- Γράφει ο Βαγγέλης Βουτσινάκης
…Αλλά, προς το παρόν, πρόσθεσε άλλη μια καρέκλα στα τηλεοπτικά πάνελ. Όχι, δεν πρόκειται να τραγουδήσουμε όλοι μαζί, ούτε –πολύ περισσότερο– να γευματίσουμε κουβεντιάζοντας φιλικά για τον καιρό και τις εξελίξεις.
Χώρο κάνουμε κι ανοίγματα για να πάρουν θέση ανάμεσα στους «παλιούς» και οι «νέοι» λαμπεροί εκπρόσωποι του νέου πολιτικού εγχειρήματος του Αλέξη Τσίπρα. Δεν ξέρω αν ένα μόνο πιάτο αρκεί για την περίσταση. Είναι τόσοι πολλοί οι «εκπρόσωποι τύπου» κι οι αναπληρωτές τους, αλλά και οι πρόθυμοι ερμηνευτές, σχολιαστές, μεταφραστές προθέσεων και αναλυτές των επόμενων κινήσεων, που κάποιος κακεντρεχής θα έλεγε πως χρειάζεται ολόκληρο σερβίτσιο.
Όπου κι αν κάνω ζάπινγκ τις τελευταίες ημέρες στις τηλεοπτικές συχνότητες, επαναλαμβάνεται το ίδιο σκηνικό με αξιοσημείωτη συνέπεια. Δίπλα στους εκπροσώπους των κοινοβουλευτικών κομμάτων, σχεδόν πάντοτε κι ένας αναπληρωτής εκπρόσωπος Τύπου της ΕΛ.Α.Σ.
Και το εντυπωσιακότερο δεν είναι μόνο η παρουσία ενός εκπροσώπου της ΕΛ.Α.Σ. στα πάνελ, αλλά η εναλλαγή προσώπων. Σήμερα ένας προερχόμενος από την Αριστερά, αύριο ένας από την Κεντροαριστερά, μεθαύριο ένας από τον ευρύτερο προοδευτικό χώρο. Σαν να ξεδιπλώνεται μπροστά στους τηλεθεατές, μέρα με τη μέρα, ο κατάλογος των συνδαιτυμόνων ενός τραπεζιού που δεν έχει ακόμη στρωθεί πλήρως, αλλά παρουσιάζεται ήδη ως έτοιμο για το μεγάλο γεύμα.
Έτσι, όμως, δεν προβάλλεται απλώς μια πολιτική πρωτοβουλία. Καλλιεργείται συστηματικά η εικόνα ενός ήδη εδραιωμένου πολιτικού φορέα με στελέχη, εκπροσώπους, μηχανισμό και κοινωνική γείωση, πριν ακόμη αυτά δοκιμαστούν στην πράξη και στην κρίση των πολιτών.
Κι εδώ δεν βρίσκεται το πρόβλημα στον ίδιο τον Αλέξη Τσίπρα. Δικαίωμά του είναι να επιστρέψει στην πολιτική σκηνή με όποιον τρόπο επιλέξει. Δικαίωμά του να καταθέσει προτάσεις, να οργανώσει φορέα, να διεκδικήσει ρόλο και επιρροή. Όπως δικαίωμα των πολιτών είναι να τον ακολουθήσουν ή να τον απορρίψουν.
Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Στη μετατροπή μέρους του ενημερωτικού συστήματος από παρατηρητή των εξελίξεων σε συνδιαμορφωτή τους. Γιατί άλλο πράγμα είναι η κάλυψη μιας πολιτικής πρωτοβουλίας κι άλλο η συστηματική κατασκευή πολιτικής δυναμικής γύρω από αυτήν.
Πριν δοκιμαστεί στην κοινωνία, έχει ήδη εξασφαλίσει υπερέκθεση. Πριν παρουσιαστεί ολοκληρωμένο πολιτικό σχέδιο, έχουν ήδη αρχίσει οι αναλύσεις για την απήχησή του. Πριν κατατεθούν συγκεκριμένες θέσεις, έχουν ήδη εμφανιστεί οι πρόθυμοι ερμηνευτές των θέσεων αυτών. Και πριν ζητηθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών, παρουσιάζεται περίπου ως δεδομένος πρωταγωνιστής των επόμενων πολιτικών εξελίξεων.
Δεν παρακολουθούμε απλώς την πολιτική επικαιρότητα. Παρακολουθούμε τη σκηνοθεσία της. Κι όταν η σκηνοθεσία προηγείται της πραγματικότητας, η ενημέρωση παύει να καταγράφει τα γεγονότα και αρχίζει να τα παράγει.
Είναι η παλιά γνωστή συνταγή. Πρώτα καλλιεργείται η αίσθηση της αναγκαιότητας. Έπειτα η αίσθηση της δυναμικής. Ακολουθούν οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις που έρχονται να επιβεβαιώσουν τη δυναμική που προηγήθηκε. Και στο τέλος, σαν «κερασάκι στην τούρτα», η κατασκευή παρουσιάζεται ως αυθεντική κοινωνική απαίτηση.
Η πολιτική, όμως, δεν είναι τηλεοπτική σειρά για να ανακοινώνεται πρώτα το καστ και να γράφεται μετά το σενάριο. Ούτε η δημοκρατία λειτουργεί με επικοινωνιακές πρόβες, διαρροές, δοκιμαστικές εμφανίσεις και προωθητικές καμπάνιες μεταμφιεσμένες σε ενημέρωση.
Το παράδοξο είναι ότι οι ίδιοι επικοινωνιακοί κύκλοι που συχνά καταγγέλλουν τα κόμματα για λαϊκισμό, εργαλειοποίηση των θεσμών ή περιφρόνηση των δημοκρατικών κανόνων, φαίνεται να θεωρούν απολύτως φυσιολογικό να προκαταλαμβάνουν οι ίδιοι τις πολιτικές εξελίξεις. Να αναγορεύουν πρόσωπα σε πρωταγωνιστές πριν αυτά δοκιμαστούν στην κοινωνία. Να παρουσιάζουν πολιτικές προσδοκίες ως πολιτικά γεγονότα. Να λειτουργούν συγχέοντας την ενημέρωση με την πολιτική προώθηση.
Και ύστερα απορούν γιατί η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τα μέσα ενημέρωσης διαρκώς υποχωρεί.
Γιατί αυτό που ενοχλεί περισσότερο δεν είναι η προβολή ενός ακόμη πολιτικού φορέα. Είναι η αίσθηση ότι κάποιοι επιχειρούν να σερβίρουν ως λαϊκή απαίτηση αυτό που παραμένει ακόμη πολιτική υπόθεση εργασίας. Ότι προσπαθούν να μετατρέψουν μια πολιτική προσδοκία σε πολιτική πραγματικότητα πριν αποφανθεί η κοινωνία.
Μέχρι τότε, ας συνεχίσουν να προσθέτουν καρέκλες στα πάνελ και πιάτα στο τραπέζι.
Μόνο που στη δημοκρατία οι πολιτικοί πρωταγωνιστές δεν «σερβίρονται» από τους τηλεοπτικούς παραγωγούς, ούτε νομιμοποιούνται από τα «μαγειρέματα» των διευθυντών ειδήσεων. Η τελική θέση στο τραπέζι δεν παραχωρείται από τα στούντιο, αλλά κατακτάται στην κοινωνία.
Και αυτό, όσο κι αν φαίνεται να ξεχνιέται τελευταία, εξακολουθεί να είναι η μόνη νομιμοποίηση που μετρά πραγματικά.
