Η Γαλλία παίρνει σταδιακά τη θέση της Ιταλίας ως η μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας για τους επενδυτές στην ευρωπαϊκή αγορά κρατικών ομολόγων, καθώς το Παρίσι βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν δύσκολο συνδυασμό υψηλού χρέους, μεγάλου δημοσιονομικού ελλείμματος και αυξανόμενης πολιτικής αβεβαιότητας ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027.
Για πολλά χρόνια η Ιταλία θεωρούνταν μία από τις πιο ευάλωτες οικονομίες της Ευρωζώνης. Πλέον, όμως, η εικόνα αντιστρέφεται, σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times. Η απόδοση του δεκαετούς ιταλικού κρατικού ομολόγου, η οποία ιστορικά βρισκόταν αισθητά υψηλότερα από την αντίστοιχη γαλλική, κινήθηκε κάτω από αυτήν της Γαλλίας για μεγάλο μέρος του φετινού καλοκαιριού. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές ζητούν πλέον μεγαλύτερη ανταμοιβή για να αναλάβουν τον κίνδυνο αγοράς γαλλικού χρέους.
«Αν ρωτήσετε οποιονδήποτε στις αγορές ποιος είναι ο αδύναμος κρίκος της Ευρώπης, οι περισσότεροι θα δείξουν τη Γαλλία», ανέφερε ο Ρόχαν Κάνα, επικεφαλής στρατηγικής ευρωπαϊκών επιτοκίων στην Barclays, σημειώνοντας ότι η Ιταλία κατάφερε ουσιαστικά να «περάσει την μπάλα» στη Γαλλία. Ο ίδιος περιέγραψε τη γαλλική περίπτωση ως μια «τέλεια καταιγίδα» που συνδυάζει κινδύνους για την ανάπτυξη, την πολιτική σταθερότητα και τα δημόσια οικονομικά.
Από «προβληματικό παιδί» σε παράδειγμα η Ιταλία
Η μεταστροφή είναι εντυπωσιακή. Στη διάρκεια της κρίσης χρέους της Ευρωζώνης, η Ιταλία συγκαταλεγόταν στις χώρες που θεωρούνταν οι πλέον επισφαλείς για τους επενδυτές, ενώ η Γαλλία αντιμετωπιζόταν παραδοσιακά ως ασφαλέστερη επιλογή.
Σήμερα, όμως, η περίοδος δημοσιονομικής πειθαρχίας και η ασυνήθιστα μεγάλη πολιτική σταθερότητα στην Ιταλία έχουν προσελκύσει εκ νέου διεθνή κεφάλαια. Ο Άνταμ Πόζεν, πρόεδρος του Peterson Institute και πρώην μέλος της Τράπεζας της Αγγλίας, χαρακτήρισε μάλιστα την Ιταλία «πρότυπο» μεταξύ των αγορών ομολόγων της G7.
Οι αριθμοί εξηγούν σε μεγάλο βαθμό τη μεταβολή του κλίματος. Το ιταλικό δημόσιο χρέος υποχώρησε από το 154% του ΑΕΠ το 2020 στο 139% φέτος. Στη Γαλλία, αντίθετα, αυξήθηκε από το 114% στο 117% του ΑΕΠ την ίδια περίοδο, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Παράλληλα, η Ιταλία εμφανίζει πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα, δηλαδή τα φορολογικά έσοδα υπερβαίνουν τις δαπάνες πριν υπολογιστούν οι τόκοι για το χρέος. Στη Γαλλία, το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει ξεπεράσει το 5% του ΑΕΠ.
Οι επενδυτές μετακινούν χρήματα από τη Γαλλία στην Ιταλία
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στις αποδόσεις των ομολόγων. Διαχειριστές κεφαλαίων αναφέρουν ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ανακατανομή επενδύσεων από το γαλλικό προς το ιταλικό χρέος.
Ο Τόμας Βίλαντεκ της T Rowe Price σημείωσε ότι στο παρελθόν η Ιταλία ήταν η χώρα για την οποία ανησυχούσαν περισσότερο οι αγορές, αλλά πλέον «η Γαλλία πλησιάζει πολύ γρήγορα». Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν σαφή σημάδια ότι κεφάλαια απομακρύνονται από τα γαλλικά ομόλογα και στρέφονται προς τα ιταλικά.
Ανάλογη στάση τηρεί και η Legal & General. Ο επικεφαλής μακροοικονομικής στρατηγικής της, Κρις Τζέφερι, ανέφερε ότι διατηρεί μικρότερη έκθεση από τον δείκτη αναφοράς στα γαλλικά ομόλογα και μεταφέρει μέρος αυτής της τοποθέτησης στην Ιταλία.
Ακόμη και οι Ιάπωνες επενδυτές, οι οποίοι παραδοσιακά αποτελούσαν σημαντικούς αγοραστές γαλλικού κρατικού χρέους, έχουν περιορίσει τις θέσεις τους. Χαρακτηριστική ήταν η φράση της στρατηγικού αναλύτριας της Mizuho, Εβελίν Γκόμεζ-Λιέχτι: «Η Γαλλία είναι η νέα Ιταλία».
