Στα εξαιρετικά πλούσια αρχεία της Μάλτας και στην ανάδειξη των πρωτογενών πηγών ως θεμελιώδους εργαλείου για τη βαθύτερη κατανόηση της ιστορίας της Μεσογείου, είναι αφιερωμένο το 4ο Ερευνητικό Εργαστήριο «Λίνος Πολίτης» του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου (ΙΠΑ) του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ). Η φετινή διοργάνωση, σε συνεργασία με τον Γιάννη Στογιαννίδη, αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, φέρει τον τίτλο «Αρχεία της Μάλτας και Μεσογειακά Δίκτυα: Ελληνική κινητικότητα, θαλάσσιες ανταλλαγές και διαπεριφερειακές διασυνδέσεις (16ος-19ος αιώνες)». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη, 30 Ιουνίου, και ώρα 18.00, στην έδρα του ΙΠΑ (Π. Σκουζέ 3, Πλατεία Αγίας Ειρήνης, Αθήνα).
Ποια είναι η σημασία των αρχείων της Μάλτας για τη μελέτη της ελληνικής ιστορίας από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα; Το ΑΠΕ-ΜΠΕ ρώτησε την Δρ Δέσποινα Βλάμη, διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών, που μαζί με άλλους διακεκριμένους επιστήμονες και πανεπιστημιακούς από την Ελλάδα και τη Μάλτα συμμετέχει στο Εργαστήριο. «Η γεωγραφική θέση της Μάλτας, σε σχεδόν ίση απόσταση από το Γιβραλτάρ και τα στενά της Συρίας, στον νοητό άξονα που διαχωρίζει τη δυτική από την ανατολική Μεσόγειο, κατέστησε το νησί έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς κόμβους του μεσογειακού εμπορίου και της ναυτιλίας. Τον ρόλο αυτό ενίσχυσε η ιστορική του πορεία. Από τον 16ο αιώνα έως το τέλος του 18ου η Μάλτα βρισκόταν υπό την κυριαρχία του Τάγματος των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη, έως την κατάληψή της από τον Ναπολέοντα το 1798. Στις αρχές του 19ου αιώνα τέθηκε υπό βρετανική προστασία και, κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων, εξελίχθηκε στη σημαντικότερη βρετανική εμπορική και ναυτική βάση της Μεσογείου. Μετά το 1815 ενσωματώθηκε οριστικά στη Βρετανική Αυτοκρατορία, γεγονός που εδραίωσε τον ρόλο της ως κομβικού σταθμού των μεσογειακών και διεθνών εμπορικών και ναυτιλιακών δικτύων», υπογράμμισε η Δ. Βλάμη.
Και πρόσθεσε: «Η Μάλτα απέκτησε ιδιαίτερη σημασία για τις ελληνικές εμπορικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στο εμπόριο της Ανατολής και ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα συνδέονταν στενά με τα βρετανικά εμπορικά συμφέροντα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ως συνεργάτες των μελών της Levant Company, ως αντιπρόσωποι βρετανικών εμπορικών οίκων ή ως ανεξάρτητοι επιχειρηματίες, οι Έλληνες έμποροι αξιοποίησαν τη Μάλτα ως τόπο συνεργασίας με εμπορικούς οίκους εγκατεστημένους στο νησί, ως σταθμό ανεφοδιασμού των πλοίων τους, ως χρηματοπιστωτικό κέντρο για τη διαχείριση συναλλαγματικών και, παράλληλα, ως χώρο σύναψης και διεκπεραίωσης εμπορικών συμφωνιών. Στο πλαίσιο αυτό, λιμάνια όπως η Θεσσαλονίκη, η Κωνσταντινούπολη και η Σμύρνη συνδέονταν οργανικά με τη Μάλτα και το Λονδίνο, συγκροτώντας ένα πυκνό δίκτυο διακίνησης εμπορευμάτων που ένωνε την Οθωμανική Ανατολή με τη δυτική Ευρώπη. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, και ακολουθώντας ένα επαναλαμβανόμενο πρότυπο στην ιστορία του ελληνικού εμπορίου, φαίνεται ότι στη Μάλτα διαμορφώθηκε μια αξιόλογη ελληνική εμπορική κοινότητα ή, τουλάχιστον, ότι ένα νέο κύμα Ελλήνων εμπόρων ενίσχυσε μια ήδη υφιστάμενη παροικία, για την οποία οι πρώτες πληροφορίες έχουν ήδη παρουσιαστεί στη σχετική βιβλιογραφία», διευκρίνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Και ως προς τις προσδοκίες της συνάντησης; «Ευελπιστούμε ότι οι ανακοινώσεις και η συζήτηση που θα αναπτυχθεί στο πλαίσιο του Εργαστηρίου θα φέρουν στο φως νέα στοιχεία για την ιστορία των ελληνικών εμπορικών και ναυτιλιακών επιχειρήσεων στη Μάλτα, καθώς και για την οργάνωση, τη σύνθεση και τη δράση της ελληνικής εμπορικής κοινότητας του νησιού. Η ανάδειξη αυτού του υλικού αναμένεται να συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση της θέσης και του ρόλου της κοινότητας στο ευρύτερο δίκτυο των ελληνικών παροικιών της διασποράς, αλλά και στη βαθύτερη διερεύνηση των εμπορικών διασυνδέσεων μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, της Μάλτας και της δυτικής Ευρώπης», σημείωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών.
Συνδυάζοντας αρχειακές και ιστορικές προσεγγίσεις, οι εισηγητές θα διερευνήσουν τα ζητήματα κινητικότητας, ναυτικής δραστηριότητας, νομικών πρακτικών και εμπορικών ανταλλαγών στη Μεσόγειο καλύπτοντας μια μακρά περίοδο από τον 16ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, καθώς η Μάλτα αποτέλεσε σταυροδρόμι της κεντρικής και της ανατολικής Μεσογείου, παρήγαγε και διατήρησε ένα σημαντικό σώμα τεκμηρίων, συμπεριλαμβανομένων διοικητικών αρχείων, δικαστικών υποθέσεων, διπλωματικής αλληλογραφίας και ιδιωτικών εμπορικών αρχείων. Το Εργαστήριο αναδεικνύει την αναγκαιότητα μιας «πολυαρχειακής προσέγγισης», η οποία επιτρέπει την ανασύνθεση ενός σύνθετου διακρατικού δικτύου σχέσεων. Μέσα από τη μελέτη αυτών των πηγών, οι συμμετέχοντες θα αναδείξουν πώς οι διαδικασίες κυκλοφορίας και ανταλλαγής διαμόρφωσαν τον μεσογειακό κόσμο, προβάλλοντας μια Μεσόγειο που χαρακτηριζόταν από συνεχή κινητικότητα και αλληλεξάρτηση, πέρα από περιορισμένες εθνικές αφηγήσεις.
Μετά τον χαιρετισμό του Σταύρου Γριμάνη, προϊσταμένου του ΙΠΑ-ΜΙΕΤ, θα μιλήσουν ο Δρ Γιάννης Στογιαννίδης, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, η Δρ Valeria Vanesio, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας, ο καθηγητής Charles J. Farrugia, γενικός αρχειονόμος της Μάλτας, και η Δρ Δέσποινα Βλάμη, διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών. Οι εισηγήσεις καλύπτουν τις ελληνομαλτέζικες σχέσεις υπό το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη, την ελληνική παρουσία στα αρχεία του Tribunal Armamentorum και τα μαλτέζικα εμπορικά δίκτυα των αδελφών Μπουδούρη κατά την εποχή των επαναστάσεων.
Η συμμετοχή διακεκριμένων ομιλητών από τη Μάλτα και την Ελλάδα προσδίδει στη συνάντηση έναν έντονα διεθνή χαρακτήρα. Οι ανακοινώσεις τους δεν προσφέρουν απλώς νέα ιστορικά στοιχεία, αλλά ενθαρρύνουν τον διάλογο γύρω από τις σύγχρονες αρχειακές μεθοδολογίες και τη διαχείριση της κοινής πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Πρόκειται για μια σημαντική ευκαιρία για ερευνητές, φοιτητές και το ευρύτερο κοινό να έρθουν σε επαφή με τον κόσμο των αρχείων, ανακαλύπτοντας πτυχές της ναυτιλιακής και εμπορικής ιστορίας που διαμόρφωσαν το παρελθόν της Μεσογείου.
Το Εργαστήριο «Λίνος Πολίτης» είναι αφιερωμένο στη μνήμη του ιδρυτή του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του ΜΙΕΤ και στοχεύει στην προώθηση της έρευνας στα χειρόγραφα και τις πρωτογενείς πηγές ως εργαλεία για τη μελέτη και την επανερμηνεία της ελληνικής και της μεσογειακής ιστορίας.
Συνημμένο Αρχείο
