Τίποτα το λογοτεχνικό ή το θεωρητικό δεν εντοπίζει ο Δημήτρης Τάρλοου στον «Βυσσινόκηπο» του Αντόν Τσέχωφ. «Είναι απλά θέατρο. Εξαιρετικά ζωντανό, προφορικό», σχολιάζει για το έργο που ανεβαίνει από την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026 στο θέατρο «Πορεία» σε σκηνοθεσία δική του, ενώ επίσης υπογράφει και τη μετάφρασή του. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων και στην Κατερίνα Λυμπεροπούλου, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του εν λόγω θεάτρου αναλύει τον ορισμό της κλασσικότητας, το πώς, δηλαδή, το συγκεκριμένο κείμενο που γράφτηκε το 1901 μπορεί να αγγίξει ανθρώπους σε διαφορετικές εποχές για διαφορετικούς λόγους.
Η αδυναμία των ανθρώπων να προσαρμοστούν στο τέλος εποχής
Η υπόθεση του έργου έχει ως εξής: Η αριστοκράτισσα Λιουμπόφ Ρανέφσκαγια επιστρέφει από το Παρίσι στο πατρικό της κτήμα στη Ρωσία, το οποίο διαθέτει έναν τεράστιο και ξακουστό βυσσινόκηπο. Η οικογένεια είναι χρεοκοπημένη και το κτήμα κινδυνεύει να βγει σε πλειστηριασμό για την εξόφληση των χρεών. Ο Λοπάχιν -ένας πλούσιος έμπορος του οποίου οι πρόγονοι ήταν δουλοπάροικοι στο ίδιο κτήμα- προτείνει μια ρεαλιστική λύση: να κόψουν τον βυσσινόκηπο και να χωρίσουν τη γη σε οικόπεδα για να χτιστούν θερινές κατοικίες (ντάτσες) προς ενοικίαση. Άραγε, η παρακμή της παλιάς ρωσικής αριστοκρατίας και η άνοδος της νέας αστικής/καπιταλιστικής τάξης, η αδυναμία των ανθρώπων να προσαρμοστούν στις αλλαγές της εποχής κι η σύγκρουση ανάμεσα στη νοσταλγία του παρελθόντος και τη σκληρή πραγματικότητα του παρόντος είναι διαχρονικά θέματα;
Πράγματι, ο «Βυσσινόκηπος» μιλάει για ένα τέλος εποχής, σύμφωνα με τον Δημήτρη Τάρλοου. «Η εκκίνηση της ενασχόλησής μου με αυτό το έργο ήταν ο θάνατος της μητέρας μου (σ.σ. Μαρίνας Καραγάτση/ 1936 – 2024) πριν από δύο χρόνια. Και αυτό για μένα ήταν τέλος εποχής. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι οι άνθρωποι του 1950 πάλι ένιωθαν ότι φτάνουν σε τέλος εποχής. Και αυτό είναι το καταπληκτικό. Όλες οι γενιές νιώθουν σαν να φτάνουν στο τέλος μιας εποχής. Με διαφορετικό τρόπο η καθεμία», λέει στο ΑΠΕ ΜΠΕ ο Δημήτρης Τάρλοου.
Ο ίδιος επιστρέφει στον Τσέχωφ μετά την παράσταση «Τρεις αδερφές» του Ρώσου θεατρικού συγγραφέα που σκηνοθέτησε τον χειμώνα του 2016. Πώς αισθάνεται, άραγε, αυτή την επιστροφή; «Αισθάνομαι περίπου όπως η Λιουμπόφ όταν επιστρέφει από το Παρίσι στο σπίτι της. Εξαιρετικά οικεία και ταυτοχρόνως εξαιρετικά αποξενωμένη. Και επίσης σαν το έργο αυτό το οποίο κάποτε έκανα να μου είναι κάτι εξαιρετικά οικείο ως ανάμνηση και ταυτοχρόνως σαν να μην το έκανα ποτέ. Θα μου πείτε αυτά τα δύο πράγματα πώς είναι δυνατόν να συνυπάρχουν; Κι όμως, συνυπάρχουν. Πάντως ο “ Βυσσινόκηπος “ για μένα είναι η ίδια η ζωή. Ανθίζει θαυμάσια, μυρίζει εξαίσια, κρατάει λίγο. Δεν με ενδιαφέρει λοιπόν να αφηγηθώ μόνο την παρακμή μιας κοινωνικής τάξης ούτε την απώλεια μιας ιδιοκτησίας. Με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι, η ανεξάντλητη αντιφατικότητά τους και η επιμονή τους να ζουν, να ερωτεύονται, να γελούν, να γιορτάζουν ενώ γνωρίζουν ή διαισθάνονται ότι όλα είναι περαστικά. Η παράσταση είναι μια κατάφαση της ζωής όχι μια παραίτηση μπροστά στο θάνατο».
Όπως ακόμα ο ίδιος λέει, μέσα από τη μετάφραση λέξη – λέξη του έργου (κάτι στο οποίο ανταποκρίθηκε με εξαιρετικό τρόπο η συνεργάτης – δραματουργός, Έρι Κύργια), προσπάθησε να αναγνωρίσει τι είδους προσωπικού χιούμορ έχουν αυτοί οι χαρακτήρες, έτσι ώστε να μπορέσει να τους καταλάβει καλύτερα και κυρίως να αντιληφθεί τη στάση τους απέναντι στο θάνατο.
