Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή τους στην εξουσία, οι Ταλιμπάν επιχειρούν να ενισχύσουν τη διεθνή τους παρουσία, αναπτύσσοντας ένα δίκτυο διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων με χώρες που, αν και δεν αναγνωρίζουν επίσημα την κυβέρνησή τους, επιλέγουν να διατηρούν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Καμπούλ.
Η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί τη μοναδική χώρα που έχει αναγνωρίσει επίσημα την κυβέρνηση των Ταλιμπάν. Πολλές δυτικές κυβερνήσεις, αντίθετα, συνδέουν οποιαδήποτε προοπτική επίσημης αναγνώρισης με αλλαγές στην πολιτική των Ταλιμπάν, κυρίως σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ωστόσο, η πρακτική συνεργασία με τις de facto αρχές του Αφγανιστάν διευρύνεται, με τη Βρετανία και κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να περιλαμβάνονται μεταξύ εκείνων που διατηρούν επαφές με την Καμπούλ.
Στο επίκεντρο οι σχέσεις με τις γειτονικές χώρες
Η διπλωματική στρατηγική των Ταλιμπάν περιλαμβάνει συστηματικές επαφές με ξένες κυβερνήσεις και φιλοξενία αντιπροσωπειών στην Καμπούλ. Κινέζοι, Ιάπωνες, Τούρκοι, Σαουδάραβες και Βρετανοί αξιωματούχοι έχουν βρεθεί στην αφγανική πρωτεύουσα, με τις συναντήσεις να προβάλλονται από τους ίδιους τους Ταλιμπάν.
«Η κυβέρνηση επιδιώκει σχέσεις με όλες τις χώρες», δήλωσε ο εκπρόσωπος των Ταλιμπάν, Ζαμπιχουλάχ Μουτζαχίντ, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη σημασία των γειτονικών κρατών.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην Κεντρική Ασία. Αξιωματούχοι από το Τατζικιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Κιργιστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν έχουν πραγματοποιήσει επαφές στην Καμπούλ, καθώς οι περίκλειστες χώρες της περιοχής αναζητούν εμπορικούς διαδρόμους μέσω του Αφγανιστάν που θα τους προσφέρουν πρόσβαση στη θάλασσα.
Η Έρικα Γκαστόν, η οποία έχει συμμετάσχει σε ομάδα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για το Αφγανιστάν, σημειώνει ότι τα κράτη της περιοχής αντιμετωπίζουν την κατάσταση με μεγαλύτερο ρεαλισμό, θεωρώντας ότι η συνεργασία με τις αφγανικές αρχές είναι ουσιαστικά αναπόφευκτη.
Υποδομές, επενδύσεις και επιστροφή μεταναστών
Παράλληλα με τη διπλωματική κινητικότητα, οι Ταλιμπάν επιχειρούν να προσελκύσουν επενδύσεις και να ενισχύσουν την οικονομία μέσω διασυνοριακών έργων υποδομής και της αξιοποίησης των φυσικών πόρων της χώρας.
Ο μεταλλευτικός τομέας έχει επεκταθεί, με κινεζικές και άλλες εταιρείες να δείχνουν ενδιαφέρον για τα κοιτάσματα του Αφγανιστάν. Ωστόσο, η περιορισμένη διεθνής αναγνώριση και η πολιτική αβεβαιότητα εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά για τους ξένους επενδυτές.
Την ίδια ώρα, οι επαφές με ευρωπαϊκές χώρες έχουν αποκτήσει και πρακτικό χαρακτήρα. Τον Ιούνιο, αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν βρέθηκε στις Βρυξέλλες για συνομιλίες με 15 χώρες της ΕΕ σχετικά με την επιστροφή Αφγανών αιτούντων άσυλο που δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Η Γερμανία, μάλιστα, προχώρησε τον Ιούλιο στην απέλαση Αφγανού, ο οποίος δεν είχε καταδικαστεί για κάποιο έγκλημα, για πρώτη φορά μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021.
