Συνέντευξη στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
Μία άκρως ενδιαφέρουσα παράσταση θα παρουσιάσει η Εταιρεία Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» στη σκηνή του Studio Μαυρομιχάλη από 11 Νοεμβρίου έως 30 Δεκεμβρίου. Τιτλοφορείται «As If – Αφιέρωμα στον Tennessee Williams», και ανεβαίνει σε σκηνοθεσία του γνωστού ψυχιάτρου, δραματοθεραπευτή και σκηνοθέτη Λάμπρου Γιώτη.
Περιλαμβάνει τέσσερα μονόπρακτα, τα γνωστά στο ελληνικό κοινό «Προς Κατεδάφιση» και «Μίλα μου σαν τη βροχή», ενώ πρωτοεμφανίζονται τα «Δημοτικό Σφαγείο» και «Κύριος Πάρανταϊς», με σκηνικές γέφυρες, ποιήματα του συγγραφέα που αποδίδονται στα ελληνικά για πρώτη φορά.
«Στην εποχή που ζούμε, μια εποχή αντιπαλότητας και αναλγησίας, με την έννοια του πολιτισμού να διακυβεύεται στο κλίμα του εκάστοτε πολέμου που παρακολουθούμε ανίσχυρα από τα media, η ποίηση και η θεατρική γραφή του Τένεσι Ουίλιαμς έρχεται σαν αντίδοτο.»
Ο Λάμπρος Γιώτης εμφανίζεται καθηλωτικός στο timesnews.gr και καταθέτει την κοινωνική ασφυξία του εύθραυστου ατόμου μέσα σε έναν ανάλγητο κόσμο, σαν το δικό μας, όπου ο κυρίαρχος λόγος πνίγει κάθε διαφορετική φωνή. Ωστόσο, αναδεικνύει την κρυφή δύναμη που διαθέτει κάθε άτομο για αφύπνιση και συνειδητότητα. Η παράσταση, πέρα από τις ψυχικές μεταπτώσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις, μαρτυρεί την κοινωνική ασφυξία του εύθραυστου ατόμου μέσα σε έναν ανάλγητο κόσμο, σαν αυτόν που ζούμε όπου ο κυρίαρχος λόγος πνίγει κάθε διαφορετική φωνή.
Απαντά δε στη σύγχρονη δυστοπία και το φόβο των πολεμικών συρράξεων, επιστρατεύοντας την απελευθέρωση της επιθυμίας και τη διέξοδο μέσα από την τέχνη. Ένα βιώσιμο όνειρο.
- Με αφορμή την παράστασή σας «As If» (αφιέρωμα στον Tennessee Williams) θα θέλαμε να μας πείτε γιατί επιλέξατε τον Τένεσι Ουίλιαμς;
Στην εποχή που ζούμε, μια εποχή αντιπαλότητας και αναλγησίας, με την έννοια του πολιτισμού να διακυβεύεται στο κλίμα του εκάστοτε πολέμου που παρακολουθούμε ανίσχυρα από τα media, η ποίηση και η θεατρική γραφή του Τένεσι Ουίλιαμς έρχεται σαν αντίδοτο, ανοίγοντας δρόμο στην ευαισθησία και την τρυφερότητα, ποιότητες που καλύπτουμε κάτω από το σκληρό μας κέλυφος προστασίας. Τολμάει να μιλήσει ανοιχτά για την ευαισθησία, το ράγισμα και την ανάγκη για ψυχική επαφή, έννοιες που αποφεύγουμε να θίξουμε στη σκληρότητα των ημερών μας, λες και αποτελούν θέματα ταμπού.
- Ο Ουίλιαμς έγραφε βαθιά ψυχογραφήματα, επηρεασμένος από τα δικά του οικογενειακά βιώματα. Ως ψυχίατρος κ. Λάμπρο Γιώτη, ποια στοιχεία των χαρακτήρων του σας γοητεύουν περισσότερο και πώς τα προσεγγίσατε σκηνοθετικά;
Στη θεατρική δουλειά με τους ηθοποιούς, ανατρέχουμε στο ιστορικό των χαρακτήρων των έργων, όπως εμείς το φανταζόμαστε. Στη σχέση τους με το περιβάλλον, το κοινωνικό status και τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια. Ψάχνουμε τις ψυχικές συγκρούσεις και τις αντιστάσεις τους. Το παρελθόν τους έτσι σμίγει με το παρόν μας, μέσα από τις δικές μας προβολές πάνω στα θεατρικά αυτά πλάσματα. Έτσι φωτίζονται πτυχές των χαρακτήρων και μαζί των ηθοποιών που θα τους παίξουν. Σκηνοθετικά, αυτά προκύπτουν άλλοτε μέσα από το σωματικό αυτοσχεδιασμό και το σκηνικό παιχνίδι, που δημιουργούν ένα άλλο κείμενο πάνω στο κείμενο του ρόλου, άλλοτε μέσα από τον ίδιο το λόγο του συγγραφέα που οδηγεί τα σώματα σε σκηνικές σχέσεις.
- Στην ψυχολογία, η λειτουργία «σαν να» (as if) βοηθά τον άνθρωπο να δοκιμάσει νέους ρόλους στη ζωή του. Πώς μεταφράζεται αυτός ο μηχανισμός πάνω στη θεατρική σκηνή για τους ηθοποιούς αλλά και για τους θεατές;
Στην παράσταση τρεις ηθοποιοί (Στέλιος Γιαννακός, Μυρτώ Λελόβα, Λάμπρος Παπαγεωργίου) παίζουν τους ρόλους από τέσσερα μονόπρακτα, μέσα σε διαρκή διάδραση με τους τέσσερις μουσικούς της παράστασης, μέλη του τζαζ συγκροτήματος Kukuruznik Quartet (Ορέστης Ζυρίνης, σαξόφωνο, Νίκος Κορδέλης, κιθάρα, Κωνσταντίνος Μεντζελόπουλος, κοντραμπάσο, Ευαγγελία Σταύρου, κρουστά). Μέσα στη διάδραση αυτή, όταν μιλάει ο ρόλος, γίνεται ορατό και το άτομο που τον υποδύεται, που στη συνέχεια της παράστασης θα υποδυθεί έναν άλλο ρόλο. Έτσι παρά τις ταυτίσεις με τους ρόλους, η ανάληψη διαφορετικών ρόλων μέσα στην ίδια παράσταση, καθώς και η εικαστική μετάβαση από σκηνή σε σκηνή, δημιουργούν μια απαραίτητη απόσταση για σκέψη και στοχασμό. Η λειτουργία as if, που πατάει στην πραγματικότητα, αλλά αποτελεί κι ένα φαντασιακό, ονειρικό ερέθισμα για το θεατή, σκοπεύει συνολικά σε ένα απελευθερωτικό αποτέλεσμα.
- Πού σταματά η δραματοθεραπεία και πού ξεκινά η καθαρή καλλιτεχνική δημιουργία σε μια τέτοια παράσταση; Υπάρχει κίνδυνος οι δύο κόσμοι να μπερδευτούν;
Η θεατρική παράσταση δεν είναι δραματοθεραπεία και δεν πρέπει να υπάρχει καμία σύγχυση πάνω σε αυτό. Η δραματοθεραπεία προϋποθέτει κάποιο αίτημα, έχει στόχο και διάρκεια και ασκείται από ειδικούς με την ανάλογη κατάρτιση. Χρησιμοποιεί τη θεατρική έκφραση, αλλά στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής διεργασίας. Το θέατρο είναι τέχνη, ακόμη κι όταν βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό. Οδηγεί σε μια κατασκευή που απαιτεί εκπαίδευση και προπαρασκευή, προσπάθεια και πειθαρχία. Η δραματουργία αυτής της παράστασης, τα όρια των θεατρικών ρόλων, η μουσική και τα εικαστικά, συνομιλούν αλλά δεν διαμορφώνονται από το κοινό. Προσφέρονται στο κοινό από το θίασο, μετά από μια μακρά διαδικασία προβών.
