Στους δενδρόφυτους δρόμους της κινεζικής πόλης Ουχάν, όπου αυτοκίνητα, μοτοποδήλατα και φορτηγά διανομών συνωστίζονται καθημερινά, η δυσλειτουργία ενός νέου τύπου οχημάτων προκάλεσε πρόσφατα σοβαρά προβλήματα στην κυκλοφορία. Τα περιστατικά έφεραν στο προσκήνιο τις κοινωνικές επιπτώσεις της ταχείας εξάπλωσης της τεχνητής νοημοσύνης στην Κίνα, καθώς ολοένα και περισσότεροι εργαζόμενοι εκφράζουν φόβους ότι η τεχνολογία απειλεί το επαγγελματικό τους μέλλον.
Τον Μάρτιο, αρκετά οχήματα ενός στόλου αυτόνομων ταξί σταμάτησαν ξαφνικά στους δρόμους της Ουχάν εξαιτίας «δυσλειτουργίας του συστήματος». Το πρόβλημα άφησε επιβάτες εγκλωβισμένους για ώρες, ενώ τα ρομποταξί Apollo Go, τα οποία λειτουργούν με τεχνητή νοημοσύνη και ανήκουν στον κινεζικό τεχνολογικό κολοσσό Baidu, αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία για αρκετούς μήνες προκειμένου να διερευνηθούν τα αίτια του συμβάντος.
Για τον 45χρονο οδηγό ταξί Γιαό Σιννόνγκ, η διακοπή λειτουργίας των αυτόνομων ταξί αποδείχθηκε προσωρινά ευεργετική. Οι αποδοχές του, οι οποίες είχαν μειωθεί περίπου κατά 40% από την έναρξη λειτουργίας του Apollo Go το 2022, αυξήθηκαν ξανά καθώς οι πελάτες επέστρεψαν στα συμβατικά ταξί.
«Δεν μου αρέσουν πραγματικά, για να είμαι ειλικρινής», λέει ο Γιαό για τα αυτόνομα ταξί της Baidu.
Η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης προκαλεί κοινωνικές εντάσεις
Η Κίνα προωθεί την ανάπτυξη και εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης σε κλίμακα που δεν έχει προηγούμενο σε σύγκριση με τη Δύση. Η τεχνολογία εισάγεται με ταχύτατους ρυθμούς σε μια αγορά εργασίας που γίνεται ολοένα πιο εύθραυστη, ενώ το περιστατικό στην Ουχάν ανέδειξε τις κοινωνικές εντάσεις που δημιουργεί αυτή η μετάβαση.
Εργαζόμενοι της οικονομίας των ευέλικτων μορφών απασχόλησης, όπως οι οδηγοί ταξί, εκφράζουν έντονη ανησυχία για το εισόδημά τους. Παράλληλα, περιστατικά αντικατάστασης υπαλλήλων γραφείου από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν ανοίξει δημόσια συζήτηση σχετικά με το αν οι εργαζόμενοι πρέπει να αγκαλιάσουν τη νέα τεχνολογία ή να προσπαθήσουν να ανταγωνιστούν τις δυνατότητές της.
Κατά την ομιλία του στο Παγκόσμιο Συνέδριο Τεχνητής Νοημοσύνης στη Σαγκάη τον Ιούλιο, ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, δήλωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να αποτελέσει «σημαντική κινητήρια δύναμη για την κοινή ευημερία και την κοινή ασφάλεια».
Ωστόσο, η επιδίωξη αυτού του στόχου πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά εργασίας αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Εκτός από τα υψηλά ποσοστά ανεργίας, δεκάδες εκατομμύρια εργαζόμενοι έχουν εγκαταλείψει τη σταθερή απασχόληση και έχουν στραφεί στην οικονομία των περιστασιακών εργασιών. Σύμφωνα με στοιχεία δεξαμενής σκέψης, ο αριθμός όσων εργάζονται με ευέλικτες μορφές απασχόλησης αναμένεται να φτάσει τα 320 εκατομμύρια μέσα στη χρονιά, έναντι 160 εκατομμυρίων το 2019, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 44% του εργατικού δυναμικού της χώρας.
