«Το θέατρο φυσικά και αγωνιά. Κι όχι μονάχα αγωνιά, αλλά εκτελεί με αφοσίωση, μέσα στις αντίξοες, εξοντωτικές συνθήκες που ζούμε, την αποστολή και το ρόλο του. Το ελληνικό θέατρο στις μέρες μας έχει κάνει άλματα.»
Συνέντευξη στην Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
Το ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ παρουσιάζει στο θέατρο RADAR το έργο του Κωνσταντίνου Θεοτόκη «Αγάπη Παράνομη» σε διασκευή και σκηνοθεσία Πέτρου Αυγερινού για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων στο θέατρο «Ραντάρ».
Το έργο παρουσιάζεται σαν μονόλογος με την Δώρα Παπανικολάου στον ρόλο της Διαμάντως να αφηγείται και να κρατάει τον άξονα του έργου. Η παράσταση με πετυχημένη διαδρομή στα Ιόνια νησιά, αγαπήθηκε από το κοινό και υμνήθηκε από τους κριτικούς γνωρίζοντας μεγάλη καλλιτεχνική επιτυχία.
Σήμερα φιλοξενούμε τον .Πέτρο Αυγερινό, ο οποίος μιλάει με πάθος για το έργο του επιφανέστερου εκπροσώπου της λεγόμενης «Επτανησιακής Σχολής», που ακόμη και στις μέρες μας δονεί και συναρπάζει. για το πως αντιμετωπίζει τους ήρωές του ο Θεοτόκης-μέσω κυρίως της τεκμηρίωσης αλλά και της ψυχολογικής τους εμβάθυνσης. Ως γνήσιος δε θεατράνθρωπος αποθεώνει το Ελληνικό Θέατρο και εκφράζει μεγάλη αγωνία για το ανθρώπινο μέλλον ….
- Πώς ξεκίνησε το ταξίδι σας κ. Αυγερινέ για την παράσταση του διηγήματος του Κωνσταντίνου Θεοτόκη «Αγάπη παράνομη», που δεν μπορούσε να τύχει καλύτερης μεταφοράς όπως επεσήμανε η κριτική που σύσσωμη την εγκωμίασε;
Η πρώτη μου επαφή με το έργο του Κ. Θεοτόκη ήταν σαν θεατής στην ταινία «Η τιμή και το χρήμα» της αείμνηστης Τώνιας Μαρκετάκη. Είχα εντυπωσιαστεί θυμάμαι όχι τόσο από το θέμα, όσο από τον τρόπο που το χειριζόταν ο Θεοτόκης αλλά κι από τις ιδιαίτερες ατμόσφαιρες που είχε δημιουργήσει η σκηνοθέτιδα. Χρόνια αργότερα, μόνιμος κάτοικος Κέρκυρας, αναζήτησα αυτές τις ατμόσφαιρες. Τους υπαινιγμούς, τις μισοφωτισμένες γωνίες, τα πρόσωπα με γύρω – γύρω σκοτάδια, αυτό το φευγαλέο στην όψη, τα λόγια χιλιοειπωμένα που παρέμεναν στάσιμα ή ανεπίδοτα…
Αυτό ήταν που μ’ έμπασε στον κόσμο του Θεοτόκη. Έναν κόσμο σκληρό και βασανισμένο, ονειρικό αλλά στάσιμο. Ξέρετε, οι ήρωες του Θεοτόκη, ιδιαίτερα στα διηγήματά του, αναδύονται από τα σπλάχνα της γης του. Άντρες βασανισμένοι, με εμφατικές εμμονές, κλειστοφοβικοί με το ρόλο τους. Γυναίκες ερωτικές ως οσιομάρτυρες. Μ’ όλη τους την αλήθεια (των παθών και των αναγκών τους), μ’ όλη την αυθεντικότητα του ταπεινού περιβάλλοντός τους (του σπιτιού, του «αργαστηριού» και του χωραφιού τους), μ’ όλη την αυθεντία της εμπειρικής τους σοφίας παύλα ιδιοσυγκρασίας τους. Είναι, ίσως, η ίδια η Κέρκυρα, που όσο πιστεύεις πως την κατέχεις τόσο σου ξεγλιστράει και φεύγει, είναι η ίδια η ζωή, που όταν πεις ότι την έχεις κατακτήσει την ίδια στιγμή φεύγει μέσα απ’ τα χέρια και χάνεται…