Ο δύσκολος προϋπολογισμός και οι εκλογές του 2027
Το Παρίσι βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια κρίσιμη πολιτική και δημοσιονομική δοκιμασία. Η γαλλική κυβέρνηση έχει αρχίσει να παρουσιάζει τις βασικές κατευθύνσεις του νέου προϋπολογισμού, με το πλήρες σχέδιο να αναμένεται να κατατεθεί στην Εθνοσυνέλευση στις 30 Σεπτεμβρίου.
Ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκίρ έχει δηλώσει ότι επιδιώκει το έλλειμμα να κινηθεί όσο το δυνατόν πιο κοντά στο 5% του ΑΕΠ. Ωστόσο, η κυβέρνηση μειοψηφίας χρειάζεται τη στήριξη των Σοσιαλιστών, οι οποίοι αναμένεται να αντιταχθούν σε μεγάλες περικοπές κοινωνικών δαπανών.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη από το πρόσφατο πολιτικό παρελθόν της χώρας. Γαλλικές κυβερνήσεις κατέρρευσαν τόσο το 2024 όσο και το 2025 εν μέσω συγκρούσεων για τον προϋπολογισμό. Ο φετινός προϋπολογισμός εγκρίθηκε μόνο αφού ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί συμφώνησε να αναστείλει μέχρι μετά το 2027 τη μεταρρύθμιση που προέβλεπε αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης.
Η πολιτική αβεβαιότητα φοβίζει τις αγορές
Στις ανησυχίες για τα δημοσιονομικά προστίθεται και το πολιτικό σκηνικό πριν από τις προεδρικές εκλογές.
Οι επενδυτές παρακολουθούν την άνοδο τόσο της Ακροδεξιάς όσο και της ριζοσπαστικής Αριστεράς, φοβούμενοι ότι η επόμενη κυβέρνηση μπορεί να ακολουθήσει λιγότερο φιλική προς τις αγορές οικονομική πολιτική.
Πρόσφατες δημοσκοπήσεις αυξάνουν την πιθανότητα ενός δεύτερου γύρου μεταξύ της Μαρίν Λεπέν και του Ζαν-Λικ Μελανσόν. Για τις αγορές, ένα τέτοιο σενάριο χαρακτηρίζεται από αναλυτές ως εξαιρετικά αρνητικό.
Η Μελόνι κέρδισε τους επενδυτές με τη δημοσιονομική πειθαρχία
Η εικόνα στην Ιταλία είναι σήμερα αρκετά διαφορετική. Παρά τις αρχικές ανησυχίες ότι η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι θα μπορούσε να ακολουθήσει μια περισσότερο συγκρουσιακή πολιτική απέναντι στις Βρυξέλλες ή να αυξήσει δραστικά τις δημόσιες δαπάνες, οι αγορές εμφανίζονται ικανοποιημένες από τη δημοσιονομική πολιτική της.
Υπό τη Μελόνι και τον υπουργό Οικονομικών Τζανκάρλο Τζορτζέτι, το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ιταλίας μειώθηκε από περίπου 8% του ΑΕΠ το 2022, όταν ανέλαβαν την εξουσία, σε λίγο πάνω από 3% πέρυσι.
Η σταδιακή επιστροφή διεθνών επενδυτών στα ιταλικά ομόλογα αποτελεί, σύμφωνα με τον οικονομολόγο της Goldman Sachs Φιλίπο Ταντέι, ένδειξη ότι η Ιταλία «κανονικοποιείται» στα μάτια των αγορών μετά από χρόνια κατά τα οποία αντιμετωπιζόταν ως ειδική περίπτωση κινδύνου.
Τα ασφάλιστρα κινδύνου της Γαλλίας πλησιάζουν επίπεδα κρίσης χρέους
Η ανησυχία για τη Γαλλία αποτυπώνεται και σε πιο μακροπρόθεσμους δείκτες της αγοράς.
Το ασφάλιστρο κινδύνου που ζητούν οι επενδυτές για το μακροπρόθεσμο γαλλικό χρέος έχει αυξηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια. Ο Μάικ Ρίντελ, διαχειριστής χαρτοφυλακίου στη Fidelity International, σημείωσε ότι η Γαλλία «δεν βρίσκεται πολύ μακριά» από επίπεδα ασφαλίστρου κινδύνου που είχαν καταγραφεί κατά την κρίση χρέους της Ευρωζώνης.
Κατά τον ίδιο, η δημοσιονομική κατάσταση της χώρας «μοιάζει χαοτική».
Παρά το γεγονός ότι η Ρώμη απολαμβάνει σήμερα χαμηλότερο κόστος δανεισμού από τη Γαλλία, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η Ιταλία δεν έχει περιθώριο να εγκαταλείψει τη δημοσιονομική πειθαρχία.
«Η αγορά έχει μνήμη», υπογράμμισε ο Ταντέι της Goldman Sachs, εξηγώντας ότι οι επενδυτές δύσκολα θα ξεχάσουν την περίοδο υπερβολικών δημοσιονομικών δαπανών της Ιταλίας. Για να συνεχίσει να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη των αγορών, εκτιμά ότι θα πρέπει να ακολουθεί πιο προσεκτική δημοσιονομική πολιτική ακόμη και από τη Γαλλία και τη Γερμανία.