Οι οδηγοί ταξί βλέπουν τα ρομποταξί ως απειλή
Οι οδηγοί ταξί αποτελούν ένα μόνο μέρος αυτού του τεράστιου εργατικού δυναμικού. Καθώς κλάδοι που άλλοτε κυριαρχούσαν στην κινεζική οικονομία, όπως η αγορά ακινήτων και η εκπαίδευση, αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες, πολλοί εργαζόμενοι στράφηκαν στις εφαρμογές μεταφοράς επιβατών για να εξασφαλίσουν εισόδημα. Σήμερα όμως, η ανάπτυξη των ρομποταξί, μίας από τις πιο διαδεδομένες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται ήδη στην Κίνα, απειλεί άμεσα την εργασία τους.
«Αν το κράτος λάμβανε πραγματικά υπόψη του εσάς, το Apollo Go δεν θα είχε κυκλοφορήσει ποτέ στην αγορά», δηλώνει οδηγός ταξί στην Ουχάν.
«Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση στο μέλλον, τότε ναι, η ταχεία ανάπτυξη και η επιστημονική πρόοδος είναι σπουδαία, αλλά οι απλοί άνθρωποι σαν κι εμάς δεν θα έχουν πλέον χώρο για να επιβιώσουν», προσθέτει.
Το 2024 οδηγοί ταξί στην Ουχάν διαμαρτυρήθηκαν για την επέκταση του Apollo Go στην πόλη. Δεν είναι γνωστό πόσοι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις, καθώς οι σχετικές πληροφορίες λογοκρίθηκαν γρήγορα. Αρκετοί οδηγοί που μίλησαν στην Ουχάν ανέφεραν ότι γνώριζαν για τις διαμαρτυρίες, αλλά αρνήθηκαν οποιαδήποτε συμμετοχή.
Την ίδια χρονιά, εταιρεία ταξί της Ουχάν προχώρησε στη σπάνια κίνηση να επικρίνει δημόσια την κυβερνητική πολιτική που επέτρεψε την κυκλοφορία αυτόνομων οχημάτων στους δρόμους της πόλης, όπως αναφέρει ο Guardian.
Στην επιστολή της ανέφερε ότι «η πρόσφατη αύξηση των αυτόνομων οχημάτων μεταφοράς επιβατών επέτρεψε στην τεχνολογία να μονοπωλήσει πόρους και να στερήσει τα μέσα βιοπορισμού των ανθρώπων που βρίσκονται στη βάση της κοινωνίας».
Οι κινεζικές αρχές δεν αντιμετωπίζουν θετικά τη δημόσια κριτική. Όταν δημοσιογράφοι επισκέφθηκαν τα γραφεία της εταιρείας ταξί τον Ιούλιο, εργαζόμενος αρνήθηκε να παραχωρήσει συνέντευξη, επικαλούμενος συμφωνία με την αστυνομία για αποφυγή δηλώσεων και τον κίνδυνο κράτησης σε περίπτωση παραβίασής της.
Η κυβέρνηση αναγνωρίζει πλέον τις επιπτώσεις στην απασχόληση
Δύο χρόνια αργότερα, η ίδια η κινεζική κυβέρνηση εμφανίζεται να υιοθετεί μέρος των ανησυχιών που είχαν εκφράσει οι οδηγοί ταξί της Ουχάν.
Σε κύριο άρθρο της κρατικής εφημερίδας Workers’ Daily επισημαίνεται ότι τα εργασιακά δικαιώματα «αντιμετωπίζουν νέες προκλήσεις» στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ γίνεται λόγος για «σύγκρουση μεταξύ των παραδοσιακών κανόνων απασχόλησης και της συνεχούς εξέλιξης της τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης».
Παράλληλα, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε πρόσφατα ότι θα «αντιμετωπίσει συνολικά τις επιπτώσεις των αλλαγών στο εξωτερικό περιβάλλον και της ανάπτυξης νέων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, στην απασχόληση».
Η αναλύτρια τεχνολογίας με ειδίκευση στην Κίνα, Σελίνα Σου, υποστηρίζει ότι στο Πεκίνο έχει σημειωθεί «σημαντική αλλαγή κλίματος». Όπως εξηγεί, μετά την επιτυχία του κινεζικού μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης DeepSeek την προηγούμενη χρονιά, η χώρα ήταν ιδιαίτερα θετική απέναντι στην ανάπτυξη της τεχνολογίας.
