«Υπάρχουν όρια μεταξύ προσωπικής ηθικής και στον νόμο του πολέμου»
- Συνέντευξη στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
Η αυλαία ανοίγει. Δύο στρατιώτες σε ένα παρατηρητήριο μιας εμπόλεμης ζώνης, δολοφονούν όποιον από τους «άλλους» περάσει από εκεί. Είναι δύο άνθρωποι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους, που δεν αντέχουν ο ένας τον άλλον. αλλά πρέπει να συνυπάρχουν σε μια θανάσιμη ρουτίνα με μόνο κοινό την σημαία τους, ένα ζευγάρι κιάλια, ένα όπλο και λίγα μπισκότα.
- Τι θα γίνει όταν ξαφνικά ο εχθρός τούς κάνει από θύτες θύματα;
Σε αυτό το ερώτημα απαντά το έργο «Αυτοί που κοιτούν» του Βασίλη Μαυρογεωργίου , που ανεβαίνει για πρώτη φορά στη θεατρική σκηνή και συγκεκριμένα στο θέατρο 104, από τις 6 Οκτωβρίου, για πέντε Δευτερότριτα. Ωμό, δραματικό με αρκετή δόση χιούμορ. Αντιρατσιστικό. Βαθιά διεισδυτικό, εξερευνά ανθρώπινες σχέσεις σε τεντωμένο σκοινί, όπως αναφέρει το Δελτίο Τύπου. Ο Νίκος Δερτιλής, που υπογράφει την σκηνοθεσία και μαζί με τον Δημήτρη Γεωργαλά συμπράττει και υποκριτικά στην παράσταση μας μιλά για τους πολέμους που συνεχίζουν να μαίνονται, σε ορισμένες περιπτώσεις να κλιμακώνονται, με μεγάλο κόστος σε ανθρώπινες ζωές με σκοπό την επέκταση οικονομικών συμφερόντων, για τις ανθρώπινες σχέσεις και αφήνει αιχμές για την παρακμή που βιώνουμε στη χώρα μας.
- Ανεβάζοντας το έργο «Αυτοί που κοιτούν» του Βασίλη Μαυρογεωργίου κε. Δερτιλή προβάλλετε την βιωματική πίστη στην αξία της ανθρώπινης ύπαρξης, ως ουσία ζωής και διέξοδος απέναντι στις ολέθριες επιπτώσεις του πολέμου. Μιλήστε μου για την παράστασή σας.
Η παράστασή μας μιλά για τον άνθρωπο ως μονάδα μέσα στον πόλεμο. Με τι θα έρθω αντιμέτωπος αν βρεθώ σε έναν πόλεμο; Ποιους θα πρέπει να σκοτώσω; Για ποιο λόγο; Ποιες ηθικές αξίες και ιδανικά πρέπει να καταπατήσω; Τι ανθρώπινο θα έχει μείνει μέσα μου μετά από αυτό; Υπάρχουν όρια μεταξύ προσωπικής ηθικής και στον νόμο του πολέμου- εντολών των ανώτερων μου; Βλέπουμε στην γάζα τον στρατό να σκοτώνει παιδιά, αυτοί οι στρατιώτες πώς το βιώνουν αυτό, τι δικαιολογίες βρίσκουν, τους καλύπτουν;
«Οι ανθρώπινες σχέσεις πρέπει να είναι προτεραιότητα, όλα τα άλλα (λεφτά, καριέρα, ανέσεις κτλ) πρέπει να έρχονται δεύτερα.»
- Από την αντιπολεμική κραυγή του Αισχύλου στην τραγωδία του «Πέρσες» μέχρι πρόσφατα δεν άφησαν ανεπηρέαστους σημαντικούς εκπροσώπους της ελληνικής και της παγκόσμιας λογοτεχνίας, και όχι μόνο, που έζησαν από κοντά τη θηριωδία και τις φρικαλεότητες του πολέμου , που εξέφρασαν την αντίθεσή τους στις τραγικές συνέπειες της ένοπλης σύγκρουσης. Κι όμως οι πόλεμοι δεν σταματούν…
Οι φρικαλεότητες στον πόλεμο είναι αναπόφευκτες. Η βία φέρνει βία. Η οργή δεν ξεδιψά με οργή, ίσα-ίσα μεγαλώνει η δίψα της. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, από τους Πέρσες μέχρι την Παλαιστίνη οι πόλεμοι δε σταματούν αλλά ο αιώνας μας έχει το μεγαλύτερο βάρος από όλους τους προηγούμενους, διότι η πληροφορία πλέον είναι δίπλα μας. Δεν έχουμε δικαιολογίες ότι μας ξεγέλασαν να πολεμήσουμε για άλλα συμφέροντα που τα έβαψαν με πατριωτικά χρώματα. Ο πόλεμος πάντα έχει στόχο το χρήμα και ό,τι άλλο μπορεί να δώσει εξουσία και ανισότητα.
- «…Όταν οι ουλές απ’ τις λαβωματιές κλείνουν στο πρόσωπο του κόσμου / και μες στους λάκους που ’καψε η πυρκαγιά δένει τα πρώτα της μπουμπούκια η ελπίδα / κι οι νεκροί μπορούν να γείρουν στον πλευρό τους και να κοιμηθούν δίχως παράπονο / ξέροντας πως δεν πήγε το αίμα τους του κάκου», γράφει ο Γιάννης Ρίτσος στο ποίημά του «Ειρήνη». Εσείς τι θα συμπληρώνατε κε. Δερτιλή;
Δεν ξέρω, πραγματικά δεν ξέρω. Διαβάζοντας αυτό το ποίημα με πιάνει θλίψη και κολλάω σε ένα ερώτημα: όντως δεν πήγε του κάκου;
- Τις επιπτώσεις τις πληρώνουν οι πιο ευάλωτοι. Οι έχοντες εξουσία κερδοσκοπούν με κάθε ευκαιρία πολέμου και καταστροφής;
Ασφαλώς, οι πόλεμοι πάντα γίνονταν για το χρήμα. Είναι περίεργο πώς μπορούν να πείθουν τον κόσμο ότι πολεμάει για την πατρίδα του, για αξίες και ιδανικά, σήμερα, που η πληροφορία είναι μέσα στο σπίτι μας με το πάτημα ενός κουμπιού.
- Σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής της παράστασης . Αγωνιάτε για το αποτέλεσμα;
Αγωνιούμε αρκετά και έτσι χρειάζεται.
- Μέσα σε μια δεκαετία ήρθαν τα πάνω-κάτω, από την πανδημία του Covid μέχρι την πανδημία του TikTok, τραμπισμός, γενοκτονίες. Το κοινό είναι ανήσυχο και μπουχτισμένο, οι πιο άγριες και απίστευτες εικόνες , που τρέχουν τρέχουν μπροστά στα μάτια του. Δεν είναι τραγικό;
Είναι και δεν νομίζω να σταματήσει εδώ. Ζούμε στην εποχή της ταχύτητας κι όλα τρέχουν και αυτές οι εξελίξεις θα φέρουν τις επόμενες.
- Σήμερα εντέλει η σιωπή είναι συνενοχή;
Δεν είναι; Σωπαίνουμε σκεπτόμενοι ότι αυτό δεν μας αφορά αλλά στην ουσία μας αφορά και βαθιά μέσα μας το ξέρουμε αλλά δεν το παραδεχόμαστε και αυτήν η συνενοχή υπάρχει και ας μην επιτρέπουμε να την παραδεχτούμε. Αυτή η συνενοχή άλλωστε είναι που μας κρατά βιδωμένους για εκείνα που νομίζουμε ότι μας αφορούν και ούτε τότε κάνουμε κάτι.
«Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, από τους Πέρσες μέχρι την Παλαιστίνη, οι πόλεμοι δε σταματούν αλλά ο αιώνας μας έχει το μεγαλύτερο βάρος από όλους τους προηγούμενους, διότι η πληροφορία πλέον είναι δίπλα μας.»
- Πιστεύετε ότι κάποτε θα ξημερώσει η ημέρα, που θα υπάρξει δικαιοσύνη και προστασία των αδυνάτων;
Όχι δεν το πιστεύω αλλά μπορώ να ζω την κάθε μου μέρα για όσο ζω, σαν να πιστεύω ότι θα ξημερώσει αυτή η μέρα. Αυτό είναι αν θες και το νόημα της ζωής για μένα. Είναι το μόνο πράγμα που με συγκινεί βαθιά.
- Στο θέατρο τα πράγματα είναι ζωντανά. Υπάρχουν αντιφάσεις και οι ήρωες ζουν προσπαθώντας να ξεφύγουν από τις συνθήκες μέσα στις οποίες βρίσκονται. Εμείς πώς μπορούμε να ξεφύγουμε;
Η μεγαλύτερη αντίφαση βρίσκεται στην ανθρώπινη φύση. Από πού να ξεφύγουμε λοιπόν; Δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής και έτσι πρέπει. Όπου και να πας τον εαυτό σου μαζί θα τον πάρεις. Ας κάτσουμε λοιπόν εδώ κι ας αγαπήσουμε αυτές τις αντιφάσεις-συγκρούσεις. Μόνο αν τις αποδεχτείς μπορείς ίσως να αλλάξεις κάτι από αυτές.
- Ανησυχείτε για όσα βιώνουμε καθημερινά και ενοχλείσθε από πολλά πράγματα που βλέπω στον δρόμο. Ζούμε σε μια κοινωνία, έναν κόσμο που είναι πολύ κοντά στην φρενοβλάβεια. Όλα πια είναι ανεξέλεγκτα. Θα τα καταφέρουμε;
Και βέβαια ανησυχώ και προσπαθώ πολύ να μην έρθω και εγώ σε αυτή τη θέση. Νομίζω είναι καιρός για όσους τουλάχιστον το συνειδητοποιούμε αυτό, να έρθουμε πιο πολύ κοντά μας και πιο πολύ κοντά στους αγαπημένους μας. Οι ανθρώπινες σχέσεις πρέπει να είναι προτεραιότητα, όλα τα άλλα (λεφτά, καριέρα, ανέσεις κτλ) πρέπει να έρχονται δεύτερα.
