Τόνοι και πνεύματα στο εδώλιο – Το μελανό κεφάλαιο στην ιστορία του γλωσσικού ζητήματος

by Times Newsroom

Της Τόνιας Α. Μανιατέα

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Νοέμβριος 1941. Η χώρα βιώνει τριπλή τρομακτική κατοχή (Γερμανία, Ιταλία και Βουλγαρία), ενώ ο δύσκολος τελευταίος μήνας του φθινοπώρου προοιωνίζεται έναν άγριο χειμώνα, που θα ανοίξει τον κύκλο ενός αγριότερου λιμού, αφού οι κατακτητές έχουν ξεκινήσει την καταλήστευση των κατεχόμενων χωρών, τις οποίες θεωρούν πηγές πρώτων υλών και τροφίμων. Αυτός ο κατοχικός χειμώνας θα μείνει στην ελληνική ιστορία ως ο φονικότερος όλων των εποχών, αφού τα θύματα από την πείνα πλησιάζουν τους 100.000 ανθρώπους με τους μισούς και πλέον σε Αθήνα και Πειραιά.

Την ίδια χρονική στιγμή που η κυβέρνηση δωσίλογων του στρατηγού Τσολάκογλου προσπαθεί ανεπιτυχώς να αμβλύνει τις συνέπειες της δραματικής κατοχικής πραγματικότητας και οι πολίτες σκαρφαλώνουν τον Γολγοθά της επιβίωσης ξεπουλώντας στη μαύρη αγορά το βιος τους για δυο κονσέρβες και μερικές χούφτες αλεύρι, πίσω από τους πανεπιστημιακούς τοίχους η πνευματική ελίτ της χώρας διεξάγει έναν δικό της, ανορθόδοξο πόλεμο, τον πόλεμο της οξείας και της περισπωμένης!

Αφορμή έχει σταθεί ένα εγχειρίδιο 24 σελίδων περί την «ελληνική κλασσική παιδεία», στο οποίο περιλαμβάνονται δύο ομιλίες του καθηγητή Κλασικής Φιλολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών, Ιωάννη Κακριδή, γραμμένες σε γλώσσα δημοτική και με χρήση μονοτονικού. Το συγκεκριμένο εγχειρίδιο είχε πρωτοεκδοθεί το 1939 και ο καθηγητής το εξέδωσε εκ νέου το 1941, ως βοήθημα στη διδασκαλία των φοιτητών του.

Ένα έντυπο σε γλώσσα απλουστευμένη, απαλλαγμένο από οξείες, περισπωμένες και πνεύματα σε εποχή κατά την οποία η Ελλάδα στενάζει κάτω από τη μπότα του κατακτητή θρηνώντας την εθνική κυριαρχία της, αποτελεί για τους συντηρητικούς ακαδημαϊκούς το τελευταίο απειλούμενο οχυρό αντίστασης. Είναι εθνική ταυτότητα προδομένη, ξεκομμένη από το λαμπρό αρχαίο παρελθόν. Ως εκ τούτου, ο Κακριδής είναι γι αυτούς «εθνικός μειοδότης» και πρέπει να τιμωρηθεί.

Ο ΑΙΩΝΙΟΣ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ

Στην πραγματικότητα, βέβαια, αυτό είναι ένα ακόμη επεισόδιο του γλωσσικού ζητήματος, που σέρνεται κοντά δύο αιώνες, από τα μέσα του 18ου ακόμα, όταν έγινε επιτακτική η ανάγκη της επιμόρφωσης του υπόδουλου έθνους και της επανάστασής του κάτω από τη σημαία μίας κοινής γλώσσας. Αλλά ποιας; Επί τουρκοκρατίας ο λαός εκφραζόταν σε διαφορετικές τοπικές διαλέκτους και οι λόγιοι σε μία γλώσσα αρχαΐζουσα, που καταλάβαιναν μόνον οι ίδιοι.