Δυο «στρατόπεδα», δυο στάσεις ζωής
Ο ίδιος οργανώνει τη σύγκρουση του έργου γύρω από δύο διαφορετικές στάσεις. «Από τη μία βρίσκονται οι υλιστές, Τροφίμοφ, Λοπάχιν, Βάρια, Γιάσα, Ντουνιάσα. Είναι πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους, αλλά στραμμένοι στην εργασία, στην πρόοδο, την πρακτική οργάνωση του κόσμου ή, ας πούμε, στην κοινωνική ανέλιξη. Και από την άλλη, βρίσκονται οι άνθρωποι των παθών και των αντιφάσεων, οι Λιουμπόφ, Αντρέγεβνα, Γκάγεφ, Πίστσικ, Σαρλότα, Γιεπιχόντοφ. Είναι οι ηττημένοι μιας εποχής, αλλά και οι ηττημένοι της ιστορίας. Οι άνθρωποι που μοιάζουν μπορεί να αντιπαθιούνται, ενώ οι εντελώς διαφορετικοί άνθρωποι μεταξύ τους μπορεί να συνδέονται βαθιά. Αυτό είναι το καταπληκτικό και το ιδιοφυές στον Τσέχοφ. Και ανάμεσά τους υπάρχει ο Φιρς Νικολάγιεβιτς, ο γηραιός υπηρέτης, ο οποίος δεν ανήκει σε καμία από τις δύο πλευρές. Ανήκει στην ίδια την ιστορία».
Με την παράσταση του «Βυσσινόκηπου» να κάνει πρεμιέρα στις 20/11 και τις «Ευτυχισμένες Μέρες» του Μπέκετ επίσης σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου να έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους (1η Οκτωβρίου – 1η Νοεμβρίου) με 4.000 θεατές, το «Πορεία» παρουσιάζει έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα καλλιτεχνικό προγραμματισμό για το 2026 – 2027. «Δημιουργούμε σαν τρελοί, ενώ ξέρουμε το τέλος μας, ακριβώς όπως και στον “ Βυσσινόκηπο”», μας λέει ο Δημήτρης Τάρλοου. Αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στους «Γείτονες από Πάνω» του Cesc Gay (πρεμιέρα 9 Δεκεμβρίου 2026) και στον «Αμλετ (machine)» των Ουίλιαμ Σαίξπηρ – Χάινερ Μύλλερ που θα ξαναπαιχτεί από 8 Φεβρουαρίου 2027 μετά την περσινή επιτυχία και τη βράβευση της σκηνοθέτιδάς του, Σοφίας Αντωνίου, του από την Ελληνική Ενωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών. «Θα μπορούσε να γίνει ο “ Άμλετ” εάν το Πορεία δεν έπαιρνε το ρίσκο να κάνει συμπαραγωγή για να δημιουργήσει το ασφαλές καλλιτεχνικό περιβάλλον να συμβεί; Θα μπορούσε να συμβεί με όρους ταμείου; Όχι. Παρ’ όλα αυτά όμως φέτος μετά από 26 χρόνια είναι η πρώτη φορά που το Θέατρο Πορεία μένει χωρίς καμία επιχορήγηση», μας λέει.
«Θα προσφέρω ό,τι μπορώ στην πορεία του παππού μου, Μ. Καραγάτση στην αιωνιότητα»
Αλήθεια, το ότι είναι εγγονός του Μ. Καραγάτση, ενός από τους σημαντικότερους συγγραφείς της λεγόμενης «Γενιάς του ’30» είναι σήμερα βάρος ή έμπνευση; «Νομίζω ότι είναι μάλλον αστείο να φτάσει κανείς στην ηλικία μου και να έχει βάρη. Αν συνεχίζεις να έχεις βαρίδια σε αυτή την ηλικία, ζήτω που κάηκες. Δεν νομίζω λοιπόν ότι είμαι στην εποχή των βαριδιών. Νομίζω ότι είμαι στην εποχή της απελευθέρωσης, στην εποχή της τελικής φάσης της δημιουργίας, καθ’ ότι η δημιουργία δεν είναι κάτι το οποίο να συνεχίζεται εσαεί. ΄Εχει κι αυτή ημερομηνία λήξης. Προσπαθώ κάθε δουλειά που κάνω, κάθε εμπλοκή μου σε κάτι, να έχει ένα εσωτερικό νόημα. Αυτό είναι η μέγιστη μου προσπάθεια και η σχέση μου με τον Καραγάτση, είναι καθαρά αγαπητική, φροντιστική θα έλεγα. Θα ήθελα να προσφέρω ό,τι μπορώ ώστε το έργο του να συνεχίσει να υπάρχει, να φροντίσω τα συγγραφικά του δικαιώματα, τα οποία λήγουν το 2031 και άρα, θα απελευθερωθεί το έργο του και θα γίνει κτήμα του καθένα, όπως είναι κι ο Τσέχωφ αυτή τη στιγμή, και να προσπαθήσω να προσφέρω από την δική μου πλευρά, ό,τι μπορώ σε αυτή την πορεία του στην αιωνιότητα. Να θυμίσω ότι του χρόνου κλείνουν 120 χρόνια από την γέννηση του συγγραφέα, και αυτό θα γιορταστεί με μία αναβίωση της «Μεγάλης Χίμαιρας», οπότε από τη δική μου πλευρά, μόνο ευγνωμοσύνη, αγάπη και καλλιτεχνική ελευθερία».
