Το καράβι του Οδυσσέα στο πέλαγος
Διαβάσαμε ότι με την ταινία Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν δύο τινά μπορούν να συμβούν: ή να την λατρέψεις ή να την μισήσεις. Και όμως μπορεί να συμβεί και το τρίτο, να σε συνεπάρει η δύναμη της κινηματογραφικής γλώσσας χωρίς να αγνοήσεις σφάλματα και αδεξιότητες. Αναμφίβολα η Οδύσσεια του Νόλαν εκτυλίσσει στην οθόνη εντυπωσιακές και υποβλητικές εικόνες, ανανεώνει το ενδιαφέρον για έναν πανάρχαιο μύθο με μεγάλη παιδαγωγική δύναμη και στέλνει μηνύματα και αξίες στη στενόκαρδη εποχή μας που βρίθει αντιηρώων και στερείται ηρώων.
Από κει και πέρα θα έπρεπε να την δει κανείς στις σωστές της διαστάσεις. Δεν πρόκειται για ιστορική αναπαράσταση ενός απώτατου παρελθόντος, ούτε καν για μεταφορά του ομηρικού έπους στον κινηματογράφο. Το μυθικό υλικό είναι η αφορμή για μια ιστορία που θα μπορούσε να είναι και σημερινή. Το είπε ο ίδιος ο σκηνοθέτης ξεκάθαρα, διάβασε ό, τι είχε να διαβάσει, μετά έκλεισε τα βιβλία και έγραψε το σενάριο, διηθημένο από την ευαισθησία και τα ενδιαφέροντα της εποχής μας.
Αμελητέα αμαρτήματα
Βέβαια όταν κλείνεις τα βιβλία και αφήνεσαι εν πολλοίς στο αισθητήριό σου κάνεις και λάθη. Το ερώτημα είναι αν είναι σφάλματα τιμωρητέα ή συγχωρητέα. Εμείς προτιμούμε να τα συγχωρήσουμε. Είναι αλήθεια ότι η περικεφαλαία του Αγαμέμνονα θυμίζει Batman, αλλά γιατί δεν θα έπρεπε να θυμίζει έναν υπερήρωα της σύγχρονης φαντασίας; Και το κόκκινο λοφίο στην περικεφαλαία του Οδυσσέα είναι ρωμαϊκό, αλλά μήπως είχε ο σκηνοθέτης την πρόθεση να γυρίσει ντοκιμαντέρ για την εποχή του χαλκού; Και μια χαριτωμένη αδεξιότητα: στην ταινία οι ήρωες κάνουν λόγο για την εποχή του χαλκού στην οποία ζουν, κι ας είναι αυτή η κατηγοριοποίηση εφεύρημα της επιστήμης τον 19ο αιώνα μετά Χριστόν.
Όπως συμπαθητικά αφελή μας φαίνονται και κάποια φεμινιστικά λογύδρια στα χείλη ηρωΐδων της ταινίας, αναρίθμητες εκατονταετίες πριν εφευρεθεί ο φεμινισμός. Η τέχνη ανά τους αιώνες αξιοποίησε τα μυθικά υλικά της αρχαιότητας πάντα χρωματίζοντάς τα κατά την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και τα κέντρα βάρους της εποχής. Απλώς η αναπόφευκτη εισβολή της επικαιρότητας γίνεται στην ταινία του Νόλαν κάπως άγαρμπα. Όσο για την επιλογή μιας μαύρης Ελένης, μας φαίνεται κάπως σαν τραγική ειρωνεία, αν σκεφτεί κανείς ότι όντως η Ελένη του Ομήρου αυτοκαταδικάζεται κάπου και αποκαλεί εαυτήν «κυνώπιδα», δηλαδή σκυλομούρα.
Η δύναμη της αγάπης
Τί μένει εκτός από τις εξαίσιες εικόνες και τις ανεπανάληπτες θαλασσογραφίες της Οδύσσειας; Μένει η επαναφορά αρχών που φαινόταν να έχουν περάσει στα αζήτητα. Σε μια εποχή που κυριαρχεί η διόγκωση του εγώ σε μοναδικό και άβατο σολιψιστικό παράδεισο, η Οδύσσεια υπενθυμίζει την πίστη ενός άνδρα σε μια γυναίκα και μιας γυναίκας σε έναν άνδρα και την αξία ενός επίπονου αγώνα στον βωμό αυτής της πίστης. Τώρα που οι άνθρωποι έπαψαν να ζουν τέτοιες σχέσεις, μόνο ένας αρχαίος ήρωας δικαιούται να τις προπαγανδίσει. Εξάλλου δεν το κάνει από καθέδρας. «Ο Οδυσσέας», έγραφε αυτές τις μέρες η λαϊκή Bild, «είναι ο αρχέγονος ήρωας της ιστορίας. Ο Οδυσσέας δεν είναι τέλειος. Βασιλιάς. Πολεμιστής. Playboy. Σκοτώνει, εξαπατά, ψεύδεται, αγωνίζεται. Είμαστε όλοι λίγο Οδυσσείς.»
