Στον Φεβρουάριο του 2025, το βρετανικό μέσο ενημέρωσης The Guardian δημοσίευσε ένα άρθρο στο οποίο περιέγραφε τον πρωθυπουργό της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, ως “ένα προοδευτικό φάρο σε σκοτεινούς καιρούς.” Τον Απρίλιο του ίδιου έτους, η γαλλική εφημερίδα Le Monde τον περιέγραψε ως “ισχυρό ηγέτη στη διεθνή σκηνή,” αν και το έκανε σε σύγκριση με την “ευαλωτότητά” του σε εσωτερικά ζητήματα. Πέρα από τα ζητήματα που απασχολούν την ισπανική πολιτική σκηνή, ο επικεφαλής της ισπανικής κυβέρνησης ελίσσεται επιδέξια ανάμεσα στους διεθνείς εταίρους του, υπερασπιζόμενος αγώνες όπως η αναγνώριση του κράτους της Παλαιστίνης, ενώ είναι ένας από τους ελάχιστους σοσιαλδημοκράτες ηγέτες σε έναν ολοένα πιο δεξιό διεθνές πλαίσιο.
Υπερασπιστής του πολυπολικού κόσμου και με αντιπολεμική ρητορική, ο Σάντσεθ ευθυγραμμίζεται με τους ευρωπαϊκούς εταίρους του στα περισσότερα διεθνή ζητήματα, δηλώνει στήριξη για την Ουκρανία, όμως όχι με τις προτεραιότητες της Ουάσινγκτον. Στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, ο πρόεδρος των Η.Π.Α., Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχει κρύψει τη δυσαρέσκειά του για την Ισπανία, κυρίως σχετικά με τα θέματα άμυνας, και έχει χαρακτηριστεί τη χώρα ως “φρικτό συνεργάτη.” Αντίστοιχα, η πρόσφατη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα – η οποία προκάλεσε σχόλια από τον Τραμπ και απασχόλησε τις τελευταίες συναντήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση – έχει αναδείξει τις διαφορές μεταξύ του Ισπανού ηγέτη και της αντιπολίτευσης, καθώς και την απομόνωσή του σε ορισμένα θέματα.
“Η σημερινή ΕΕ είναι πολύ διαφορετική από εκείνη πριν από μερικά χρόνια. Ο Σάντσεθ είναι ο μόνος σοσιαλιστής ηγέτης από τις μεγάλες χώρες της Ένωσης, και η συζήτηση στην Ευρώπη έχει μετατοπιστεί προς τα δεξιά,” υπογραμμίζει η Κάρλα Χομπς, αναλύτρια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τις Εξωτερικές Σχέσεις, στην RTVE, σημειώνοντας ότι αυτή η στροφή έχει συμβεί σε όλους τους τομείς, από τη μετανάστευση μέχρι την πολιτική κλίματος. “Ο Σάντσεθ έχει σταθερές θέσεις για την Παλαιστίνη και άλλα πολιτικά ζητήματα, συχνά σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους εταίρους του, αλλά έχει απομονωθεί αρκετά μέσα στην ΕΕ, κάτι που έχει περιορίσει την ικανότητά του για επιρροή. Νομίζω ότι αυτό λέει περισσότερα για την αλλαγμένη Ευρωπαϊκή Ένωση παρά για οτιδήποτε άλλο,” σχολιάζει.
Ο Σάντσεθ και το Παλαιστινιακό
“Δεν είναι εναντίον κανενός, και ακόμη λιγότερο κατά του Ισραήλ,” δήλωσε ο Σάντσεθ ανακοινώνοντας την αναγνώριση του Κράτους της Παλαιστίνης στα σύνορα του 1967. Ωστόσο, το εβραϊκό κράτος το δέχθηκε ως άμεση επίθεση και χαρακτήρισε την ισπανική κυβέρνηση, η οποία αργότερα θα ενέκρινε το εμπάργκο όπλων κατά του Ισραήλ, ως “παρότρυνση για εβραϊκή γενοκτονία.” Η κυβέρνηση του Σάντσεθ, η οποία έχει μιλήσει επίσης ανοιχτά για τη “γενοκτονία” που διαπράχθηκε στη Γάζα, πήρε αυτή τη θέση σε συντονισμό με τη Νορβηγία και την Ιρλανδία, ενώ άλλες χώρες, όπως η Σλοβενία και η Αρμενία την υιοθέτησαν σταδιακά, και τον επόμενο χρόνο ακολούθησαν άλλες όπως η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο ή ο Καναδάς.
