Ο Έλον Μασκ βρίσκεται στο επίκεντρο σφοδρής κριτικής με αφορμή τον ρόλο που διαδραμάτισε στις περικοπές της αμερικανικής υπηρεσίας διεθνούς βοήθειας USAID κατά τους πρώτους μήνες της δεύτερης προεδρικής θητείας του Ντόναλντ Τραμπ. Όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Theverge, σύμφωνα με τους επικριτές του, οι αποφάσεις που ελήφθησαν από το υπουργείο Κυβερνητικής Αποδοτικότητας (DOGE), του οποίου ηγήθηκε ο Μασκ, είχαν καταστροφικές συνέπειες για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, οδηγώντας σε εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους.
Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, η USAID, η υπηρεσία που είχε ως αποστολή την υποστήριξη της παγκόσμιας δημόσιας υγείας και της ανθρωπιστικής βοήθειας, αποδυναμώθηκε δραστικά. Ο Μασκ είχε χαρακτηρίσει την υπηρεσία «εγκληματική οργάνωση» και είχε δηλώσει ότι πέρασε ένα Σαββατοκύριακο «ταΐζοντας την USAID στον ξυλοκόφτη», σχόλιο που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.
Οι εκτιμήσεις για τους θανάτους μετά τις περικοπές της USAID
Τους μήνες που ακολούθησαν, μοντέλα δημόσιας υγείας κατέδειξαν ότι οι επιπτώσεις των περικοπών θα μπορούσαν να είναι δραματικές. Σύμφωνα με παρακολούθηση δεδομένων που συνδημιούργησε η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, Μπρουκ Νίκολς, οι περικοπές της USAID στις αρχές του 2025 ενδέχεται να συνδέονται με περισσότερους από 780.000 θανάτους, κυρίως παιδιών και πολλών βρεφών, λόγω ασθενειών όπως η ελονοσία, η φυματίωση και ο HIV.
Όπως επισημαίνεται, οι θάνατοι αυτοί είχαν προβλεφθεί από την αρχή ως άμεση και γνωστή συνέπεια των ενεργειών του DOGE. Αν και ο ακριβής αριθμός των θυμάτων δεν είναι γνωστός, πολλοί ειδικοί που εργάζονται για την αποτίμηση της έκτασης της τραγωδίας συμφωνούν ότι πρόκειται για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Παράλληλα, διεθνείς ερευνητές που δημοσίευσαν μελέτη στο περιοδικό Nature εκτιμούν ότι οι περικοπές της USAID θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε 163.500 θανάτους παιδιών ετησίως. Άλλη δημοσίευση στο περιοδικό The Lancet αναφέρει ότι ο αριθμός των θυμάτων θα μπορούσε να αυξηθεί κατά εκατομμύρια τα επόμενα χρόνια.
Η διακοπή προγραμμάτων για τον Έμπολα και οι καταγγελίες πληροφοριοδότη
Σε τηλεοπτικά μεταδιδόμενη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο το 2025, ο Έλον Μασκ, φορώντας καπέλο MAGA υπογεγραμμένο από τον Ντόναλντ Τραμπ, αστειεύτηκε σχετικά με την «κατά λάθος» διακοπή προγραμμάτων πρόληψης του Έμπολα. Όπως είχε δηλώσει τότε, επρόκειτο για λάθος που θα διορθωνόταν.
Ωστόσο, ο πληροφοριοδότης της USAID, Νίκολας Ένριτς, καταθέτοντας ενώπιον του Κογκρέσου, υποστήριξε ότι η αποκατάσταση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Περισσότερο από έναν χρόνο μετά τις δηλώσεις του Μασκ, η Αφρική βρίσκεται αντιμέτωπη με αυτό που θα μπορούσε να εξελιχθεί στη χειρότερη επιδημία Έμπολα που έχει καταγραφεί.
Σύμφωνα με τον Ένριτς, οι επιπτώσεις των περικοπών δεν περιορίστηκαν μόνο στην αντιμετώπιση του Έμπολα. Όπως κατέθεσε, το ποσοστό HIV στα νεογέννητα βρισκόταν κοντά στο μηδέν μέχρι τη στιγμή που παρενέβη ο Μασκ.
Κατηγορίες για ρατσιστικές θέσεις και αδιαφορία απέναντι στις συνέπειες
Οι επικριτές του Μασκ υποστηρίζουν ότι οι ενέργειές του έρχονται σε αντίθεση με τη δημόσια εμμονή του για την αύξηση των γεννήσεων. Παράλληλα, του αποδίδουν σειρά ρατσιστικών τοποθετήσεων και συμπεριφορών.
Μεταξύ άλλων, επισημαίνεται ότι έχει ενισχύσει ισχυρισμούς περί «λευκής γενοκτονίας» στη Νότια Αφρική, έχει αναπαράγει θέσεις που συνδέονται με λευκή υπεροχή και πρόσφατα κατηγορήθηκε ότι ενθαρρύνει φυλετικές εντάσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, με στόχο την ενίσχυση αντιμεταναστευτικών αισθημάτων.
Οι επικριτές του διερωτώνται αν αυτή η στάση εξηγεί την ευκολία με την οποία υποστήριξε τη διάλυση μιας από τις πιο επιτυχημένες πρωτοβουλίες δημόσιας υγείας παγκοσμίως, η οποία είχε συμβάλει στη διάσωση εκατομμυρίων ζωών μαύρων ανθρώπων.
«Έδρασε μόνος του», λέει η προσωπάρχης του Τραμπ
Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ περιλάμβανε αρκετές αμφιλεγόμενες προσωπικότητες, ακόμα και στελέχη της φέρεται να αντιμετώπιζαν τον Μασκ ως μια ιδιαίτερα ακραία περίπτωση.
Η προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, Σούζι Γουάιλς, δήλωσε στο Vanity Fair ότι ο Μασκ ήταν «εντελώς ατομιστής». Σύμφωνα με την ίδια, «πιθανότατα γνώριζε» ότι όσα έκανε «θα ήταν τρομακτικά για άλλους», αλλά προχώρησε ούτως ή άλλως στις ενέργειές του.
Η Γουάιλς παραδέχτηκε επίσης ότι ήταν αρχικά σοκαρισμένη από τη συμπεριφορά του, σχόλιο που κατά τους επικριτές του συνοψίζει τη στάση των Ρεπουμπλικανών απέναντι στο χάος που προκλήθηκε.
Η ομιλία στους εργαζόμενους της SpaceX και η κριτική που ακολούθησε
Απευθυνόμενος στους εργαζομένους της SpaceX την ημέρα της δημόσιας εγγραφής της εταιρείας, ο Μασκ δήλωσε:
«Υπάρχουν πάντα προβλήματα στη Γη. Υπάρχουν πάντα πράγματα που θα θέλαμε να είναι καλύτερα, που θέλουμε να λύσουμε εδώ στη Γη και πρέπει να τα λύσουμε. Αλλά πρέπει επίσης να υπάρχουν πράγματα που σε κάνουν να ενθουσιάζεσαι για το μέλλον».
Οι επικριτές του απάντησαν ότι η συγκεκριμένη δήλωση ακούγεται διαφορετικά όταν συνδυάζεται με το γεγονός ότι μία από τις πρωτοβουλίες που υποστήριξε ο Μασκ ήταν η διακοπή προγραμμάτων εμβολιασμού και προστασίας παιδιών από θανατηφόρες ασθένειες.
Η διάλυση της USAID και οι συνέπειες στο ανθρώπινο δυναμικό
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους εργαζομένους της USAID που έχασαν τη δουλειά τους μετά τις περικοπές. Οι προσωπικές ιστορίες τους χαρακτηρίζονται συγκλονιστικές, καθώς πολλοί είχαν αφιερώσει τη ζωή τους στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της υγείας και του φυσικού περιβάλλοντος.
Οι επικριτές του Μασκ υποστηρίζουν ότι αξιοποίησε την κυβερνητική εξουσία για να καταστρέψει αυτές τις αποστολές και να απο-ανθρωποποιήσει τους εργαζομένους, προωθώντας τον ισχυρισμό ότι έτσι θα γινόταν πιο αποτελεσματική η κυβέρνηση.
Όπως αναφέρουν, υπάρχει σημαντική διαφορά μεταξύ αποτελεσματικότητας και ανικανότητας. Μια υπηρεσία δεν γίνεται πιο αποτελεσματική όταν παύει να υπάρχει, αλλά απλώς καταργείται. Αντίστοιχα, μια πυροσβεστική υπηρεσία χωρίς πυροσβέστες μπορεί να φαίνεται οικονομικά αποδοτική στα λογιστικά στοιχεία, ακόμα κι αν η πόλη καίγεται.
Τα αποτελέσματα του DOGE και η κληρονομιά του Μασκ
Μετά την αποχώρησή του από το DOGE, ο Μασκ εγκατέλειψε την κυβέρνηση με τον ίδιο τρόπο που, σύμφωνα με τους επικριτές του, χαρακτήριζε ολόκληρη τη θητεία του: με αδιαφορία για τις συνέπειες.
Παρά το εύρος των περικοπών, εκτιμάται ότι το DOGE εξοικονόμησε ελάχιστα χρήματα για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ακόμα και το φιλελεύθερο οικονομικά Ινστιτούτο Κάτο υποστήριξε ότι το DOGE δεν μείωσε τις δαπάνες, αλλά μόνο την ομοσπονδιακή απασχόληση κατά περίπου 9% μέσα σε διάστημα δέκα μηνών.
Οι επικριτές του Μασκ θεωρούν ότι το πραγματικό κόστος ήταν πολύ μεγαλύτερο, καθώς χάθηκε ένα τεράστιο απόθεμα τεχνογνωσίας και ικανοτήτων που διέθετε η αμερικανική κοινωνία.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι ο Μασκ δεν έχει απομακρυνθεί πλήρως από την κυβέρνηση, καθώς εξακολουθεί να χρειάζεται τα ομοσπονδιακά συμβόλαια για τη SpaceX. Την ίδια στιγμή, η πλατφόρμα X εξακολουθεί να δέχεται επικρίσεις για το περιεχόμενό της, ενώ το εγχείρημά του στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης κατηγορείται για διάδοση παραπληροφόρησης και δημιουργία παράνομου περιεχομένου.
Όπως καταλήγει το Τheverge, ο Έλον Μασκ είχε αποδείξει εδώ και καιρό πως δεν είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να «σώσει τον κόσμο» και υποστηρίζει ότι πλέον η ανθρωπότητα χρειάζεται να προστατευτεί από τον ίδιο.