- Το νόημα της παράστασης με βάζει σε μια σκέψη και αναρωτιέμαι, τι είναι αυτό που παρουσιάζουμε σαν βιτρίνα και τι συμβαίνει στην πραγματικότητα στη ζωή μας. Ποια είναι η εικόνα που δείχνουμε στον κόσμο, ποια εικόνα έχει ο κόσμος για εμάς και ποια εικόνα έχουμε οι ίδιοι για τον εαυτό μας τελικά;
Μεγάλα ερωτήματα. Έχω την εντύπωση ωστόσο, ότι όσο προχωράμε προς τον πολιτισμό (ή τον «πολιτισμό» σε εισαγωγικά –βάλτε το όπως νομίζετε) τόσο η εικόνα που έχουμε εμείς για τον εαυτό μας όσο και η εικόνα μας προς τα έξω αρχίζει σιγά – σιγά και λειαίνεται. Είτε κατ’ επιλογήν, είτε από ανάγκη, είτε και καθαρά για λόγους συμβίωσης. Αλλά, βεβαίως, η σχέση ατόμου και κοινωνίας είναι αμφίδρομη. Εγώ το βλέπω, πείτε, και σαν ανάγκη να ξαναγυρίζω στον κόσμο εν προκειμένω του Θεοτόκη, σε μια εποχή δηλαδή που ναι μεν η κοινωνία ήταν αδηφάγα και οι συμβάσεις αμείλικτες, όμως οι άνθρωποι ήταν πιο αυθεντικοί, οι χαρακτήρες πιο γνήσιοι. Αυτό είναι πιστεύω η ικανή και αναγκαία συνθήκη, ώστε οι συγκρούσεις να είναι πιο δομικές. Και πιο γόνιμες. Μόνον όταν η κοινωνία πορεύεται με αρχές και αξίες παράγονται συγκρούσεις και διάλογος.
- Αν βουτήξουμε στο 1906 που γράφτηκε η «Αγάπη παράνομη», μπορούμε να βρούμε την ταυτότητα μιας ολόκληρης χώρας, αφού τίποτα απ’ όσα περιγράφει δεν άλλαξε θεωρώ στο πέρασμα των αιώνων; Εξ ου και η διαχρονικότητα του έργου.
Είναι πολύ πιθανόν. Γιατί αυτά που περιγράφει ο Θεοτόκης στην «Αγάπη παράνομη» ασφαλώς και δεν συνέβαιναν μόνον στην Κέρκυρα. Τέμνουν εγκάρσια την Ελληνική κοινωνία (του τότε;) κι αυτό ας πούμε είναι ένα στοιχείο ταυτότητας. Ο Θεοτόκης, ωστόσο, δεν κάνει Ηθογραφία, η σκέψη του πάει πολύ παραπέρα, είναι πολύπλευρη. Ο μοναδικός, ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τους ήρωές του -μέσω κυρίως της τεκμηρίωσης αλλά και της ψυχολογικής τους εμβάθυνσης- η ρεαλιστική εξιστόρηση και η ποιητική του ματιά αναδεικνύει τα πρόσωπα και τις καταστάσεις σε σύμβολα. Τα πρόσωπά του αποκτούν αυτό που ονομάζω καθολικότητα. Σκύβει με διάθεση κατανόησης πάνω τους, και με τη γραφή του σκάβει βαθιά. Οι συγκρούσεις του είναι θεμελιακές. Αγγίζουν την τραγικότητα… Τώρα, το πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα από τότε –γιατί πολλά έχουν αλλάξει- είναι θαρρώ το ζητούμενο.
- Ποια είναι τα μηνύματα του έργου τα οποία έρχονται σε σύγκρουση με τους κοινωνικούς θεσμούς και τις συμβάσεις ανάμεσα στο χθες και στο σήμερα;
Καταλύτης στην «Αγάπη παράνομη» είναι ο έρωτας. Είναι ο σφοδρός, ακατανίκητος, πλην όμως «παράνομος», ερωτικός πόθος ενός πατέρα προς την κοπέλα την οποία δίνει για νύφη στο γιο του. Εδώ, όπως αντιλαμβανόμαστε, οι οικογενειακές σχέσεις όπως και οι κοινωνικές συμβάσεις παραβιάζονται. Η σύγκρουση είναι σφοδρή. Από τη μια η επιθυμία, το πάθος, η ανάγκη, από την άλλη οι συμβάσεις, οι νόρμες, οι επιταγές της θρησκείας και οι νόμοι, είτε γραμμένοι είτε και άγραφοι. Το μεγαλειώδες είναι, ότι ο έρωτας, αυτό το θεμελιώδες, νομοτελειακό στοιχείο στην ανθρώπινη φύση, από δύναμη δημιουργίας γίνεται δύναμη διάλυσης και καταστροφής.
- Είστε συνιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής του ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ. Θα θέλατε να πείτε λίγα λόγια για το τόσο σημαντικό έργο που γίνεται εκεί; Ποιο είναι το όραμά σας και πώς αντιμετωπίζετε τις δυσκολίες;
Συμπληρώνουμε φέτος 20 χρόνια από την ημέρα που ξεκινήσαμε αυτό το εγχείρημα. Δημιουργήσαμε στην πόλη της Κέρκυρας ένα μικρό, ευέλικτο θέατρο ρεπερτορίου, με ταυτόχρονη λειτουργία θεατρικού εργαστηρίου, έχοντας βάλει σαν στόχο αφενός την αισθητική και πνευματική καλλιέργεια του κοινού μας και, αφ’ ετέρου τη σύμπραξη και συνεργασία μ’ όλες τις ζωντανές καλλιτεχνικές δυνάμεις όλων των νησιών του Ιονίου. Μεγαλεπήβολο ίσως εγχείρημα. Οι δυσκολίες τεράστιες. Αλλά δουλέψαμε με πάθος και αφοσίωση. Καταφέραμε μέχρι σήμερα να πραγματοποιήσουμε 20 παραγωγές και περισσότερες από 150 παραστάσεις σ’ όλα ανεξαίρετα τα νησιά. Νοιώθω μια ικανοποίηση γιατί δώσαμε εξαιρετικές παραστάσεις με μεγάλη ανταπόκριση στο κοινό. Και νιώθω ακόμα μεγαλύτερη ικανοποίηση γιατί όλο αυτό το τεράστιο έργο πραγματοποιήθηκε δίχως την παραμικρή οικονομική ή άλλη ενίσχυση από κανένα δημόσιο φορέα, είτε τοπικό είτε και κρατικό. Έγινε μόνον χάρις στην πίστη και στο μεράκι και στην αφοσίωση των μελών.
- Ηθοποιός, σκηνοθέτης, συγγραφέας και όχι μόνο. Πόσο εύκολο είναι να συνδεθούν αυτοί οι τρεις διαφορετικοί ρόλοι;
Δεν ξέρω να σας απαντήσω αν είναι εύκολο, ή πόσο είναι εύκολο. Οι δυσκολίες ωστόσο είναι πολλές. Όπως κι οι κίνδυνοι. Έχει σημασία το ερέθισμα κάθε φορά. Γιατί το ερέθισμα είναι εκείνο που θα αναζητήσει τη φόρμα, το καλούπι δηλαδή, που χρειάζεται για να ξεχυθεί. Έλεγα αστειευόμενος πριν από χρόνια ότι η «νόμιμη σύζυγός» μου είναι το θέατρο. Να σκηνοθετώ και να παίζω. Αλλά η «ερωμένη» μου είναι η γραφή. Να μεταφράζω, να διασκευάζω, να γράφω, να μελετώ. Το μότο ωστόσο ήταν και παραμένει το ίδιο: δουλειά, δουλειά, δουλειά.
- Θεωρείτε ότι το θέατρο αγωνιά για την ανθρώπινη κατάσταση όπως αυτή διαμορφώνεται τον 21ο αιώνα, όπου ο πολίτης άγεται και φέρεται από πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, από δίκτυα ενημέρωσης και εταιρείες διαμόρφωσης της κοινής γνώμης;
Το θέατρο φυσικά και αγωνιά. Κι όχι μονάχα αγωνιά, αλλά εκτελεί με αφοσίωση, μέσα στις αντίξοες, εξοντωτικές συνθήκες που ζούμε, την αποστολή και το ρόλο του. Το ελληνικό θέατρο στις μέρες μας έχει κάνει άλματα. Έχουμε νέα πρωτότυπα κείμενα, φρέσκιες ιδέες, καταπληκτικές παραστάσεις, θαυμάσιες σκηνοθεσίες, έχουμε ηθοποιούς αξεπέραστους. Ο πήχης είναι ψηλά. Τώρα, ο πολίτης που άγεται και φέρεται όπως λέτε, έχει κι αυτός τις ευθύνες του. Τα οικονομικά συμφέροντα, τα δίκτυα ενημέρωσης και οι εταιρείες διαμόρφωσης της κοινής γνώμης κάνουν τη «δουλειά» τους ας πούμε. Αλλά κι ο πολίτης, ο κάθε πολίτης, πρέπει να κάνει κι αυτός τη δική του. Και πρώτα – πρώτα να συμπεριφερθεί ως πολίτης. Υπεύθυνα δηλαδή απέναντι στην πολιτεία και στους συμπολίτες του. Πιστεύω ότι ο καθένας γνωρίζει καλά τα δεδομένα και τις ανάγκες του. Μην ξεχνάμε ωστόσο ότι στην αλήθεια, στη γνώση, στην προοπτική, στην ελπίδα, φτάνει κανείς μέσα από ψάξιμο κι από διαρκή αναζήτηση. Δεν φτάνει επομένως να έχουμε καίριες, καλές παραστάσεις. Πρέπει και ο πολίτης να τις αξιολογεί με τον τρόπο του.
