- 1967-1974 ΚΟΥΛΤΟΥΡΕΣ ΣΕ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΖΩΗ – ΤΕΧΝΗ – ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ
- Παράρτημα ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης (Βίλα Μεχμέτ Καπαντζή, Βασ. Όλγας 108)
- Διάρκεια έκθεσης: 22 Ιανουαρίου – 24 Απριλίου 2026
- Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα – Παρασκευή: 10.00 – 17.00, Σάββατο: 12.00 – 20.00
Η περιοδική έκθεση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης «1967-1974. Κουλτούρες σε αντιπαράθεση. Ζωή – Τέχνη – Προπαγάνδα», μετά την εξαιρετικά επιτυχημένη πορεία της στην Αθήνα, παρουσιάζεται στο Παράρτημα του ΜΙΕΤ στη Θεσσαλονίκη (Βίλα Μεχμέτ Καπαντζή, Βασ. Όλγας 108) από τις 22 Ιανουαρίου έως και τις 24 Απριλίου 2026
Η δικτατορία 1967–1974 επέφερε βαθύτατες αλλαγές στον ιστό της χώρας, ανατρέποντας και τελικά αναδιαμορφώνοντας και ανανεώνοντας τα έως τότε πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα. Υπήρξε όμως και μια περίοδος με βαθύτατο αντίκτυπο στο ιδεολογικό υπόβαθρο και το πολιτιστικό παράδειγμα της ελληνικής κοινωνίας.
Στα χρόνια εκείνα το πλειοψηφικό δημοκρατικό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας βίωνε την καθημερινότητα με τρόπο διττό. Από τη μια, η ζωή προχωρούσε με τους θεσμούς και τις κρατικές δομές υπό τον έλεγχο της χούντας, με το κράτος ως κυρίαρχη απειλή και με την αστυνομία, τη χωροφυλακή και τον στρατό να καιροφυλακτούν διαρκώς. Από την άλλη, απέναντι σε αυτή την αίσθηση διαρκούς ελέγχου θριάμβευε η σιωπηλή και συνθετική σκέψη, η σταθερή εναντίωση στη βαρβαρότητα, τη χυδαιότητα, την αυθαιρεσία.
Η Μελίνα Μερκούρη φτάνει από το Παρίσι στο Λονδίνο για να λάβει μέρος στη διοργανωμένη από την Ελληνική Επιτροπή κατά της Δικτατορίας παράσταση του Μίνου Βολανάκη Eleftheria. An Evening of Free Greek Music and Drama στο Royal Albert Hall, 26 Απριλίου 1970. Φωτογραφίες του πρακτορείου Syndication International και του Paul Popper. ΜΙΕΤ, Αρχεία Παραστατικών Τεχνών ΕΛΙΑ, Αρχείο Μελίνας Μερκούρη
Έτσι αναπτύχθηκαν, σχεδόν αμέσως, δύο αντίθετες κουλτούρες. Η μια ήταν η κουλτούρα της αδέσμευτης σκέψης, της τέχνης, της άμεσης και έμμεσης αντίστασης, η οποία μέσω της λογοτεχνίας, του θεάτρου, του κινηματογράφου και της εικαστικής δημιουργίας αγωνιζόταν να διασώσει το δημιουργικό και κριτικό πνεύμα. Η άλλη ήταν η μάσκα της χουντικής βαρβαρότητας, η οποία μέσω της κρατικής προπαγάνδας, φιλολαϊκών οικονομικών μέτρων και ενός χυδαίου δήθεν πατριωτισμού επί στείρων αντικομμουνιστικών βάσεων πρόβαλλε την ελαφρότητα ως τέχνη και ως εφόδιο για την προοπτική της χώρας.
Η εντεινόμενη αντιπαράθεση των δύο αυτών ιδεολογικών τάσεων θα οδηγήσει σταδιακά σε ζυμώσεις που θα βοηθήσουν την ελληνική κοινωνία να ξεπεράσει το ασφυκτικό μετεμφυλιακό πλαίσιο και να συγκροτήσει μια νέα νοοτροπία, η οποία, με την πτώση της χούντας, θα σφραγίσει την περίοδο της Μεταπολίτευσης.
Αφίσα για την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου Μέρες του ’36, 1972. Η ταινία βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης (σκηνοθεσία και φωτογραφία) και στο Βερολίνο (Βραβείο Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου / FIPRESCI). ΜΙΕΤ, Αρχεία Παραστατικών Τεχνών ΕΛΙΑ, Αφίσες Κινηματογράφου
Η δικτατορία μετά την πτώση της θα κληροδοτήσει στη δημοκρατία αναπόφευκτα την άκριτη εμμονή στην κουλτούρα της αντίστασης, αλλά και την ανοχή στην πεζότητα της δημόσιας χουντικής κουλτούρας. Η ροή της δημοκρατικής πλέον ζωής θα πάψει να ανανεώνεται από την έμμεση, συγκαλυμμένη έκφραση ιδεών, και η πραγματικότητα θα αποκτήσει σταδιακά ένα πρόσωπο αντιληπτό απ’ όλους. Η χούντα θα αποτελέσει παρελθόν, έχοντας αφήσει πίσω της την καταστροφή της Κύπρου, ίχνη βαρβαρότητας αποτυπωμένα στα σώματα και στις ψυχές όσων βασανίστηκαν, αλλά και ίχνη ανοχής στη βαρβαρότητα εμπεδωμένα στη νοοτροπία της χώρας.
Christos Simatos
Στην έκθεση που διοργανώνει το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και το Αρχείο της ΕΡΤ, παρουσιάζονται τεκμήρια και έργα τέχνης που απόκεινται στις πλούσιες συλλογές τους και τα οποία αποτυπώνουν γλαφυρά όχι τόσο την ιστορία της περιόδου όσο την ιδεολογική περιπέτεια της νεοελληνικής κοινωνίας τα ταραγμένα εκείνα χρόνια, με απώτερο στόχο τη βαθύτερη κατανόηση, την αυτογνωσία της δικής μας, μεταπολιτευτικής κοινωνίας.
Στιγμιότυπο από την κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών, 3 Νοεμβρίου 1968. ΜΙΕΤ, Φωτογραφικό Αρχείο ΕΛΙΑ, Αρχείο Αμαλίας Φλέμινγκ
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, σε συνεργασία με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και το Αρχείο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας Τηλεόρασης Α.Ε.
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ: Κώστας Κωστής, Τάσος Σακελλαρόπουλος, Αμαλία Παππά, Βασίλης Αλεξόπουλος
ΓΕΝΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ: Κώστας Κωστής
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Τάσος Σακελλαρόπουλος
ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ: Έλια Βλάχου
ΜΟΥΣΕΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ: Σπύρος Νάσαινας
ΕΡΕΥΝΑ – ΕΠΙΛΟΓΗ ΥΛΙΚΟΥ – ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ – ΚΕΙΜΕΝΑ: Τάσος Σακελλαρόπουλος, ΜΙΕΤ/ΕΛΙΑ: Μαρία Αρβανιτάκη, Μαρία Κοκολογιάννη, Γιώργος Κουμαρίδης, Βούλα Λιβάνη, Σοφία Μπόρα, Ματθίλδη Πυρλή, Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη, Παναγιώτης Τουρλής, Γιώργος Τσακνιάς, Κωνσταντίνος Φιολάκης, Κάτια Χανδρά, Βιβή Χατζηγεωργίου ΓΑΚ: Γιάννης Γκλαβίνας, Κατερίνα Ζωγράφου, Ελένη Θεοδωροπούλου, Αμαλία Γιαννακά, Ανδρομάχη Κοκκότη, Ευγενία Κρεμμυδά ΕΡΤ: Αγγελική Σαπλαούρα, Κωνσταντίνα Τασιοπούλου
Αφίσα του δικτατορικού καθεστώτος που προπαγανδίζει τη «στοργή στο λαό» που επιδεικνύει το καθεστώς μέσα από τα έργα ανασυγκρότησης και προόδου. ΓΑΚ, Αρχείο Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Γιώργος Διαμάντης
ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ: stagedesignoffice – Γιώργος Κυριαζής, Μαριάννα Βούζα
ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΕΙΑΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ: ΜΙΕΤ: Μαρία Αλεξίου, ΓΑΚ: Μαρία Γιαννίκου, Αγγελική Στασινού
ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΕΚΘΕΜΑΤΩΝ: Μαρία Αλεξίου, Στέφανος Κεσίδης
ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΠΟΠΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ: Paskalidis digital printing, Galonis print shop
ΕΚΘΕΣΙΑΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ: Εμμανουήλ Λιγνός – Λιγνού Α. & ΣΙΑ Ε.Ε.
ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ: MoveArt S.A.
ΜΟΝΤΑΖ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ: Παναγιώτης Αγγελόπουλος
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ: Σωσάννα Καλογηράτου
ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Κυριακή Μολφέτα, Δημήτρης Θεοδωράκος
21 Απριλίου 1967. Εκ της Ελλάδος και πάλιν το φως, καθεστωτικό έντυπο. ΜΙΕΤ, Βιβλιοθήκη ΕΛΙΑ
ΞΕΝΑΓΗΣΕΙΣ: Κάκια Καμπάνταη
ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΕΝΑΥΣΗ, Κύρος Νίτσης
Θερμές ευχαριστίες για την παροχή υλικού: Ταινιοθήκη της Ελλάδος, Αλεξάνδρα Χαριτάτου (συλλογή Χαριτάτου), Εταιρία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων Μακεδονίας (ΕΔΙΑ) 1940-1974
Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τους/τις: Βάλια Βράκα, Ρόμπυ Εκσιέλ, Αλέκο Ζάννα, Κατερίνα Καμπάνη, Χριστόφορο Κάσδαγλη, εκδόσεις Κέδρος, Μαρία Κομνηνού, Βασίλη Κωνσταντακόπουλο, Τριαντάφυλλο Μηταφίδη, Γεωργία Παπαγεωργίου, Νίκο Περάκη, Ηλία Πλασκοβίτη, Έρη Ρίτσου, εκδοτικό οίκο Schott, Εύα Στεργιοπούλου, Ανέστη Στεφανίδη, Αλεξάνδρα Τράντα.
INFO ΕΚΘΕΣΗΣ
Παράρτημα ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκης Βίλα Καπαντζή, Λεωφόρος Βασιλίσσης Όλγας 108
Διάρκεια έκθεσης: 22 Ιανουαρίου – 24 Απριλίου 2026
Ώρες λειτουργίας: Καθημερινές: 10:00-17:00, Σάββατο: 12:00-20:00 (εκτός επισήμων αργιών)
ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ
Για πληροφορίες σχετικά με την έκθεση μπορείτε να επικοινωνείτε με το Τμήμα Προβολής και Επικοινωνίας του ΜΙΕΤ (κ. Δημήτρης Θεοδωράκος 2310 295 177 [email protected]).
Σχολικές / ομαδικές επισκέψεις και ξεναγήσεις κατόπιν συνεννόησης: [email protected] τηλ. επικοινωνίας: 2310 295.170 & 177
Πρόγραμμα παράστασης του έργου Το μεγάλο μας τσίρκο των Ιάκωβου Καμπανέλλη και Σταύρου Ξαρχάκου που ανέβασε ο Θίασος Τζένης Καρέζη και Κώστα Καζάκου στο Θέατρο Αθήναιον. Σκηνοθεσία: Κώστας Καζάκος, σκηνικά και κοστούμια: Φαίδων Πατρικαλάκις. Οι παραστάσεις ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 1973 και επαναλήφθηκαν το φθινόπωρο. Μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου η χούντα συνέλαβε μέλη του θιάσου και οι παραστάσεις διακόπηκαν. Συνεχίστηκαν, παρουσία αστυνομικών, μετά την αποφυλάκιση των συντελεστών, με θερμή συμμετοχή του κοινού. Η παραγωγή επαναλήφθηκε το καλοκαίρι του 1974. Το έργο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ερμείας το 1975. ΜΙΕΤ, Αρχεία Παραστατικών Τεχνών ΕΛΙΑ, Θεατρικά Προγράμματα / Συλλογή Γιώργου Δ.Κ. Σαρηγιάννη
Φωτογραφία από τη δίκη της αντιδικτατορικής οργάνωσης Λαϊκή Πάλη στο Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης, Φεβρουάριος 1970. Στην πρώτη σειρά, από δεξιά, εικονίζονται οι Αντώνης Λιάκος (όρθιος), Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, Τάσος Δαρβέρης, Στέργιος Κατσαρός, όλοι καταδικασθέντες σε ισόβια. Στη δεύτερη σειρά, από δεξιά, οι Μιχάλης Αραμπατζόγλου, Παναγιώτης Καϊσίδης, Ηλίας Οικονόμου, Πέτρος Έλκας, Παναγιώτης Καπώνης, καταδικασθέντες οι τέσσερις πρώτοι σε κάθειρξη και ο τελευταίος σε εκτόπιση. Αρχείο ΕΔΙΑ Μακεδονίας 1940–1974
Christos Simatos
Λευκή Σιλβέστρου, Χαροκαμένες [Δ΄ Τάξη Γυμνασίου Φανερωμένης]. Σχέδιο από το ημερολόγιο της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος για το έτος 1976 με θέμα Πόλεμος και Ειρήνη (Σχέδια παιδιών της Κύπρου) και πρόλογο του Σπύρου Βασιλείου. ΜΙΕΤ, Συλλογή Έργων Τέχνης
Πρόγραμμα παράστασης του έργου … και σύ χτενίζεσαι των Κώστα Μουρσελά, Μποστ, Γιώργου Σκούρτη και Λουκιανού Κηλαηδόνη που ανέβασε το Ελεύθερο Θέατρο στο Άλσος Παγκρατίου τον Ιούνιο του 1973. Νούμερα και στίχοι τραγουδιών: τα μέλη του θιάσου σε συνεργασία με τον Πλούταρχο Καϊτατζή, σκηνικά και κοστούμια: Χρόνης Μπότσογλου, χορογραφίες: Λεωνίδας ντε Πιαν. Το εξώφυλλο του προγράμματος φιλοτέχνησε ο Χρόνης Μπότσογλου. Οι παραστάσεις, με συνεχείς λογοκριτικές επεμβάσεις, δόθηκαν μέχρι το τέλος της θερινής περιόδου και από τα τέλη Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, στο Θέατρο Χατζώκου. ΜΙΕΤ, Αρχεία Παραστατικών Τεχνών ΕΛΙΑ, Θεατρικά Προγράμματα
Δεκαοχτώ κείμενα, Αθήνα: Κέδρος, 1970. ΜΙΕΤ, Βιβλιοθήκη ΕΛΙΑ Ο τόμος Δεκαοχτώ κείμενα ήταν μια συλλογική αντιδικτατορική έκφραση λογοτεχνών. Είχε προηγηθεί η σιωπή τους ως μορφή διαμαρτυρίας για τη στέρηση της ελευθερίας έκφρασης και η δήλωση του Γιώργου Σεφέρη εναντίον της δικτατορίας (28.3.1969). Στον τόμο προτάσσεται το ποίημά του «Οι γάτες τ’ Αϊ-Νικόλα». Εκδόθηκε από τον Κέδρο, και, για την προστασία της εκδότριας Νανάς Καλλιανέση, ως υπεύθυνοι αναφέρονται οι Μανόλης Αναγνωστάκης, Αλέξανδρος Αργυρίου, Νίκος Κάσδαγλης, Αλέξανδρος Κοτζιάς, Τάκης Κουφόπουλος, Ρόδης Ρούφος, Θ. Δ. Φραγκόπουλος. Κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 1970 σε 3.000 αντίτυπα και εξαντλήθηκε μέσα σε ένα μήνα. Το ίδιο εξάμηνο εξαντλήθηκαν άλλες τρεις εκδόσεις του. Το χειμώνα του 1971 κυκλοφόρησε ο τόμος Νέα κείμενα και το 1972 ο τόμος Νέα κείμενα 2, που περιλάμβαναν και κείμενα φυλακισμένων, αποφυλακισμένων και αυτοεξόριστων λογοτεχνών. Τον Μάιο του 1974 η Νανά Καλλιανέση συνελήφθη και τις πρώτες εβδομάδες της φυλάκισής της κρατήθηκε σε πλήρη απομόνωση.
