Σε μια νέα, περισσότερο ψηφιακή και βασισμένη στα δεδομένα εποχή εισέρχονται τα τελωνεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά την έναρξη ισχύος της μεγάλης μεταρρύθμισης της τελωνειακής ένωσης. Στον πυρήνα της βρίσκεται η δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής δεδομένων, η οποία θα αντικαταστήσει σταδιακά τα κατακερματισμένα εθνικά πληροφοριακά συστήματα και θα επιτρέψει την κεντρική διαχείριση κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ.
Σε ισχύ η μεγάλη τελωνειακή μεταρρύθμιση – Ο EU Customs Data Hub θα αντικαταστήσει σταδιακά τα εθνικά πληροφοριακά συστήματα, με εξοικονόμηση σχεδόν €4,9 δισ. ετησίως
Η μεταρρύθμιση, η οποία εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, φιλοδοξεί να καταστήσει το τελωνειακό σύστημα πιο ψηφιακό, απλούστερο και αποτελεσματικότερο. Παράλληλα, επιχειρεί να απαντήσει στις νέες προκλήσεις, που δημιουργούν η εκρηκτική ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, η ανάγκη καλύτερης προστασίας των καταναλωτών και ο αυξανόμενος όγκος των διεθνών συναλλαγών.
Κεντρικός πυλώνας του νέου μοντέλου είναι ο EU Customs Data Hub, ο ενιαίος ευρωπαϊκός τελωνειακός κόμβος δεδομένων. Μέσω αυτού, επιχειρήσεις και τελωνειακές αρχές θα μπορούν σταδιακά να χρησιμοποιούν μία κοινή ευρωπαϊκή διεπαφή για εισαγωγές, εξαγωγές, ανταλλαγή πληροφοριών και τελωνειακές διατυπώσεις.
Εξοικονόμηση σχεδόν €4,9 δισ. ετησίως
Η μετάβαση στο νέο μοντέλο αναμένεται να έχει σημαντικό οικονομικό αποτύπωμα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η σταδιακή αντικατάσταση των υφιστάμενων εθνικών τελωνειακών συστημάτων πληροφορικής από τον ενιαίο κόμβο δεδομένων μπορεί να εξοικονομεί περίπου €2,3 δισ. ετησίως σε λειτουργικές δαπάνες για τα κράτη-μέλη.
Παράλληλα, η μείωση του διοικητικού βάρους εκτιμάται ότι θα εξοικονομεί επιπλέον €2,58 δισ. τον χρόνο για τους οικονομικούς φορείς. Συνολικά, επομένως, η νέα ψηφιακή αρχιτεκτονική συνδέεται με δυνητική εξοικονόμηση σχεδόν €4,9 δισ. σε ετήσια βάση.
Ο Data Hub θα τεθεί σε λειτουργία πρώτα για το ηλεκτρονικό εμπόριο, από τον Ιούλιο του 2028, ενώ για το υπόλοιπο εμπόριο προβλέπεται να λειτουργήσει το αργότερο από το 2031.
Ενιαίο ψηφιακό σημείο εισόδου
Ο νέος ενωσιακός τελωνειακός κώδικας αλλάζει, παράλληλα, τη λογική με την οποία λειτουργούν σήμερα οι τελωνειακές διαδικασίες στην Ευρώπη. Στόχος είναι η μετάβαση από τα πολλαπλά εθνικά συστήματα σε ένα ενιαίο τελωνειακό σημείο εισόδου για τις τελωνειακές πράξεις σε ολόκληρη την Ένωση.
Για τις επιχειρήσεις, το νέο πλαίσιο προβλέπει απλούστερες και περισσότερο προβλέψιμες διαδικασίες, σαφέστερες αρμοδιότητες για τους εισαγωγείς και εξορθολογισμένη υποβολή στοιχείων μέσω ενιαίας ευρωπαϊκής διεπαφής δεδομένων. Οι αξιόπιστοι οικονομικοί φορείς θα μπορούν, παράλληλα, να επωφελούνται από σημαντικά απλουστευμένες διαδικασίες.
Η αλλαγή έχει και έντονη διάσταση διαχείρισης δεδομένων. Αντί οι τελωνειακές πληροφορίες να παραμένουν κατακερματισμένες σε διαφορετικά εθνικά πληροφοριακά συστήματα, η ΕΕ επιδιώκει να δημιουργήσει μια κοινή βάση για αποτελεσματικότερη ανάλυση κινδύνων και καλύτερο συντονισμό μεταξύ των κρατών μελών.
Νέα Ευρωπαϊκή Τελωνειακή Αρχή
Τη νέα ψηφιακή αρχιτεκτονική θα υποστηρίζει η Ευρωπαϊκή Τελωνειακή Αρχή (EU Customs Authority – EUCA), με έδρα τη Λιλ, η οποία ιδρύθηκε νομικά στις 20 Σεπτεμβρίου και αναμένεται να αρχίσει να λειτουργεί το 2027.
Βασική αποστολή της θα είναι η ανάπτυξη και διαχείριση του EU Customs Data Hub, καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των εθνικών τελωνειακών αρχών. Η νέα Αρχή θα επιτρέπει τη διαχείριση κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ, ώστε οι τελωνειακές υπηρεσίες να μπορούν να αντιδρούν με περισσότερο συντονισμένο τρόπο σε κοινές απειλές στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Παράλληλα, το νέο πλαίσιο ενισχύει τη συνεργασία των τελωνειακών υπηρεσιών με τις φορολογικές αρχές και τις αρχές εποπτείας της αγοράς, καθώς τα τελωνεία αποκτούν ευρύτερο ρόλο στην εφαρμογή κανόνων που αφορούν, μεταξύ άλλων, την ασφάλεια των προϊόντων, το περιβάλλον και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.
Στο επίκεντρο το ηλεκτρονικό εμπόριο
Ιδιαίτερο βάρος δίνει η μεταρρύθμιση στο ηλεκτρονικό εμπόριο, καθώς οι ευρωπαϊκές τελωνειακές αρχές καλούνται πλέον να διαχειρίζονται δισεκατομμύρια αποστολές και έναν πρωτοφανή όγκο εισαγωγών χαμηλής αξίας.
Η ΕΕ έχει ήδη καταργήσει το όριο απαλλαγής από τελωνειακούς δασμούς των €150 για αποστολές χαμηλής αξίας και από την 1η Ιουλίου 2026 εφαρμόζεται προσωρινός τελωνειακός δασμός €3, ο οποίος θα ισχύσει έως τον Ιούλιο του 2028. Παράλληλα, από τον Νοέμβριο του 2026, προβλέπεται νέο ευρωπαϊκό τέλος διεκπεραίωσης για τα μικρά δέματα, το ύψος του οποίου θα καθοριστεί με κατ’ εξουσιοδότηση πράξη της Επιτροπής.
Τα κράτη-μέλη έχουν πλέον στη διάθεσή τους 12 μήνες για την πλήρη εφαρμογή των νέων κανόνων. Με τον ενιαίο κόμβο δεδομένων, τη νέα Ευρωπαϊκή Τελωνειακή Αρχή και τον εκσυγχρονισμένο τελωνειακό κώδικα, η ΕΕ επιχειρεί να μετατρέψει τα τελωνεία από ένα σύνολο εθνικών πληροφοριακών υποδομών σε ένα ενιαίο, διασυνδεδεμένο και βασισμένο στα δεδομένα ευρωπαϊκό σύστημα.