«Φέτος, αν εξετάσει κανείς ορισμένες νέες κατευθυντήριες γραμμές που έχουν δημοσιευθεί, θα διαπιστώσει ότι δίνεται πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για την ενίσχυση της απασχόλησης και σε προσεγγίσεις που θέτουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο», αναφέρει.
Από την πλευρά του, ο αξιωματούχος της τοπικής κυβέρνησης στην τεχνολογική ζώνη Τζονγκγκουαντσούν του Πεκίνου, Τσενγκ Γουανχούι, δηλώνει ότι οι Aρχές «παρακολουθούν στενά τα κοινωνικά ζητήματα που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και τις πιθανές ηθικές ανησυχίες».
«Το κλειδί είναι όλοι να αλλάξουν νοοτροπία, να δουν την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο και να μάθουν πώς θα την αξιοποιούν στη μελλοντική εργασία τους», σημειώνει.
Οι εργαζόμενοι φοβούνται ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα τους αντικαταστήσει
Πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις στην Κίνα επιδίκασαν αποζημιώσεις σε υπαλλήλους γραφείου που απολύθηκαν ώστε να αντικατασταθούν από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, πολλοί εργαζόμενοι εκφράζουν τον φόβο ότι η εξάπλωση της τεχνολογίας θα λειτουργήσει ως εμπόδιο ακόμη και στην πρόσληψή τους.
Ο Τιαν Τζεμίν, διευθυντής φωτογραφίας στο Πεκίνο, εργάστηκε σχεδόν δύο δεκαετίες στη βιομηχανία του κινηματογράφου, όμως σήμερα βρίσκεται χωρίς εργασία.
«Πέρασα έξι εξαντλητικά χρόνια για να γίνω διευθυντής φωτογραφίας και τελικά αντικαταστάθηκα από ένα λογισμικό», έγραψε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη.
«Πίστευα ότι θα περάσω ολόκληρη τη ζωή μου σε αυτή τη βιομηχανία. Όμως η εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης με έκανε να αισθανθώ για πρώτη φορά ένα τεράστιο σοκ», δηλώνει.
Όπως αναφέρει, πολλοί συνάδελφοί του χάνουν πλέον επαγγελματικές ευκαιρίες καθώς η τεχνητή νοημοσύνη υιοθετείται όλο και περισσότερο στη βιομηχανία του κινηματογράφου. Η αμοιβή του ως ελεύθερου επαγγελματία αντιστοιχεί πλέον μόλις στο 40% εκείνης που λάμβανε το 2019.
Ο ίδιος δηλώνει εντυπωσιασμένος από την ταχύτητα εξέλιξης της τεχνολογίας. Όπως εξηγεί, πέρυσι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δημιουργούσαν πρόχειρα και αφύσικα ψηφιακά πρόσωπα, ενώ σήμερα μπορούν να παράγουν πειστικούς ψηφιακούς κλώνους με δυνατότητες που επαρκούν ακόμη και για πρωταγωνιστικό ρόλο σε ταινία μεγάλου μήκους.
«Μόλις που προλάβαμε να αντιδράσουμε», λέει χαρακτηριστικά.
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα, όπου το κράτος διατηρεί σημαντικό έλεγχο στον ιδιωτικό τομέα, βρίσκεται σε καλύτερη θέση από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να περιορίσει τις συνέπειες των απωλειών θέσεων εργασίας που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Σύμφωνα με τη Σελίνα Σου, το Πεκίνο θα μπορούσε, για παράδειγμα, να υποχρεώσει τις επιχειρήσεις να τηρούν συγκεκριμένες ποσοστώσεις προσλήψεων.
Παρά ταύτα, ο Τιαν εκτιμά ότι τα μέτρα προστασίας ενδέχεται να μην εφαρμοστούν εγκαίρως.
«Μπορούμε να αντικατασταθούμε ανά πάσα στιγμή. Ίσως το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να προσαρμοστούμε όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και να βρούμε εκείνη τη γωνιά που η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί ακόμη να αντικαταστήσει. Όμως αυτή η γωνιά γίνεται όλο και μικρότερη».