Στις αρχές του 19ου αι. το ζήτημα παίρνει διαστάσεις σκληρής ιδεολογικής σύγκρουσης. Επιβάλλεται η διαμόρφωση μίας γλώσσας κοινής, κατανοητής από όλους, αλλά οι γνώμες … τριίστανται…

Ο ισχυρός κληρικός Νεόφυτος Δούκας και οι συν αυτώ θεωρούν ότι η γλώσσα του λαού είναι «διεφθαρμένη» και ότι η εκπαίδευσή του πρέπει να προσανατολιστεί προς την αρχαία ελληνική. Ο επαναστάτης Ρήγας Φεραίος, κύριος εκφραστής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, είναι πεπεισμένος ότι τα βιβλία που θα εκπαιδεύσουν τον λαό πρέπει να είναι γραμμένα σε γλώσσα, απλή, κατανοητή από όλους, δημοτική. Ο λόγιος Αδαμάντιος Κοραής και οι ομοϊδεάτες του βρίσκονται κάπου στη μέση. Πιστεύουν πως η καλύτερη λύση είναι να καθιερωθεί η καθομιλουμένη, αφού προηγουμένως καθαρίσει από τις τουρκικές και λατινικές λέξεις και προσαρμοστεί σε έναν αρχαιοπρεπή χαρακτήρα.

Προσφορότερη κρίνεται η θέση του Κοραή, αλλά εντέλει ο «αρχαιοπρεπής χαρακτήρας» προκύπτει εντονότερος από ό,τι εκείνος εννοεί. Η γλώσσα που γεννιέται στη βάση των δικών του πεποιθήσεων, η «καθαρεύουσα», η οποία αποτελεί πλέον την επίσημη γλώσσα του κράτους, παραμένει για τους πολλούς δυσνόητη και απρόσιτη και γεννά νέα διαμάχη, αυτή τη φορά ανάμεσα στους θερμούς υποστηρικτές της και στους φανατισμένους εχθρούς της. Η αλήθεια είναι ότι στην πλειονότητά τους οι πολίτες, όταν πρέπει να διεκπεραιώσουν κάποια υπόθεσή τους με το κράτος, αδυνατώντας να κατανοήσουν τη γλώσσα των επίσημων υπηρεσιακών εγγράφων, αναγκάζονται να καταφύγουν σε λόγιους «μεταφραστές» που έχουν στήσει εργασιακές έδρες έξω από τις δημόσιες υπηρεσίες και παρέχουν τα φώτα τους επί πληρωμή.

Ο 20ος αι. μπαίνει ορμητικός με τα αντίπαλα «στρατόπεδα» να κονταροχτυπιούνται με μανία και να καταγράφουν νεκρούς. Το 1901 μία απόπειρα μεταφοράς του Ευαγγελίου στη δημοτική προκαλεί οδομαχίες με αποτέλεσμα οκτώ νεκρούς («Ευαγγελικά») και το 1903 η απόδοση στη δημοτική της τριλογίας «Ορέστεια» του Αισχύλου γίνεται η αιτία για νέες οδομαχίες με δύο νεκρούς και κάμποσους τραυματίες («Ορεστειακά») –

[Ευαγγελικά και Ορεστειακά αναλύονται σε παλαιότερες έρευνες του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων]

Προϊόντος του χρόνου η πολεμική για τη γλώσσα μετατρέπεται σε διελκυστίνδα πολιτικών επιδιώξεων και… διώξεων. Η ένταση έχει πάρει πλέον τη μορφή ιδεολογικού πολέμου. Σπουδαίοι φιλόλογοι, υπερασπιστές της καθαρεύουσας από τη μία και της δημοτικής από την άλλη αντιπαρατίθενται σοβαρά με τα δικά της η κάθε πλευρά επιχειρήματα. «Απαξιώνετε τις ρίζες του έθνους, διασπάτε την ιστορική συνέχειά του» υποστηρίζουν οι μεν, «καταδικάζετε ένα ζωντανό εργαλείο επικοινωνίας, υπονομεύετε την πρόοδο των επόμενων γενεών» απαντούν οι δε. Αντεθνισμό και κίνδυνο ρωσικού πανσλαβισμού «διαβλέπουν» οι μεν, αποχαύνωση του λαού με στρεβλά επιχειρήματα διαπιστώνουν οι δε.

Η αλληλογραφία της Πηνελόπης Δέλτα με τον δημοτικιστή φιλόλογο Αλέξανδρο Δελμούζο, την άνοιξη του 1911, λίγες μόλις μέρες πριν τη συνταγματική αναθεώρηση, που θα καθιερώσει επίσημη γλώσσα του κράτους την καθαρεύουσα, είναι αποκαλυπτική:

Δελμούζος- «Βγάλαν μιαν άλλη γλώσσα και θέλουν να τη φέρουν εδώ και να μη μιλάμε Ρωμαίικα» λέει ο απλός λαός για τη δημοτική.

Δέλτα- «Νομίζω πως ο πόλεμος που έκαμαν ως τώρα οι δημοτικιστές με το να γράφουν βιβλία μόνο, μπορεί να χαρακτηριστεί ως αρνητικός. Εμείς κι εμείς τα διαβάζαμε, εμείς μονάχοι μας τα γνωρίζαμε. Τώρα άλλη δουλειά χρειάζεται. Δουλειά πιο ζωντανή, πιο ενεργητική, να φωτιστεί ο λαός, ν΄ ακούσουν την αλήθεια…».

Ο πόλεμος που έχει ξεσπάσει για τη γλώσσα κρατάει διασπασμένη την πνευματική ελίτ ακριβώς την περίοδο, που ο τόπος τη χρειάζεται για να εμψυχώσει τον λαό και να στηρίξει τις επικείμενες εθνικές προκλήσεις. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος ο Βενιζέλος επιλέγει να προχωρήσει σε έναν «γλωσσικό συμβιβασμό». Η χώρα πρέπει να πάει παρακάτω και μία τέτοια ακραία αντιπαράθεση στον πυρήνα της εθνικής της ταυτότητας την κρατά καθηλωμένη. Έτσι οδηγείται στην απόφαση που θεωρητικώς θα ικανοποιήσει και τις δύο πλευρές: Η καθαρεύουσα αναγνωρίζεται ως επίσημη γλώσσα του κράτους, αλλά στη γλωσσική επιλογή που αφορά κοινωνικά ζητήματα (δημιουργική γραφή, λογοτεχνία, οποιαδήποτε μορφή λαϊκής έκφρασης) κατοχυρώνεται η ατομική ελευθερία. Το 1917 η δημοτική γλώσσα εισάγεται στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου για να καταργηθεί το ΄20 και να επανέλθει με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση το ΄30 και υπουργό Παιδείας τον Γεώργιο Παπανδρέου στην κυβέρνηση Βενιζέλου. Στο εξής, η διδασκαλία σε όλες τα τάξεις του δημοτικού σχολείου θα γίνεται στη δημοτική με παράλληλη διδασκαλία της καθαρεύουσας στις δύο τελευταίες τάξεις. Στο γυμνάσιο και το πανεπιστήμιο η διδασκαλία παραμένει στην επίσημη γλώσσα του κράτους, την καθαρεύουσα.

Ο Μεταξάς αντίστοιχα, παρότι ευνοεί τη δημοτική, καθώς έχει έρθει σε άμεση επαφή με το δημώδες γλωσσικό ιδίωμα της πατρίδας του, της Κεφαλλονιάς, δεν αποτολμά να την καθιερώσει ως επίσημη γλώσσα του κράτους. Οι μηχανισμοί συντηρητισμού και αντίδρασης σε όλους τους κρατικούς τομείς πνίγουν κάθε δυνατότητα ανάπτυξης της δημοτικής. Παρά ταύτα, ζητά από τον δημοτικιστή Τριανταφυλλίδη να αναλάβει τη σύνταξη μιας Γραμματικής της δημοτικής γλώσσας. Η προσπάθεια διάδοσης του εγχειριδίου πνίγεται με τον θάνατο του Μεταξά. Οι οπαδοί της καθαρεύουσας σπεύδουν να κερδίσουν έδαφος…

ΣΕ ΤΙ ΓΛΩΣΣΑ ΝΑ ΨΥΧΩΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ;

Αρχές του 1941 πεθαίνει ο Μεταξάς και πριν βγει ο χρόνος, για τους «καθαρευουσιάνους» προκύπτει «το φαινόμενο Κακριδή», η περίπτωση ενός εμπνευσμένου δασκάλου, που θεωρεί ότι ετούτη τη δραματική στιγμή για τη χώρα, την περίοδο κατά την οποία καταπατούνται βάναυσα η ελευθερία και τα κυριαρχικά δικαιώματά της, το μόνο εργαλείο που μπορεί να ρίξει η εκπαίδευση στον αγώνα θωράκισης του ηθικού του λαού, είναι η απλή, κατανοητή γλώσσα. Τα σχόλια για το αρχαίο κείμενο, που επιλέγει να μοιράσει στη δημοτική και χωρίς περισπωμένες και πνεύματα στους φοιτητές του δεν είναι μία απλή υπόθεση. Ο Επιτάφιος του Θουκυδίδη δεν είναι μία τυχαία επιλογή. Πρόκειται για ένα πρότυπο πολιτικού λόγου, ύμνο στη δημοκρατία, την ελευθερία, την ισονομία και τον πολιτισμό. Έννοιες υψηλές, που ο Κακριδής εκτιμά ότι δεν μπορούν να ψυχώσουν τους φοιτητές αν δεν διατυπωθούν σε γλώσσα σύγχρονη, καθημερινή.

Ένα άλλο πολεμικό πεδίο -πλην της εθνικής συνθήκης- γεννιέται μέσα στο πανεπιστήμιο. Η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών παραπέμπει τον καθηγητή σε πειθαρχικό συμβούλιο με την κατηγορία ότι στις δημοσιεύσεις του παρέλειψε τα πνεύματα και απλοποίησε τους τόνους. Οι συνθήκες της Κατοχής καθιστούν «βάσιμη» την κατηγορία, που διατυπώνει σε βάρος του καθηγητή Κακριδή ο κοσμήτορας της Σχολής Φαίδων Κουκουλές,. Η ενέργειά του είναι «εθνικώς επιζήμια» και «λαμβάνει εγκληματικόν απέναντι του έθνους χαρακτήρα», υποστηρίζει.

«…Οι ιδέες του ως κλασσικού φιλολόγου προσπαθούσι να μειώσωσι την αληθή αξίαν της κλασσικής παιδείας […] Αι νέαι αύται θεωρίαι επιδιώκωσιν την βία (σσ: με το ζόρι) επί τον φοιτητών επικράτησιν αυτών […] Οι διδασκόμενοι θα αντιλαμβάνονται πόσον βαθεία διαφορά υπάρχει μεταξύ της ορθογραφίας της αρχαίας ελληνικής γλώσσης και της νεωτέρας. Εννοείται ότι ούτω διαβάλλονται τα αρχαία κείμενα, υποδεικνυομένου εμμέσως, ότι ταύτα δέον να περιφρονηθώσιν ως πλήρη ορθογραφικών δυσκολιών […] Ο κ. Κακριδής δεν κατορθώνει να κρύψη ότι αποβλέπει προς τον κλασσικόν κόσμον ως προς αντίπαλον, προς τον οποίον διαρκώς ζητεί να αναμετρηθή… Ταύτα δε αξιοί ο κ. Καθηγητής, όπως μάθωσι και οι μαθηταί αυτού, ίνα μην ευρίσκωνται πλέον εις την δυσάρεστον θέσιν να υπερτιμώσι τον κλασσικόν πολιτισμόν…» υποστηρίζει το 1941 ο Κουκουλές σε ένα κείμενο, μνημείο σκοταδιστικού παραλογισμού σήμερα, αλλά «βάσιμης ανησυχίας» για την εποχή.

[ΣΣ: Σήμερα, συγκυρία κατά την οποία δημοτική και μονοτονικό αποτελούν εκπαιδευτικές κατακτήσεις αιώνων, η γραπτή μεταφορά στην απλουστευμένη γλώσσα του ΗΥ, κειμένων της καθαρεύουσας που θα έπρεπε να παρατίθενται σε πολυτονικό σύστημα καθίσταται ανορθόδοξη και παράταιρη. Δυστυχώς, δεν υπάρχει τρόπος για ακριβή αποτύπωσή τους στην αρχική τους μορφή]

Τον 20ο αι. πλέον, ο καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο πανεπιστήμιο της Βιέννης, Γούνναρ Χέρινγκ (Gunnar Hering) θα σχολιάζει: «… η υπόνοια ότι ο Κουκουλές και η Φιλοσοφική Σχολή συκοφάντησαν συνειδητά τον Κακριδή συνάγεται από το γεγονός ότι ενοχλήθηκαν μόνο από τη δεύτερη έκδοση του “ ένοχου” συγγράμματος, η καθώς η πρώτη έκδοση του 1936 δεν είχε προκαλέσει καμμία αντίδραση· και μάλιστα μολονότι ο Κακριδής είχε καταθέσει το εν λόγω σύγγραμμά κατά την υποψηφιότητά του για την έδρα Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών!»

Στο όνομα της «γλωσσικής ενότητας της ελληνικής φυλής» ο «ένοχος» σύρεται σε απολογητική διαδικασία που εξαντλείται σε τρεις μαραθώνιες διαδοχικές συνεδρίες της Φιλοσοφικής Σχολής του πανεπιστημίου Αθηνών, έναν Νοέμβριο, σαν και τον σημερινό, το 1941. Ο Κακριδής θεωρεί ότι η σχολή δεν έχει το δικαίωμα να κρίνει τις επιστημονικές απόψεις των μελών της, αλλά μόνο να συζητήσει γενικότερα το πρόβλημα της απλοποίησης του τονισμού της γλώσσας. Επικαλείται τις δυσκολίες εκμάθησης τόσο της μητρικής όσο και της αρχαίας γλώσσας, το χάσμα που δημιουργείται μεταξύ αρχαίων και νέων ελληνικών -δεδομένου ότι οι τόνοι επιβλήθηκαν κατά τους ελληνιστικούς χρόνους και δεν ανήκουν στην παραδοσιακή ορθογραφία της αρχαίας γλώσσας- καθώς και ότι η κατάργηση τόνων και πνευμάτων είναι θέμα που έχει ήδη συζητηθεί κατά το παρελθόν από σημαντικούς καθηγητές.

Απαντώντας στον… απολογούμενο, ο καθηγητής της σχολής Εξαρχόπουλος, δίνει έμφαση στους κινδύνους, που υποστηρίζει ότι εγκυμονεί για τους νέους μία διδασκαλία που μειώνει την αξία του αρχαίου πολιτισμού και καταλήγει με την επισήμανση ότι «οι Αρχές θα πρέπει να προσέξουν τις γλωσσικές καινοτομίες και κυρίως το περιεχόμενο των απόψεων του “ ενόχου”».

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ: ΑΠΟΛΥΣΤΕ ΤΟΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ!

Ο Κακριδής αντιλαμβάνεται ότι ο Εξαρχόπουλος επιχειρεί να τον στιγματίσει ως στοιχείο αντεθνικό, επικίνδυνο για τη νεολαία. Με επιστολή του καταγγέλλει ως προσωπικές  τις επιθέσεις, που δέχεται, αποκρούει εμφατικά την οποιαδήποτε λογοκρισία στις απόψεις του και δηλώνει ότι δεν προτίθεται να παραστεί σε άλλη αντίστοιχη συνεδρία, αφήνοντας έτσι ελεύθερο το πεδίο να χαρακτηριστεί στο εξής «ταραχοποιό στοιχείο στο οποίο, χορηγήσασα η Πολιτεία το μέγα αγαθό και την ύψιστην εξουσίαν της ακαδημαϊκής ελευθερίας προδήλως προς ελευθέραν έκφρασιν της σκέψεως και προαγωγήν της επιστήμης, δεν τω εχορήγησεν και το δικαίωμα να ηγήται επαναστάσεως αντιτιθεμένης προς τα ιδανικά και τας πίστεις του έθνους, τους νόμους και το σύνταγμα αυτής».

Ακολουθούν δύο ακόμα συνεδρίες της Σχολής, λάβρες κατά του απόντος Κακριδή (στις 19 και στις 27 Νοεμβρίου), στις οποίες αποφασίζεται παραπομπή του στο Πειθαρχικό και έγγραφη καταγγελία προς το υπουργείο με αίτημα την απόλυσή του! Την παραπομπή υπογράφουν οι καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών Ν. Εξαρχόπουλος, Φ. Κουκουλές, Εμ. Πεζόπουλος, Αντ. Χατζής, Γ. Π. Οικονόμος, Γ. Σακελλαρίου, Ν. Βλάχος, Σπ. Μαρινάτος, Χρ. Καπνουκάγιας, Απ. Δασκαλάκης, Δ. Ζακυθηνός, Αν. Ορλάνδος και Ερ. Σκάσσης. Μειοψηφούν οι Ι. Θεοδωρακόπουλος και Σ. Κουγέας.

Μία στρατιά υπερασπιστών του κατηγορουμένου, άνθρωποι του πνεύματος και της πολιτικής, περνούν από το «ανακριτικό έδρανο» του Πειθαρχικού. Δημαράς, Θεοτοκάς, Σταύρου, Τατάκης αλλά και Σοφούλης, Καφαντάρης, Παπανδρέου, Δραγούμης, γνώστες του έργου του Κακριδή, έρχονται να καταθέσουν προκειμένου να αποδείξουν ότι το θέμα έχει φύγει πλέον από τα … χωράφια της εκπαίδευσης. Είναι καταφανώς και βαθύτατα πολιτικό. «Σήμερα κατ΄ επίφασιν κρίνεται ο Ιω. Κακριδής. Κατ΄ ουσίαν κρίνεται ο πνευματικός πολιτισμός της Ελλάδος» δηλώνει με παρρησία ο Γεώργιος Παπανδρέου.

Σε ένα αιχμηρό χρονογράφημά του υπό τον τίτλο «Ορθογραφομαχία» στην εφ. «Πρωία» ο Κ. Βάρναλης γράφει: «Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έγινε σοβαρός με τις σημερινές συνθήκες της ζωής και δεν υπάρχει επίσης άνθρωπος που να συγχύζει τα ζωτικά προβλήματα με τις μπαγκατέλες. Κι όμως, η φιλοσοφική σχολή του αθηναϊκού Πανεπιστημίου θυμήθηκε τα δημοκοπικά κλέη της μιστριωτικής εποχής (σσ: ο καθηγητής Μιστριώτης είχε ηγηθεί των αιματηρών Ευαγγελικών και Ορεστειακών κατά της δημοτικής γλώσσας) και εξεστράτευσε εναντίον του κ. Ι. Κακριδή, επειδή ο κ. καθηγητής εφόνευσε ασπλάχνως τους τόνους και τα πνεύματα της ελληνικής γραφής…».

Το Πειθαρχικό Συμβούλιο επιβάλλει στον κατηγορούμενο παύση δύο μηνών από τα εκπαιδευτικά του καθήκοντα. Με την 8/24-7-1942 απόφασή του διαπιστώνει ότι επειδή η παιδεία τελεί υπό την εποπτεία του κράτους, η ελευθερία της έκφρασης του πανεπιστημιακού δεν μπορεί να είναι απόλυτη, καθώς είναι η γενική συνέλευση των καθηγητών που ορίζει τα καθήκοντά του, πνευματικά και εκπαιδευτικά. Το Συμβούλιο απαλλάσσει μεν τον Κακριδή από τη μομφή της πρόθεσης να κλονίσει τις αξίες του αρχαίου πολιτισμού, αλλά δεν του αναγνωρίζει το δικαίωμα να εισάγει γλωσσικούς νεωτερισμούς γιατί οι κανόνες χρήσης της γλώσσας ανήκουν στην αρμοδιότητα του κράτους. Ως εκ τούτου, ο πανεπιστημιακός υποχρεούται να ακολουθεί την επίσημη γλώσσα και να μη διδάσκει απόψεις που την υπονομεύουν… Η απόφαση καταλήγει με τη διαπίστωση ότι η διδασκαλία, που εισάγει καινοφανείς γλωσσικές απόψεις και ταυτόχρονα υποχρεώνει στην εκμάθησή τους τους φοιτητές, θέτει σε κίνδυνο τη νεολαία.

