Scripta manent — Όσα μένουν μετά την επέτειο

Από την «Πανσπουδαστική» του 1974 στις κομματικές αποκαταστάσεις, η ιστορική μνήμη δοκιμάζεται στις σελίδες που δυσκολευόμαστε να ξαναδιαβάσουμε.

by Times Newsroom
  • Γράφει ο Κώστας Πολίτης

Κάθε Νοέμβριο επιστρέφουμε στις ίδιες εικόνες του Πολυτεχνείου. Υπάρχει κι ένα λιγότερο γνώριμο τεκμήριο που αξίζει να βγαίνει από το αρχείο μαζί τους. Είναι το όγδοο φύλλο της παράνομης «Πανσπουδαστικής», που κυκλοφόρησε το 1974, λίγους μήνες μετά την εξέγερση. Στις σελίδες του βρίσκει κανείς την καταγγελία για «350 προβοκάτορες» που συνδέονταν, κατά το δημοσίευμα, με τις υπηρεσίες της δικτατορίας. Στο ίδιο φύλλο, η υποψία πήρε και ονοματεπώνυμο. Ο Διονύσης Μαυρογένης, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής της κατάληψης, καταγγέλθηκε ως άνθρωπος των μυστικών υπηρεσιών της χούντας.

Το φύλλο που έμεινε

Στο Πολυτεχνείο συμμετείχαν μέλη της ΚΝΕ και αγωνιστές πολλών πολιτικών αποχρώσεων. Η συμμετοχή τους αποτελεί μέρος της ιστορίας της εξέγερσης. Μέρος της είναι επίσης οι καθυστερήσεις και οι λανθασμένες εκτιμήσεις που έχει αναγνωρίσει η ίδια η ηγεσία του ΚΚΕ. Η καταγγελία της «Πανσπουδαστικής» για τους 350 ήταν ατεκμηρίωτη και η κατηγορία κατά του Μαυρογένη ανακριβής. Το βάρος του δημοσιεύματος βρίσκεται ακριβώς εκεί. Μετέτρεψε μια πολιτική εκτίμηση για το πώς άρχισε η κατάληψη σε δημόσια κατηγορία εις βάρος ανθρώπων που συμμετείχαν σ’ αυτήν.

Τιμά κανείς το Πολυτεχνείο και όταν εξηγεί δημόσια γιατί διάβασε τόσο άσχημα ένα γεγονός που σήμερα αναγνωρίζει ως κορυφαία στιγμή του αντιδικτατορικού αγώνα. Μια επέτειος δίνει την ευκαιρία να ακουστεί και αυτή η εξήγηση, με την ίδια επισημότητα που ακούγεται ο επετειακός λόγος.

Η αποκατάσταση και η αρχική απόφαση

Ο Νίκος Πλουμπίδης εκτελέστηκε το 1954 από το μετεμφυλιακό κράτος. Η ηγεσία του κόμματός του τον είχε ήδη αποκηρύξει ως προδότη. Το 1958 η 9η Ολομέλεια του ΚΚΕ αποκατέστησε τη μνήμη του, κρίνοντας αστήρικτες και συκοφαντικές τις κατηγορίες. Στην περίπτωση του Άρη Βελουχιώτη, η δημόσια αποκήρυξη ήρθε το 1945, μετά τη ρήξη του με την ηγεσία για τη Βάρκιζα. Το ΚΚΕ τον αποκατέστησε επίσημα πολιτικά το 2011 και κομματικά το 2018.

Η αποκατάσταση έχει αξία. Στον Πλουμπίδη αναγνωρίζει ότι συκοφαντήθηκε από τους δικούς του. Στον Βελουχιώτη ξανανοίγει τη συζήτηση για μια πολιτική διαφωνία που είχε καταλήξει σε αποκήρυξη. Μένει το δυσκολότερο ερώτημα. Πώς έφτασε μια ηγεσία να αντιμετωπίσει έτσι ανθρώπους που είχαν υπηρετήσει το ίδιο κίνημα; Μια τιμητική εκδήλωση μπορεί να δώσει την αφορμή να τεθεί αυτό το ερώτημα μπροστά στο κοινό που ήρθε να ακούσει για τη ζωή τους.

Ανάλογη προσοχή χρειάζονται οι διατυπώσεις για το Μακεδονικό. Το 1924 το ΚΚΕ υιοθέτησε τη θέση για ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη στο πλαίσιο μιας βαλκανικής ομοσπονδίας. Τον Ιανουάριο του 1949, μέσα στον Εμφύλιο, η 5η Ολομέλεια μίλησε για «πλήρη εθνική αποκατάσταση» του μακεδονικού λαού. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς η 6η Ολομέλεια επανέφερε τη θέση της ισοτιμίας. Κείμενα του ίδιου του κομματικού Τύπου έχουν κρίνει λανθασμένες τις θέσεις του 1924 και του Ιανουαρίου του 1949. Αυτή η διαδρομή χωράει σε λίγες γραμμές, αρκεί να χωρέσουν και οι ημερομηνίες.

Ένα όνομα μέσα στα Δεκεμβριανά

Η δολοφονία της ηθοποιού Ελένης Παπαδάκη τον Δεκέμβριο του 1944 θέτει διαφορετικό ζήτημα. Σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ, συνελήφθη από άνδρες του ΕΛΑΣ με εντολή τοπικού διοικητή της ΟΠΛΑ και εκτελέστηκε από μέλος της οργάνωσης. Το ΚΚΕ αποκαλεί το γεγονός δολοφονία, υποστηρίζει ότι η ομάδα έδρασε κατά παράβαση εντολών και αναφέρει ότι οι υπαίτιοι τιμωρήθηκαν. Η απόδοση ευθύνης οφείλει να ακολουθεί τα τεκμήρια για το ποιος έδωσε την εντολή και ποιος την εκτέλεσε. Εξίσου σημαντικό είναι να θυμόμαστε τι προηγήθηκε. Μια γυναίκα φορτώθηκε την κατηγορία της συνεργασίας με τον κατακτητή, για την οποία, σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ, απουσιάζουν τα αποδεικτικά στοιχεία.

Η δημοκρατία της Μεταπολίτευσης έδωσε στο ΚΚΕ τον χώρο που δικαιούται κάθε νόμιμο κόμμα. Στον ίδιο δημόσιο χώρο, κάθε πολίτης δικαιούται να ανοίξει τα κομματικά αρχεία και να ρωτήσει τι γράφτηκε, ποιον έβλαψε και τι αναγνωρίστηκε αργότερα ως λάθος. Ο χαρακτηρισμός «αντικομμουνιστής» μπορεί να κλείσει μια συζήτηση για τις προθέσεις εκείνου που ρωτά. Η ερώτηση για το ίδιο το τεκμήριο μένει στο τραπέζι.

Scripta manent. Τα γραπτά μένουν. Στην επόμενη επέτειο, δίπλα στον πανηγυρικό, ας ανοίξει και το φύλλο 8.

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή