Η διαχρονικότητα κι η εμβέλεια που χαρακτηρίζουν το έργο του μεγάλου Κολομβιανού Νομπελίστα συγγραφέα και δημοσιογράφου Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες αναδύονται μέσα από την έκθεση «Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: Ένα οπτικό ταξίδι». Ζωγραφική-Αστική Φωτογραφία-Γελοιογραφία, εμπνευσμένη από την προσωπικότητα, τη ζωή και το έργο του, που εγκαινιάσθηκε την Πέμπτη 11 Ιουνίου στο Κέντρο Τεχνών του Δήμου Αθηναίων στο Πάρκο Ελευθερίας.
Η έκθεση, που πραγματοποιείται στο πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων του Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία Εν Αθήναις) για την προώθηση της Ιβηροαμερικανικής Κουλτούρας, περιλαμβάνει έργα των Χούλια Γκερέρο, Ιβάν Ονάτρα και Ομάρ Φιγκερόα Τούρσιος. Δημιουργίες, που χρησιμοποιούν διαφορετικές τεχνικές, αλλά αντλώντας σταθερά έμπνευση από τα έργα κι ημέρες του τιτάνα αυτού των γραμμάτων, αποδεικνύοντας την ανταπόκριση που έχουν τα γραπτά του «Γκάμπο», αλλά κι η στάση ζωής του ίσαμε τις μέρες μας.
Στο πλαίσιο της έκθεσης ο Γιώργης-Βύρων Δάβος για λογαριασμό του ΑΠΕ-ΜΠΕ συνάντησε και συνομίλησε με συμμετέχοντες καλλιτέχνες, αλλά και με τον πρόεδρο του Ιδρύματος Γκάμπο, Χαβιέρ Αρμπεγιό, τον οποίο ο ίδιος ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες κάλεσε το 1993 και του εμπιστεύθηκε τη δημιουργία του ιδρύματος. Στόχος του Ιδρύματος Γκάμπο, που ιδρύθηκε το 1994, είναι όχι απλώς να υφίσταται ως θεματοφύλακας του έργου και της μεγάλης παρακαταθήκης του Μάρκες, αλλά και αντίθετα με την ακαδημαϊκή προσέγγιση, μέσα από την πρακτική εξάσκηση και την προσωπική εμπειρία, να συνεχίζει να αναδεικνύει τη δημοσιογραφική έρευνα ως τη βάση της λογοτεχνικής δημιουργίας. Παράλληλα, μέσα από τις πολιτιστικές του εκδηλώσεις, το Ίδρυμα επιτελεί μία χαρτογράφηση της σχέσης του Γκάμπο με πόλεις-κλειδιά όπως η Νέα Υόρκη, το Μεξικό και η Μπογκοτά, ενώ άρρηκτα δεμένη με το μόνιμο ερευνητικό έργο του αποτελεί η προσπάθεια για διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μαγικός Ρεαλισμός και Κινηματογράφος: Γιατί ο «Γκάμπο» εξακολουθεί να συναρπάζει
Όπως δήλωσε στον Γ-Β. Δάβο, ο κ. Αρμπεγιό, το διαρκές ενδιαφέρον κι ο θαυμασμός που όλοι δαψιλεύουν στον Γκαρσία Μάρκες οφείλεται στα δύο βασικά στοιχεία που αναδύονται από το έργο του κι εξακολουθούν να καθορίζουν τα ιβηροαμερικανικά και λατινοαμερικανικά γράμματα, «είναι ο “μαγικός ρεαλισμός” –ένας όρος μεταξύ ακαδημαϊκού και εμπορικού, που όμως έχει ταυτιστεί απόλυτα με το έργο του– και το άλλο είναι η ίδια η εξέλιξη της παρουσίας του». Γεγονός αδιάψευστο το ότι και «σήμερα, κάποια από τα έργα του Γκαρσία Μάρκες συνεχίζουν να εκδίδονται, ακόμη και μεταθανάτια, όπως συνέβη πριν από δύο χρόνια με το μυθιστόρημα “Τα λέμε τον Αύγουστο”, το οποίο πλέον έχει μεταφραστεί σε όλες τις μεγάλες γλώσσες και βρίσκεται σε όλες τις σημαντικές αγορές–παρά την αντίδραση της οικογένειάς του».
Το άλλο φαινόμενο, μας εξηγεί ο κ. Αρμπεγιό που βοηθά ώστε ο Μάρκες να είναι πάντα επίκαιρος είναι «οι κινηματογραφικές μεταφορές των βιβλίων του, αλλά κι οι αδιάκοπες πωλήσεις των έργων του, όχι μόνον στην Κολομβία μα και σε πολλές άλλες χώρες, ακόμη και στην Ανατολή –την Ινδία, την Κίνα, την Ιαπωνία, την Κορέα–βοηθά ώστε να τον νιώθουν παντού ως δικό τους άνθρωπο. Την επόμενη χρονιά συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννησή του και το ενδιαφέρον παραμένει τεράστιο. Μόλις χθες συγκινήθηκα βαθύτατα με το αφιέρωμα που του έκαναν 74 Έλληνες συγγραφείς, οι οποίοι δημοσίευσαν τα κείμενά τους για τον Γκαρσία Μάρκες στο πλαίσιο ενός σχεδίου του Pen Club για την Ελλάδα».
Λογοτεχνία και δημοσιογραφία: δύο σταθερές αναφορές
Όπως μας υπενθυμίζει ο κ. Αρμπεγιό, ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες υπήρξε «ένας από τους σημαντικότερους δημοσιογράφους στον κόσμο. Το δημοσιογραφικό του έργο, συγκεντρωμένο όχι από τον ίδιο αλλά από ερευνητές που θεώρησαν ότι πρόκειται για δημοσιογραφία υψηλής λογοτεχνικής αξίας, σε έκταση, αριθμό σελίδων και τόμων, είναι σχεδόν ίσο με το λογοτεχνικό του έργο. Στη δημοσιογραφία έκανε τα πάντα: από τον πιο ταπεινό ρεπόρτερ μέχρι τον ιδιοκτήτη μέσων ενημέρωσης».
«Πολλά από αυτά που φαινομενικά αποτελούν έργο λογοτεχνικής φαντασίας είναι, στην πραγματικότητα, προϊόν έρευνας, παρατήρησης, ρεπορτάζ, προσήλωσης στα γεγονότα και βαθιάς γνώσης της ιστορίας –και φυσικά, της ανάγνωσης όλης της προγενέστερης λογοτεχνίας. Τρεφόταν όμως και από τις προφορικές αφηγήσεις, τη λαϊκή μουσική… Αξίζει να θυμηθούμε ότι ο Γκαρσία Μάρκες έλεγε πως έγραφε για να τον αγαπούν περισσότερο οι φίλοι του. Τώρα, καθώς πλησιάζουμε στα 100 χρόνια από τη γέννησή του, νομίζω ότι δεν τον αγαπούν μόνο οι φίλοι του, αλλά αμέτρητοι αναγνώστες σε όλο τον κόσμο».
Οι πολλαπλές πτυχές του έργου του Μάρκες
Επιπλέον, ο Γκαρσία Μάρκες έχει να επιδείξει ένα επίσης σπουδαίο έργο και στον κινηματογράφο. «Είναι ο Λατινοαμερικανός συγγραφέας με τις περισσότερες διασκευές και μεταφορές έργων του στη μεγάλη οθόνη», μας τονίζει ο κ. Αρμπεγιό. «Επιπλέον, τόσο στη δημοσιογραφία όσο και στον κινηματογράφο, υπήρξε δημιουργός θεσμών (Ίδρυμα Γκάμπο, Ίδρυμα Νέου Λατινοαμερικανικού Κινηματογράφου και η σχολή στην Κούβα) για την εκπαίδευση και τη μάθηση μέσα από μη ακαδημαϊκές, αλλά πρακτικές μεθόδους, με τη μορφή εργαστηρίων για τις νέες γενιές δημοσιογράφων και κινηματογραφιστών», προσθέτει.
Αλλά ο κινηματογράφος κι η δημοσιογραφία δεν ήταν οι μόνοι τομείς που ο Γκαρσία Μάρκες άπλωσε τα αστείρευτα ενδιαφέροντά του, όπως μας υπογραμμίζει ο κ. Αρμπεγιό: «Η δουλειά του για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων, η ανησυχία του για την παγκόσμια ειρήνη –όχι μόνο για την ειρήνη στην Κολομβία αλλά για την ειρήνη στον κόσμο γενικότερα–, καθώς και για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους απέναντι σε τρομερές απειλές, όπως ο πυρηνικός Αρμαγεδδώνας ή η περιβαλλοντική καταστροφή».
Το μάθημα του «Γκάμπο» και της γενιάς του
«Ήταν, λοιπόν, ένας άνθρωπος που, πέρα από τη λογοτεχνική του δημιουργία και την εξαιρετική του ικανότητα στη δημοσιογραφία, το σινεμά και τη λογοτεχνία, ήταν βαθιά δεσμευμένος με τις υψηλότερες ανθρωπιστικές αξίες», προσθέτει ο κ. Αρμπεγιό.
Άνθρωποι σαν τον Μάρκες και τους άλλους μεγάλους συγγραφείς της γενιάς του (Κάρλος Φουέντες, Χούλιο Κορτάσαρ, Μάριος Βάργας Γιόσα), τονίζει ο κ. Αρμπεγιό, «μας δίδαξαν, πρώτον, τη σημασία του να εμπνέεσαι, να ξεκινάς από τη δική σου πραγματικότητα για να μιλήσεις για την ανθρωπότητα. Το δεύτερο είναι η αξιοπρέπεια και η ηθική δέσμευση ως συγγραφείς, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι και πολίτες. Ακόμη κι όταν προκαλούνται αντιφάσεις μεταξύ τους λόγω των ιδεών τους, όπως συνέβη κάποια στιγμή ανάμεσα στον Γκάμπο και τον Βάργκας Λιόσα».
Όπως τονίζει ο κ. Αρμπεγιό, «το άλλο σημαντικό στοιχείο είναι η διατήρηση της ανταλλαγής. Σήμερα, ευτυχώς, αυτό διευκολύνεται. Έχουμε φεστιβάλ όπως το ΛΕΑ που διοργανώνεται στην Αθήνα, όπου συναντώνται οι άνθρωποι των γραμμάτων. Γι’ αυτό, όταν γίνονται αυτά τα αφιερώματα, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, επειδή προσεγγίζουν το κοινό στον Γκαρσία Μάρκες μέσα από νέες γλώσσες: τη γλώσσα της ζωγραφικής, τη γλώσσα της γελοιογραφίας (που βρίσκεται πιο κοντά στη δημοσιογραφία), την οπτική αφήγηση των δρόμων. Είναι ένας από τους συγγραφείς που εμπνέουν πιο δυνατά και παραμένουν τόσο επίκαιροι, που πάντα θα βρίσκουμε περισσότερες ερμηνείες».
Η έκθεση στο Πάρκο Ελευθερίας
Αυτή την ικανότητα να περιγράψει κανείς το έργο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες μέσα από διαφορετικές αφηγηματικές γλώσσες και μέσα υπογραμμίζει κι ο αστικός φωτογράφος Ιβάν Ονάτρα στον Γ-Β.Δάβο: «Το να αφηγηθεί κανείς τη Νέα Υόρκη μέσα από τη ματιά του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες είναι ένα συναρπαστικό εγχείρημα». Το θέμα της έκθεσής του έχει μεγάλη σχέση με την πορεία του Μάρκες στη Ν. Υόρκη, αρχικά το 1961, εργαζόμενου ως δημοσιογράφου για το πρακτορείο Prensa Latina και κατόπιν ως διεθνώς αναγνωρισμένου δημιουργού, προσκεκλημένου ως επισκέπτη καθηγητή από το περίφημο Πανεπιστήμιο Columbia, που ελάχιστοι αφηγούνται.
Άλλωστε, ο ίδιος τονίζει την συγγένεια του «μαγικού ρεαλισμού» του Μάρκες με το δικό του «τυπογραφικό σύμπαν: φωτογραφίζω επιγραφές στους δρόμους της Νέας Υόρκης, τις φυλάω, τις αφήνω να “ωριμάσουν” και μετά παίζω μαζί τους, αλλάζοντας το νόημά τους για να πω μια ιστορία, σχεδόν σαν κόμικ. Χρησιμοποιώ υπάρχουσες ιστορίες για να πω τη δική μου».
Ο Ιβάν Ονάτρα, που «εντοιχίζει» μέσα στις φωτογραφίες του και φράσεις από κείμενα του Γκαρσία Μάρκες για τη Νέα Υόρκη, αποδεικνύει πόσο εύστοχες, διεισδυτικές και παντοτινά επίκαιρες είναι οι παρατηρήσεις του μεγάλου δημιουργού: «Επισκέφθηκε τη Νέα Υόρκη έντεκα χρόνια μετά από τις πρώτες του σημειώσεις, κι όμως είχε ήδη συλλάβει την ουσία της. Έγραφε: «Η Νέα Υόρκη, πάντα τόσο άνιση και πάντα τόσο αυθεντικά αμερικανική». Εγώ επανερμηνεύω αυτά τα κείμενα του Γκαρσία Μάρκες μέσα από τις φωτογραφίες μου. Οι φράσεις του συγγραφέα ξεπερνούν το σύνορο του χρόνου και μας αποκαλύπτουν μια Νέα Υόρκη που ανήκει σε όλη την ανθρωπιστική επικράτεια», τονίζει.
Ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες κατορθώνει να εντοπίσει την οικουμενικότητα της αμερικανικής μητρόπολης, που για τον Μάρκες είναι το παγκόσμιο Μακόντο: «Αυτό είναι το κλειδί για να κατανοήσουμε την οικουμενικότητα του Γκάμπο. Το Μακόντο δεν υπάρχει μόνο στην Κολομβία. Υπάρχει και στη Νέα Υόρκη, όπου εκεί υπάρχουν όλα. Στη Νέα Υόρκη τα πάντα είναι πιο συμπυκνωμένα: οι δρόμοι μιλάνε, οι υπόνομοι κραυγάζουν, οι βιτρίνες του κόσμου διηγούνται ιστορίες. Ο Γκάμπο δεν περιέγραψε μια εξωτική φαντασίωση· αποκωδικοποίησε έναν παγκόσμιο κώδικα. Γι’ αυτό το έργο του παραμένει μια εκρηκτική, διαχρονική συνταγή που συγκινεί ολόκληρη την ανθρωπότητα».
Από την πλευρά της, η Χούλια Γκερέρο με τους πολυπρόσωπους και πολύχρωμους πίνακές της επανερμηνεύει τη ζωή και τους ανθρώπους που χαρακτήρισαν και διαμόρφωσαν τη ζωή του Γκαρσία Μάρκες κι άφησαν ανεξίτηλα ίχνη και στο έργο του: από τη μητέρα του Λουΐσα Σαντιάγα, τη σύζυγό του Μερσέδες Μπάρτσα, τους φίλους του Φουέντες, Βάργας Γιόσα, Κορτάσαρ κλπ. Μέσα στους πίνακες που σφύζουν από φιγούρες και χρώματα η μορφή του Γκαρσία Μάρκες είναι πανταχού κα πολλαπλώς παρούσα.
Μία πιο γλαφυρή ματιά στην προσωπικότητα του Γκάμπο μάς προτείνουν οι γελοιογραφίες του Ομάρ Φιγερόα Τούρσιος: η φιγούρα του Γκάμπο, ειδωμένη σαν καρικατούρα που αναδύεται μέσα από το σύμπαν του «μαγικού ρεαλισμού» των έργων του, δεν φαντάζει ως παραμόρφωση. Απεναντίας, μας δείχνει και την παιγνιώδη φύση του συγγραφέα, την υποδόρια ειρωνεία που διατρέχει τα έργα του, στοιχεία που μαζί με το μαγικό και φανταστικό υπόβαθρο μέσα στα οποία χάνεται η πραγματικότητα για να τονισθεί μέσα από την αντίθεση τούτη η σκληρή της φύση, ζωντανεύουν το σύμπαν και την προσωπικότητα του πάντα ζωντανού κι επίκαιρου Γκάμπο. Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