Τα ανθρώπινα δικαιώματα παραμένουν το μεγάλο εμπόδιο
Παρά τη διεύρυνση των επαφών, η επίσημη αναγνώριση των Ταλιμπάν παραμένει δύσκολη υπόθεση, με βασικό εμπόδιο την πολιτική τους απέναντι στις γυναίκες και τα κορίτσια.
Η απαγόρευση της εκπαίδευσης των κοριτσιών μετά την ηλικία των 12 ετών, αλλά και οι ευρύτεροι περιορισμοί που έχουν επιβληθεί στις γυναίκες, εξακολουθούν να αποτελούν βασικό σημείο αντιπαράθεσης με τη διεθνή κοινότητα.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης για τον ανώτατο ηγέτη των Ταλιμπάν, Χιμπατουλάχ Αχουντζάντα, και τον πρόεδρο του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Αμπντούλ Χακίμ Χακάνι, με κατηγορίες που συνδέονται με τη δίωξη γυναικών και κοριτσιών.
Παράλληλα, οι Αφγανές εξακολουθούν να αποκλείονται από σειρά δημόσιων χώρων και εγκαταστάσεων, μεταξύ άλλων από χώρους των Ηνωμένων Εθνών.
Η αλλαγή στάσης της Ινδίας
Η μεταβολή της διεθνούς προσέγγισης γίνεται εμφανής και στις σχέσεις της Ινδίας με την Καμπούλ. Το Νέο Δελχί, παρά την ιστορικά στενή σχέση του με το Πακιστάν, έχει ενισχύσει τους διαύλους επικοινωνίας με την κυβέρνηση των Ταλιμπάν.
Τον Ιούνιο, ο Ινδός απεσταλμένος στον ΟΗΕ τάχθηκε ουσιαστικά υπέρ της επανεξέτασης του καθεστώτος κυρώσεων σε βάρος μελών των Ταλιμπάν, που περιλαμβάνει ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και εμπάργκο όπλων.
«Η πολιτική πραγματικότητα του Αφγανιστάν έχει αλλάξει τα τελευταία πέντε χρόνια και το ισχύον καθεστώς κυρώσεων του ΟΗΕ πρέπει να το λάβει αυτό υπόψη», δήλωσε ο Ινδός διπλωμάτης Χαρίς Παρβαθανένι.
«Η συνεργασία είναι η τρέχουσα κατάσταση»
Η νέα πραγματικότητα έγινε ιδιαίτερα εμφανής και κατά την πρόσφατη σύγκρουση μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν. Η Κίνα φιλοξένησε συνομιλίες για την αποκλιμάκωση της έντασης, ενώ Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ομάν, Ιράν, Τουρκία, Ουζμπεκιστάν και Μαλαισία συμμετείχαν επίσης στις προσπάθειες τερματισμού των εχθροπραξιών.
Παρά τις σοβαρές διαφωνίες και την απουσία ευρείας διεθνούς αναγνώρισης, η πραγματικότητα στο Αφγανιστάν φαίνεται να οδηγεί ολοένα και περισσότερες χώρες σε μια πολιτική πρακτικής συνεργασίας με τους Ταλιμπάν.
Όπως επισημαίνει πηγή του ΟΗΕ στην Καμπούλ, η δυνατότητα άσκησης επιρροής στις αφγανικές αρχές εξαρτάται από το εκάστοτε ζήτημα. Ορισμένα θέματα παραμένουν ιδιαίτερα δύσκολα, ενώ σε άλλους τομείς, όπως η καταπολέμηση των ναρκωτικών και η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, έχει καταγραφεί περιθώριο συνεργασίας.
Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να μην τους αναγνωρίζει ευρέως, όμως η διπλωματική πραγματικότητα έχει μεταβληθεί: η απομόνωση έχει δώσει σταδιακά τη θέση της σε μια πιο πραγματιστική πολιτική εμπλοκής με τις de facto αρχές της Καμπούλ.
Πηγή: AFP
