’αυτά που κάνεις. Αν ανέβεις απότομα, υπάρχει κι ο κίνδυνος να πέσεις απότομα. Κι άλλο να πέσεις, άλλο να τσακιστείς. Γιατί στο πέσιμο μπορείς να σηκωθείς αμέσως. Οι πτώσεις κι αποτυχίες είναι μέρος της διαδικασίας. Το ”τσάκισμα” ωστόσο, κοστίζει στον εαυτό σου πολύ περισσότερο. Γι’ αυτό και θα παρατηρούμε συνέχεια φελλούς που επιπλέουν. Στο πρώτο κύμα όμως, θα τους ξεβράσει η θάλασσα. Συνεπώς υπομονή και πάλι υπομονή. Καλλιέργεια, δουλειά και γενναιοδωρία.
- Πώς βλέπετε την εξέλιξη της υποκριτικής τέχνης στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια; Υπάρχουν τάσεις ή αλλαγές που σας εντυπωσιάζουν;
Οι νέοι ηθοποιοί είναι πολύ καλύτεροι κατ’ εμέ. Αυτό αφενός γιατί διδάχθηκαν από καλύτερους δασκάλους, αφετέρου γιατί είναι πολύ πιο ταλαιπωρημένες γενιές. Οι κακουχίες είναι συνυφασμένες με την καλλιτεχνική δημιουργία. Μη ξεχνάμε άλλωστε το «Θέατρο Τέχνης» ιδρύθηκε μες στην κατοχή. Οι ηθοποιοί που βγαίνουν στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια, έχουν ζήσει κοινωνικές αναταραχές, κρατικές δολοφονίες, εξεγέρσεις, μετανάστευση, οικονομικές καταστροφές. Είναι πολύ πιθανότερο αυτές οι δυσκολίες να εμπλουτίσουν την ψυχή ενός παιδιού και αυτό όλο να το μεταβολίσει σε κάτι δημιουργικό που εξελίσσει τα πράγματα και τα προχωρά.
- Θεωρείτε, ότι έχει αλλάξει ο ρόλος του ηθοποιού στη σύγχρονη κοινωνία και ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει;
Άθελα μου η προηγούμενη μου απάντηση αποκρίνεται σ αυτή την ερώτηση. Θα προσθέσω απλά ότι δυσχεραίνει το έργο του ηθοποιού η ολοένα μεγαλύτερη και αυξανόμενη αμορφωσιά στον κόσμο. Η αποχαύνωση που ”εντέχνως” επιβάλλεται μέσω των social.
- Τι είναι αυτό που σας δίνει τη δύναμη να συνεχίσετε να υπηρετείτε το χώρο της τέχνης;
Θα σας αναφέρω μια φράση που είπε ένας μεγάλος δάσκαλος του θεάτρου, η οποία περικλείει όλα όσα πιστεύω.
Θέλω όταν ένας αεροπόρος βλέπει ένα έργο μου, την άλλη μέρα να πετάει το αεροπλάνο του καλύτερα. Vsevolod Meyerhold
- Πόσο εξουσιάζουν τις σχέσεις μας η αγάπη, ο έρωτας, ο ρομαντισμός;
Μακάρι να τις εξουσίαζαν, αλλά δεν… Σαν αυτό που ψάχνουμε να μη βρίσκεται μέσα σε δύο ανθρώπινα μάτια μας που έχουμε απέναντί μας, να μη βρίσκεται μέσα σε όνειρα, αλλά να αρχίζει και να τελειώνει δυστυχώς σε μια οθόνη…
- Στις επιλογές στη ζωή σας κυριαρχεί η λογική η το συναίσθημα;
Προσπαθώ να βαδίζω σε μια ισορροπία των δύο. Άλλοτε τα καταφέρνω, άλλοτε όχι.
- Η σύγχρονη κοινωνία φαίνεται να έχει χάσει την αυθεντική ανθρώπινη σύνδεση, ειδικά λόγω της τεχνολογίας. Πώς το βιώνετε αυτό;
Με τρομάζει πολύ. Ιδίως μετά την πανδημία έχει γιγαντωθεί ακόμα περισσότερο. Ανησυχώ για τα μικρά παιδιά. Τους έφηβους. Όλο τον κόσμο που νιώθει μεγάλη οικειότητα στο να ”τσατάρει”, από το να εκφράσει τα συναισθήματά του. Του είναι πιο εύκολο να βάλει ”καρδούλες” και ”like”, από το να πει ”μου αρέσεις”.
Του είναι απλό και οικείο να ευχηθεί καρκίνους σε σχόλια, να απαξιώσει, να εκμηδενίσει χαρακτήρες. Κάτι που από κοντά δε θα τολμούσε να το κάνει. Η τεχνολογία έβγαλε με εμφατικό τρόπο παραέξω όλες μας τις παθογένειες σαν κοινωνία. Την μισαλλοδοξία και την ασχήμια μας.
- Πιστεύετε ότι το θέατρο έχει μεγαλύτερη ευθύνη να μας προστατεύει, να μας προκαλέσει;
Το θέατρο καθρεφτίζει την κοινωνία. Αν η κοινωνία είναι σαθρή, αντίστοιχες εικόνες θα δούμε και στο θέατρο. Συνεπώς είναι αμοιβαίες αυτές οι δυναμικές. Το κοινό είναι συμπαίκτης. Χρειάζεται ευθύνη κι απ’ τις δύο πλευρές. Απαιτείται αυτοκριτική για να περάσουμε στην κριτική, και εν συνεχεία στις θεατρικές προτάσεις.