Ο Κακριδής προσφεύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση της πειθαρχικής απόφασης, αλλά το αποτέλεσμα είναι αρνητικό. Το δικαστήριο απορρίπτει το αίτημα βάσει της συνταγματικής διάταξης, που ορίζει τη γλώσσα των νόμων, την καθαρεύουσα, ως επίσημη γλώσσα του κράτους.

Μετά τη δίμηνη αποχή του, επιστρέφει στα διδακτικά έδρανα στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, αλλά το κλίμα παραμένει εχθρικό. Η φωνή των φοιτητών, που έχουν ταχθεί στο πλευρό του, πνίγεται στην καθηγητική εξουσία των υπερασπιστών της καθαρεύουσας. Ο Κακριδής αναγκάζεται να παραιτηθεί και να απομακρυνθεί από την πρωτεύουσα. Η συνέχεια τον περιμένει στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, αλλά στο μεταξύ τού έχει ήδη πιστωθεί ο τίτλος του μεταρρυθμιστή. Τριάντα πέντε χρόνια μετά, καταργείται η καθαρεύουσα και σαράντα, η Βουλή των Ελλήνων καθιερώνει το μονοτονικό σύστημα διδασκαλίας.

Ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ, Παναγιώτης Μαντζούφας, θα σημειώνει: «Είναι προφανές ότι η δίωξη Κακριδή αποτέλεσε για την εποχή εμβληματική περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ δύο εκ διαμέτρου αντίθετων αντιλήψεων όχι μόνο για τη γλώσσα και τη μορφή της -αυτό ίσως αποτέλεσε μόνο την αφορμή- αλλά κυρίως για τη σχέση των νέων Ελλήνων με τον αρχαίο κόσμο και τις αξίες του. Η αμφίθυμη σχέση των νεοελλήνων με την καταγωγή και εντέλει με την ταυτότητά τους οργανώθηκε ιστορικά μέσα από τα αιτήματα για τη δημιουργία εθνικού κράτους και συνάντησε τα γεωγραφικά και ιδεολογικά της όρια μετά την κατάρρευση της Μεγάλης Ιδέας. Το εκσυγχρονιστικό πρόταγμα της νεόκοπης αστικής τάξης που εκφράστηκε πολιτικά από τη βενιζελική παράταξη, βρήκε στο γλωσσικό ζήτημα το προνομιακό πεδίο για να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του με τις συντηρητικές δυνάμεις, που είχαν γαντζωθεί κυριολεκτικά σε μία άγονη προγονοπληξία και μια εμμονή στην καθαρότητα της τεχνητής γλώσσας».

ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ

–                     «Η διαμάχη για τη γραπτή νεοελληνική γλώσσα» G. Hering (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2020)

–                     «Στοιχεία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» Λ. Πολίτης (Εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα 2020)

–                     «Αλληλογραφία» Π.Σ.Δέλτα (Εκδ. Εστία, Αθήνα 1997)

–                     «Γλώσσα και ζωή» Ελ. Γιαννίδης (Εκδ. Κάλβος, Αθήνα 1974)

–                     «Τα αποσυρθέντα βιβλία / Έθνος και σχολική Ιστορία στην Ελλάδα, 1858-2008» Χ. Αθανασιάδης (Εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2015)

–                     «Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδος» Αντ. Μακρυδημήτρης (Εκδ. Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1997)

–                     Αρχείο εφημερίδων Τ. Α. Μανιατέα

–                     Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας και Πολιτισμού

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή