17 Νοεμβρίου, μνήμη και αφύπνιση

Τι σημαίνει, όμως, σήμερα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία»;

by Times Newsroom
  • Γράφει η Εύα Καπελλάκη–Κοντού*

Η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με τις μεγάλες πράξεις των ανθρώπων, αλλά και με τις σιωπές τους. Και κάποιες ημερομηνίες δεν υπάρχουν απλώς για να θυμίζουν το παρελθόν. Υπάρχουν για να ταράζουν το παρόν, να δοκιμάζουν τη συνείδησή μας και να μας υπενθυμίζουν πως η ελευθερία δεν είναι ένα κεκτημένο που παραδίδεται από γενιά σε γενιά χωρίς αγώνα.

Η 17η Νοεμβρίου δεν είναι μια ακόμη επέτειος στο ημερολόγιο της εθνικής μνήμης. Είναι μια ανοιχτή πληγή, αλλά και μια διαρκής υπόμνηση της δύναμης που αποκτά ένας λαός όταν αποφασίζει να μη συμβιβαστεί με τον φόβο. Είναι η φωνή των νέων ανθρώπων που ύψωσαν το ανάστημά τους απέναντι στη δικτατορία, διεκδικώντας το αυτονόητο δικαίωμα να σκέφτονται, να εκφράζονται, να ονειρεύονται και να ζουν ελεύθεροι.

Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει αποκλειστικά σε εκείνους που βρέθηκαν πίσω από τις πύλες του τον Νοέμβρη του 1973. Ανήκει σε κάθε άνθρωπο που αντιλαμβάνεται πως η δημοκρατία δεν είναι μια τυπική διαδικασία εκλογών, ούτε μια λέξη που επιστρατεύεται στους πανηγυρικούς λόγους των πολιτικών. Είναι καθημερινή ευθύνη, κοινωνική συμμετοχή, σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και, πάνω απ’ όλα, δικαίωμα ελέγχου της εξουσίας.

Τι σημαίνει, όμως, σήμερα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία»;

Σημαίνει να μπορεί ο εργαζόμενος να ζει από τον κόπο του και όχι να επιβιώνει με την αγωνία του επόμενου λογαριασμού. Να έχει ο νέος πρόσβαση στη γνώση χωρίς να χρειάζεται να εγκαταλείψει τον τόπο του αναζητώντας μια αξιοπρεπή προοπτική. Να μην αποτελεί η παιδεία προνόμιο των οικονομικά ισχυρών, αλλά κοινωνικό αγαθό. Να μπορεί ο πολίτης να μιλά χωρίς φόβο, να διαφωνεί χωρίς να στοχοποιείται και να απαιτεί λογοδοσία χωρίς να αντιμετωπίζεται ως ενοχλητικός.

Γιατί η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από τα τανκς. Απειλείται και από την αδιαφορία, την κοινωνική ανισότητα, τη χειραγώγηση της ενημέρωσης, την απαξίωση των θεσμών, τη διαφθορά και την εξοικείωση με την αδικία. Απειλείται όταν ο πολίτης κουράζεται να διεκδικεί, όταν η σιωπή γίνεται συνήθεια και όταν η εξουσία ξεχνά πως η νομιμοποίησή της πηγάζει από την κοινωνία και όχι από την αλαζονεία της.

Η μεγαλύτερη προσβολή στη μνήμη του Πολυτεχνείου δεν είναι να ξεχάσουμε τα συνθήματά του. Είναι να τα επαναλαμβάνουμε χωρίς να αναζητούμε το βαθύτερο νόημά τους. Να τιμούμε τους αγωνιστές με στεφάνια και λόγια, αλλά να ανεχόμαστε στην καθημερινότητά μας όσα εκείνοι αρνήθηκαν να αποδεχτούν.

Η μνήμη, όταν δεν μετατρέπεται σε συνείδηση, κινδυνεύει να γίνει τελετουργία. Και η επέτειος, όταν απογυμνώνεται από το πολιτικό και κοινωνικό της περιεχόμενο, καταντά μια ασφαλής αναδρομή σε ένα παρελθόν που δεν ενοχλεί κανέναν.

Η 17η Νοεμβρίου, λοιπόν, δεν μας ζητά μόνο να θυμηθούμε. Μας καλεί να αναρωτηθούμε: Πόσο ελεύθεροι είμαστε όταν φοβόμαστε να μιλήσουμε; Πόσο δημοκρατική είναι μια κοινωνία όταν συνηθίζει την αδικία; Και πόσο ζωντανή παραμένει η ιστορική μνήμη όταν δεν παράγει αντίσταση στην κοινωνική παρακμή;

Το Πολυτεχνείο δεν είναι μια φωτογραφία στον τοίχο της Ιστορίας. Είναι ένας καθρέφτης μπροστά στον οποίο οφείλουμε να σταθούμε. Γιατί οι γενιές δεν κληρονομούν απλώς την Ιστορία. Κληρονομούν και την ευθύνη να μην την προδώσουν.
Η μνήμη είναι χρέος. Η αφύπνιση είναι επιλογή. Και η ελευθερία παραμένει ένας διαρκής αγώνας που δεν τελειώνει ποτέ.

*Η Εύα Καπελλάκη–Κοντού είναι Εκπαιδευτικός, αρθρογράφος & ραδιοφωνική παραγωγός

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή