Σήμερα, 21 Μαρτίου, η καρδιά της λογοτεχνίας χτυπά λίγο πιο δυνατά, καθώς γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης.
Είναι μια υπέροχη σύμπτωση που η ημέρα αυτή ταυτίζεται με την εαρινή ισημερία. Όπως η άνοιξη φέρνει την αναγέννηση της φύσης, έτσι και η ποίηση αποτελεί την «άνοιξη» του λόγου – μια προσπάθεια να εκφραστεί το άπιαστο, το βαθύ και το αληθινό μέσα από τον ρυθμό και τις λέξεις.
Η αρχική έμπνευσή της ανήκει στον έλληνα ποιητή Μιχαήλ Μήτρα, ο οποίος το φθινόπωρο του 1997 πρότεινε στην Εταιρεία Συγγραφέων να υιοθετηθεί ο εορτασμός της ποίησης στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες, και να οριστεί συγκεκριμένη μέρα γι’ αυτό.
Η εισήγησή του έφτασε με επιστολή στα χέρια του ποιητή και μελετητή της ποίησης Κώστα Στεργιόπουλου, προέδρου τότε της Εταιρείας Συγγραφέων. Η ποιήτρια Λύντια Στεφάνου πρότεινε ως ημέρα εορτασμού την 21η Μαρτίου, την ημέρα της εαρινής ισημερίας, που συνδυάζει το φως από τη μία και το σκοτάδι από την άλλη, όπως η ποίηση, που συνδυάζει το φωτεινό της πρόσωπο της αισιοδοξίας με το σκοτεινό πρόσωπο του πένθους. Η πρώτη Ημέρα Ποίησης γιορτάστηκε το 1998 στο παλιό ταχυδρομείο της πλατείας Κοτζιά. Ετοιμάστηκε με ελάχιστα έξοδα και πολλή εθελοντική δουλειά, και είχε μεγάλη επιτυχία.
Την επόμενη χρονιά ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, πρέσβης της Ελλάδας στην UNESCO, εισηγήθηκε στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του οργανισμού η 21η Μαρτίου να ανακηρυχθεί Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, όπως η 21η Ιουνίου είναι Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής. Οι Γάλλοι, οι Ιταλοί, οι Τυνήσιοι και άλλοι πρέσβεις από χώρες της Μεσογείου υποστήριξαν την εισήγηση και η ελληνική πρόταση υπερψηφίστηκε.
Τον Οκτώβριο του 1999, στη Γενική Διάσκεψη της UNESCO στο Παρίσι, η 21η Μαρτίου ανακηρύχθηκε Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Το σκεπτικό της απόφασης ανέφερε: «Η Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης θα ενισχύσει την εικόνα της ποίησης στα ΜΜΕ, ούτως ώστε η ποίηση να μην θεωρείται πλέον άχρηστη τέχνη, αλλά μια τέχνη που βοηθά την κοινωνία να βρει και να ισχυροποιήσει την ταυτότητά της. Οι πολύ δημοφιλείς ποιητικές αναγνώσεις μπορεί να συμβάλουν σε μια επιστροφή στην προφορικότητα και στην κοινωνικοποίηση του ζωντανού θεάματος και οι εορτασμοί μπορεί να αποτελέσουν αφορμή για την ενίσχυση των δεσμών της ποίησης με τις άλλες τέχνες και τη φιλοσοφία, ώστε να επαναπροσδιοριστεί η φράση του Ντελακρουά “Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς ποίηση”».
Στόχος είναι η ενίσχυση της γλωσσικής πολυμορφίας, η υποστήριξη της προφορικής παράδοσης των ποιητικών απαγγελιών και η επιστροφή στον διάλογο μεταξύ της ποίησης και των άλλων τεχνών (θέατρο, χορός, μουσική).
«Η ποίηση είναι το καταφύγιο που φθονούμε.» (Κική Δημουλά)
Εφόσον σήμερα γιορτάζουμε και την πρώτη ημέρα της άνοιξης, δεν υπάρχει πιο ταιριαστό ποίημα από ένα απόσπασμα από το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη.
Είναι ένα ποίημα που υμνεί το φως, το Αιγαίο και την ελληνική φύση με έναν τρόπο που σε κάνει να νιώθεις ότι οι λέξεις έχουν χρώμα.
Το Δοξαστικόν (απόσπασμα)
«ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το φως και η πρώτη
χαραγμένη στην πέτρα ευχή του ανθρώπου
και η ισχύς μες στο ζώο που οδηγεί τον ήλιο
και το φυτό που κελαηδεί πριν ανατείλει η μέρα.
ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ το χέρι που επιστρέφει
από τον φόνο και το γνωρίζει τώρα ο κόσμος
ποιος είναι ο εχθρός και ποιος ο αδερφός.
ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ η γεύση της γαλανής πατρίδας
το κύμα που αφρίζει στη μνήμη των ανθρώπων
και η πικρή γεύση του δέντρου
που σε μαθαίνει να λες το σωστό.»
Ο Ελύτης κατάφερε να κάνει την ποίηση «χειροπιαστή». Δεν μιλάει για αφηρημένες έννοιες, αλλά για τον ήλιο, την πέτρα και τη θάλασσα. Σήμερα, που ο κόσμος χρειάζεται λίγο παραπάνω φως και ελπίδα, αυτοί οι στίχοι λειτουργούν σαν μια βαθιά ανάσα.