- Ανάθεμα τα τάλαρα! Επαναλαμβανόμενη η φράση στη νουβέλα «Η τιμή και το χρήμα» του Θεοτόκη. Μια αναφορά στη δύναμη του χρήματος και της κοινωνικής θέσης. Ρήση τόσο επίκαιρη αυτή την εποχή της διαφθοράς. Δεν νομίζετε;
Ναι, ανάθεμα τα τάλαρα. Ρήση επίκαιρη και τώρα και πάντοτε. Το πρωτοείπε βέβαια στην Αντιγόνη του ο Σοφοκλής, ότι το χρήμα όχι μόνον διαφθείρει, αλλά είναι ικανό να καταστρέψει τον άνθρωπο. Επικράτησε ωστόσο η προτεστάντικη λογική και το χρήμα στις μέρες μας έγινε ο απόλυτος θεός. Πάρτε το χαρτονόμισμα που κρατάμε στα χέρια μας, το ευρώ εννοώ. Ποια σύμβολα αναγράφει επάνω; Γέφυρες, πόρτες, και πάλι γέφυρες. Πού είναι εκείνες οι κορυφαίες Ευρωπαϊκές προσωπικότητες; Ο Θερβάντες, ο Σαίξπηρ, ο Λεοντάρντο ντα Βίντσι, ο Γκαίτε και τόσοι αμέτρητοι άλλοι, σύμβολα φωτεινά όχι μόνον της ευρωπαϊκής αλλά και της παγκόσμιας κοινότητας; Τι περιμένατε επομένως; Η διαφθορά (κι όχι μόνον) ήταν επόμενο…
- Πώς νιώθετε σε ένα κόσμο που δεν σταματά να παραμένει εγκλωβισμένος σε ένα φαύλο κύκλο βίας, πολέμων και κρίσεων;
Ανησυχώ φυσικά. Πίστευα πως ύστερα από το τέλος του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και τη συντριβή του φασισμού/ναζισμού, η ανθρωπότητα θα είχε βγάλει τα κατάλληλα συμπεράσματα. Τι πρέπει δηλαδή ν’ αποφεύγει, πώς να συνυπάρχει, πώς να πορεύεται. Αντί γι΄αυτό, ο φασισμός κι ο ναζισμός είναι ανατριχιαστικά παρόντες, η βία, ο πόλεμος, ο θάνατος και το χυμένο αίμα αθώων βρίσκεται καθημερινά έξω απ’ την πόρτα μας. Και το ακόμη χειρότερο είναι ότι οι κοινωνίες εξουδετερωμένες έχουν περιπέσει σε αδράνεια.
Αυτό όμως που με ανησυχεί πιο πολύ κι από τούτο είναι η βίαιη μετάλλαξη που επιχειρείται εναντίον μας. Δεν μιλάμε πια για ομαλή εξέλιξη του ανθρώπινου είδους, αλλά για βίαιη μετάλλαξη. Με «οδηγό» την τεχνολογία. Ποιος την κατευθύνει, ποιος την ελέγχει, ποιος είναι ο απώτερος στόχος της; Είναι κοντά η στιγμή που από πρόσωπα, θα μεταβληθούμε όλοι σε αριθμούς! Συγχωρέστε με, αλλά είναι τρομακτικά τα όσα φαντάζομαι.
- Τα επόμενα βήματά σας, πού σας οδηγούν κ. Αυγερινέ;
Είναι νωρίς να μιλάμε γι αυτά. Τώρα όλη μας η προσοχή, όλη μας η ενέργεια, και η δική μου και των συνεργατών μου, είναι να συναντηθεί αυτή η παράσταση με το μεγάλο κοινό. Είναι μια έντιμη δουλειά, καμωμένη με αφοσίωση και μεράκι, μ’ ένα έργο που συγκινεί και συναρπάζει το θεατή. Σ’ ένα θέατρο, στο θέατρο RADAR εν προκειμένω, που είναι καύχημα και στολίδι τόσο για τους καλλιτέχνες όσο και για το κοινό.
- Κλείνοντας θα θέλατε να προσθέσετε κάτι άλλο;
Ναι, θα ‘θελα με την ευκαιρία να ευχαριστήσω την συνάδελφο Αναστασία Παπαστάθη και την ομάδα της για την αποδοχή και τη στήριξη. Με γνώση, μεράκι κι αγάπη, δημιούργησε έναν εξαίρετο χώρο, μιλώ φυσικά για το θέατρο RADAR, έναν γενναιόδωρο, φιλόξενο χώρο, που σέβεται και ηθοποιούς και κοινό. Ενώ οι επιλογές της είναι αυστηρές και πάντα με υψηλά καλλιτεχνικά στάνταρ.
.