- Η παράσταση ενώνει διαφορετικά μονόπρακτα και κείμενα του Τένεσι Ουίλιαμς. Ποιος ήταν ο συνδετικός κρίκος που επιλέξατε για να δημιουργήσετε μια ενιαία ιστορία;
Θεωρώ ότι είναι η ανθεκτικότητα του ατόμου απέναντι σε συνθήκες κοινωνικής σκληρότητας, από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά. Φανταστείτε ένα ρεύμα έτοιμο να σε παρασύρει στη δίνη του, ένα ρεύμα σκοτεινό που δημιουργείται από την εγκατάλειψη, την εξάρτηση, την ανέχεια. Και εκεί μέσα, οι χαρακτήρες των έργων βρίσκουν μικρούς βράχους για να πιαστούν και να περάσουν απέναντι, να σωθούν. Η σωτηρία έρχεται μέσα από τη δύναμη της φαντασίας, που δίνει ελπίδα και προοπτική, καθώς οι αντιξοότητες μετουσιώνονται σε τέχνη – παιχνίδι, χορό, σινεμά, συγγραφή, κόσμοι που αναδύονται στα έργα του συγγραφέα και γοητεύουν και εμάς όπως τους καταγράφει.
- Πώς λειτουργεί η τζαζ στη ροή του έργου; Λειτουργεί ως ένας επιπλέον «χαρακτήρας» ή ως το ασυνείδητο των ηρώων;
Η τζαζ λειτουργεί άλλοτε ως ηχητικό περιβάλλον των έργων, άλλοτε ως εσωτερικός κόσμος των χαρακτήρων, συνειδητός ή ασυνείδητος (αλλά προφανώς σχεδιασμένος συνειδητά για τους καλλιτέχνες της παράστασης), άλλοτε καθαρά μουσικά, ως σύνθεση σε κάποιο θέμα, δημιουργώντας γέφυρες μετάβασης ανάμεσα στα μονόπρακτα της παράστασης. Όπως περιγράφουν οι ίδιοι οι μουσικοί της παράστασης: «Η μουσική σχολιάζει τη σκηνική δράση, την προωθεί, την υπογραμμίζει, την ειρωνεύεται, την αναιρεί. Ανά στιγμές, μάλιστα, λειτουργεί ως μια δεύτερη φωνή επί σκηνής που λέει όσα οι χαρακτήρες αδυνατούν ή φοβούνται να εκφράσουν με λέξεις. Στέκεται ανάμεσα στον αυτοσχεδιασμό και τη σύνθεση, διατηρώντας ακέραια στοιχεία και από τα δύο. Ιδιαίτερα στις πιο αφαιρετικές στιγμές των συνθέσεων, η τζαζ εμπλουτίζεται με ιμπρεσιονιστικά στοιχεία. Η αποκρυστάλλωσή της προέκυψε μέσα από μια διαδικασία ώσμωσης με όλα τα μέλη της ομάδας και πολύπλευρης δημιουργικής γονιμοποίησης».
- Έχετε δηλώσει ότι επιλέξατε τον κόσμο του Τένεσι Ουίλιαμς επειδή ζούμε σε μια εποχή πολέμων και έντονων κοινωνικών συγκρούσεων. Οι ήρωες της παράστασης παλεύουν για ορατότητα, αγάπη και αποδοχή, αντιμετωπίζοντας την περιθωριοποίηση. Πώς καθρεφτίζεται αυτή η σύγχρονη βία και το συλλογικό τραύμα μέσα στα κείμενα ενός συγγραφέα που έγραψε στα μέσα του προηγούμενου αιώνα; Πόσο μοιάζει αυτός ο αγώνας με τις διεκδικήσεις των ανθρώπων στη σημερινή κοινωνία του 2026;
Η βία, η περιθωριοποίηση και το συλλογικό τραύμα, δεν έχουν εποχή. Επαναλαμβάνονται με την ίδια τραγικότητα στην ανθρώπινη μοίρα. Και δυστυχώς χωρίς μνήμη. Ο Ουίλιαμς, δίνει τόπο στη μνήμη, χώρο στην ενόραση, απελευθέρωση στην ελπίδα, δικαίωμα στο όνειρο. Τα πλάσματά του είναι εκεί, παρόντα μέσα στο χρόνο, διεκδικώντας μέσα από κάθε παράσταση τη ζωή τους.
- Μια πρόσφατη τοποθέτησή σας είναι ότι «αυτό μπορεί να προσφέρει το θέατρο σήμερα: να διώξει το φόβο, να μας ανοίξει ένα παράθυρο στο φως». Με ποιον τρόπο η συγκεκριμένη παράσταση καταφέρνει να λειτουργήσει ως αυτό το φωτεινό παράθυρο για τον θεατή;
Καταρχάς ως παράσταση συνόλου, προτείνοντας καλλιτεχνικά τη συλλογική δημιουργία και τη συνεργασία καλλιτεχνών διαφόρων μορφών τέχνης (ηθοποιών, μουσικών, εικαστικών), ισότιμα, για ένα κοινό όραμα. Η παράσταση ξεκινάει από τον πόνο και τελειώνει με τη γιορτή. Όχι για να εξωραΐσει την πραγματικότητα, ούτε για να εκτονώσει τις κοινωνικές αντιθέσεις και συγκρούσεις, αλλά για να φέρει θίασο και θεατές μαζί, μέσα από το σκότος της λήθης, μέσα στο φως της ύπαρξης, όσο αυτό είναι ακόμη εκεί.
- Σε μια εποχή που η τεχνολογία μάς απομονώνει, η παράσταση αναδεικνύει την ανάγκη του ανθρώπου να συνδεθεί αυθεντικά με τους άλλους. Πώς μπορεί η θεατρική πράξη να ξαναδιδάξει στην κοινότητα την ενσυναίσθηση;
Από την ώρα που σκέφτομαι να πάω στο θέατρο μέχρι τη στιγμή που θα μιλήσω για την παράσταση που είδα στους φίλους μου, καθένας και καθεμιά μας βιώνει μια εμπειρία εξόδου από το δικό του κόσμο και προσέγγισης του κόσμου του Άλλου, όχι μόνο του συγκεκριμένου καλλιτεχνικού γεγονότος, αλλά και του κοινωνικού γίγνεσθαι που το περιβάλλει. Αυτή η διαδικασία πολλές φορές είναι ανεξάρτητη από το καλλιτεχνικό γεγονός, είναι στοιχείο σύνδεσης με την κοινότητα, με τους κοινούς μας μύθους, με το συλλογικό μας ασυνείδητο. Το ίδιο το θέατρο είναι μια άσκηση ενσυναίσθησης. Δοκιμάζουμε να περπατήσουμε με τα παπούτσια κάποιου άλλου ατόμου και να δούμε τον κόσμο όπως εκείνο τον θωρεί. Έτσι γεννήθηκε το θέατρο, για να μας φέρει μαζί στο ίδιο Κοίλον, στην ίδια αγκαλιά, στην ίδια μήτρα.
- Μιλήστε μου για τους στόχους της Εταιρείας Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» (palmos.info), που είστε και ιδρυτικό μέλος.
Ως ψυχίατρος- δραματοθεραπευτής, με σπουδές δραματικής σχολής και θεάτρου στην Ελλάδα και την Αγγλία, θέλησα να δημιουργήσω ένα πυρήνα ανθρώπων που έβλεπαν το θέατρο όχι μόνο ως τέχνη, αλλά και ως διεργασία εκπαίδευσης, θεραπείας και συνύπαρξης. Έχοντας κοινές αφετηρίες συναντηθήκαμε άτομα που είχαμε ανάλογες κατευθύνσεις, σπουδές και εμπειρία και δημιουργήσαμε το 2005 την Εταιρεία Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» (palmos.info). Στις δράσεις μας προέχει η ανθρώπινη σύνδεση, που για μένα είναι πάνω από την καλλιτεχνική συνεργασία. Μέσα από αυτή τη ζωντανή κοινότητα του «Παλμού», πραγματοποιούμε επαγγελματικές θεατρικές παραγωγές, σεμινάρια και θεατρικά εργαστήρια για ερασιτέχνες ηθοποιούς. Ο βασικός μας κρίκος όμως είναι το Θέατρο Playback, ένα είδος θεάτρου που βασίζεται στις αφηγήσεις του κοινού και την αναπαράστασή τους μέσω αυτοσχεδιασμού από ομάδα κατάλληλα εκπαιδευμένων καλλιτεχνών. Μετά από πολυετή εμπειρία σε αυτό το είδος, συμμετοχή σε διεθνή συνέδρια και σεμινάρια από τους ιδρυτές του, ο «Παλμός» έγινε η έδρα της Ελληνικής Σχολής Θεάτρου Playback, που είναι η διαπιστευμένη σχολή στην Ελλάδα από το Διεθνές Κέντρο της Νέας Υόρκης
«Η παράσταση ξεκινάει από τον πόνο και τελειώνει με τη γιορτή. Όχι για να εξωραΐσει την πραγματικότητα, ούτε για να εκτονώσει τις κοινωνικές αντιθέσεις και συγκρούσεις, αλλά για να φέρει θίασο και θεατές μαζί, μέσα από το σκότος της λήθης, μέσα στο φως της ύπαρξης, όσο αυτό είναι ακόμη εκεί.»
Θέατρο «Studio Μαυρομιχάλη», Μαυρομιχάλη 134, Αθήνα, Τηλ. 210 6453330
Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στις 21.00.
Διάρκεια: 90’
Ιστοσελίδα: https://www.facebook.com/profile.php?id=61595848260234
Trailer παράστασης: https://www.youtube.com/watch?v=XHZDzA6Ix8g&feature=youtu.be
Προπώληση εισιτηρίων: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/as-if-afieroma-ston-tennessee-williams/
Συντελεστές
- Σκηνοθεσία: Λάμπρος Γιώτης
- Μετάφραση: Ορέστης Κορακιανίτης
- Σκηνικά – κοστούμια: Ερωφίλη Πολιτοπούλου
- Live jazz μουσική: Kukuruznik Quartet: Ορέστης Ζυρίνης, Νίκος Κορδέλης, Κωνσταντίνος Μεντζελόπουλος, Ευαγγελία Σταύρου
- Κίνηση: Στέλλα Κρούσκα
- Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
- Προβολές: Susami creative agency
- Παίζουν οι ηθοποιοί: Στέλιος Γιαννακός, Μυρτώ Λελόβα, Λάμπρος Παπαγεωργίου
- Βοηθός παραγωγής – επιμέλεια κειμένων: Αλεξία Πολυμενοπούλου
- Βοηθοί σκηνοθέτη: Στέλιος Γιαννακός, Νίκος Κορδέλης
- Βοηθός ενδυματολόγου: Ξένια Κούβελα
- Video mapping: Φοίβος Σαμαρτζής
- Φωτογράφιση: Ιπποκράτης Ναυρίδης
- Trailer: Μελίνα Μπουκουβάλα
- Ηχοληψία: Αναστάσης Κοτσίνης
Παραγωγή: Εταιρεία Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» palmos.info www.facebook.com/groups/palmos