“Η αναγνώριση της Παλαιστίνης έχει δώσει κύρος στην Ισπανία μεταξύ των χωρών που ήταν ήδη ευαίσθητες στο παλαιστινιακό ζήτημα, των αραβικών χωρών και εκείνων του Νότου,” σχολιάζει ο Ισαΐας Μπαρενιάδα, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Κομπλουτένσε της Μαδρίτης, ο οποίος δεν πιστεύει, ωστόσο, ότι η Ισπανία επηρέασε άλλες χώρες. “Για αυτό, χρειάζεσαι ικανότητα να παρεμβαίνεις σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Δεν νομίζω ότι η Ισπανία είχε ή έχει αυτή την ικανότητα,” προσθέτει.
Συμφωνεί μαζί του ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Νεμπρίχα, Κάρλος Λόπεθ. “Σε ποιο βαθμό ήταν καθοριστικός παράγοντας είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, […] θα πρέπει να εξετάσουμε τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων κάθε χώρας, αλλά υπήρξε μια ορισμένη πρωτοπορία από την πλευρά της Ισπανίας που οι άλλοι ακολούθησαν,” σχολιάζει ο αναλυτής, που προσθέτει ότι τώρα υπάρχει μεγαλύτερο βάρος χωρών που αναγνωρίζουν επίσημα την Παλαιστίνη μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. “Αυτό που είναι σαφές είναι ότι είναι μια θέση που έχει κερδίσει υποστήριξη, τόσο μεταξύ της ισπανικής κοινής γνώμης όσο και στην διεθνή γνώμη,” διατηρεί.
Οι διαφορές με τον Τραμπ
Ο πρόεδρος των Η.Π.Α. έχει πει για την Ισπανία ότι είναι “μια χαμένη υπόθεση” και ένας “φρικτός” συνεργάτης που “δεν πληρώνει”; η τελευταία αυτή δήλωση αναφέρεται στις δαπάνες άμυνας, τις οποίες ο Τραμπ τόνισε ότι θα πρέπει να αυξηθούν στο 5% εντός του ΝΑΤΟ. Ο ηγέτης των Η.Π.Α. έχει επίσης έρθει σε σύγκρουση με τον Σάντσεθ λόγω της αντίθεσής του στον πόλεμο στο Ιράν – η Ισπανία δεν επέτρεψε τη χρήση στρατιωτικών βάσεων στη Ρότα και τη Μορόν – ή λόγω της υποστήριξης επιβολής φόρων στις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες.
Αυτή η τεταμένη σχέση μπορεί να οφείλεται σε δύο λόγους, σύμφωνα με την Χομπς. “Πρώτον, η ισπανική κοινή γνώμη είναι γενικά κριτική απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οπότε γνώριζε ότι είχε την υποστήριξή τους. Δεύτερον, η Ισπανία είναι κάπως λιγότερο εκτεθειμένη σε εξαρτήσεις από τις Η.Π.Α. από ορισμένες από τις άλλες μεγάλες χώρες-μέλη της Ε.Ε. (αν και δεν έχει εντελώς αποσυνδεθεί), γεγονός που της έδωσε μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμού.”
Ο Λόπεθ σχολιάζει ότι οι προσωπικές σχέσεις ήταν “κακές,” αλλά ότι αυτό “σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στην προσωπικότητα του Τραμπ, ο οποίος μπορεί κάποια στιγμή να πει φρικτά πράγματα για κάποιον και να τον αγκαλιάσει την επόμενη ημέρα.” Αλλά πέρα από τη ρητορική που προκαλεί την ένταση, στις διμερείς σχέσεις, “δεν έχουν υπάρξει τόσο σοβαρές ανωμαλίες.” Η κύρια καταγγελία ήταν οι δαπάνες άμυνας και, προσθέτει ο καθηγητής, όπως ήδη συνέβη κατά την κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι, είναι γεγονός ότι η Ισπανία, υπό την διακυβέρνηση του Σάντσεθ, “έχει αυξήσει σημαντικά τον προϋπολογισμό της άμυνας.”
“Δεν νομίζω ότι μπορεί να ειπωθεί ανοιχτά ότι δεν τα πάνε καλά, αλλά έχουν δηλώσει ρητά διαφορετικές θέσεις που έγιναν σαφείς στις ομιλίες τους στον ΟΗΕ.” Ενώ ο Τραμπ υπερασπίστηκε τον πόλεμό του στο Ιράν με κάθε κόστος ή μίλησε για την πιθανότητα χρήσης της “στρατιωτικής δύναμής” του στη Λατινική Αμερική, ο Σάντσεθ επέκρινε ως “εγωιστές και σκληρούς” τους ηγέτες “που εκτοξεύουν απειλές παράνομων πολέμων και σφαγή αθώων πολιτών”, τους οποίους όμως δεν κατονόμασε.
Εν τω μεταξύ, από την ημέρα που ανέλαβε τα καθήκοντά του, ο Ισπανός πρωθυπουργός έχει επισκεφθεί την Κίνα τέσσερις φορές με στόχο να ενισχύσει τους δεσμούς με τον κύριο αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών, που είναι ανάμεσα στους πέντε κορυφαίους εμπορικούς εταίρους της Ισπανίας, παρά το γεγονός ότι δεν είναι γειτονική χώρα. “Μετά την ρωσική επιθετικότητα κατά της Ουκρανίας, οι Η.Π.Α. εμφανίστηκαν ως προστάτης της Ευρώπης και οι ευρωπαϊκές χώρες ευθυγραμμίστηκαν με μια ερμηνεία της Κίνας ως αντίπαλο,” σημειώνει ο Κάρλος Σάντσεθ, προσθέτοντας ότι με την επιστροφή του Τραμπ, άρχισε να έχει “περισσότερη λογική να σκεφτείς την Κίνα ως συνεργάτη.”
“Δεν υπάρχει πια κίνητρο για υιοθέτηση της θέσης των Η.Π.Α. για την Κίνα; η Ισπανία μπορεί να έχει μεγαλύτερη αυτονομία σε αυτό το θέμα και να προωθήσει, ανάλογα με τα συμφέροντά της, μια πιο εξευγενισμένη εικόνα της Κίνας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση,” εξηγεί ο καθηγητής.
Η Σαχάρα, το Μαρόκο και η Θέουτα
Υπό την ηγεσία του Σάντσεθ, η Θέουτα υπήρξε η σκηνή δύο μαζικών εισόδων μεταναστών στο συνοριακό πέρασμα του Ταραχάλ. Η πρώτη, όταν περίπου 8.000 άτομα πέρασαν τα σύνορα το 2021, σημείωσε μια καμπή στις διμερείς σχέσεις μεταξύ Ισπανίας και Μαρόκου. Έναν μήνα νωρίτερα, ο ηγέτης του Μετώπου Πολισάριο, Μπραχίμ Γκαλί, είχε εισαχθεί σε νοσοκομείο της Ισπανίας αφού προσβλήθηκε από κορονοϊό· μια κίνηση που το Ραμπάτ θεώρησε “αντίθετη στο πνεύμα της καλής γειτονίας.” Μετά την κρίση στα σύνορα, ο Σάντσεθ έστειλε μια επιστολή στον Βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ΄ στην οποία ενέκρινε την πρόταση του Μαρόκου για αυτονομία της Δυτικής Σαχάρας, της πρώην ισπανικής αποικίας που το Μαρόκο διεκδικεί ως δικά του τα εδάφη της.
“Η απόφαση για τη Σαχάρα ήταν μια πραγματική στροφή, αλλά με επιφυλάξεις. Σε αντίθεση με τις Η.Π.Α., η Ισπανία δεν την αναγνώρισε επίσημα ως μαροκινό έδαφος: αντ’ αυτού, εξέφρασε την πολιτική της στήριξη σε ένα σχέδιο αυτονομίας. Είναι η ίδια στάση που είχε η κυβέρνηση Ροντρίγκες Θαπατέρο,” επισημαίνει ο καθηγητής στο Νεμπρίχα, που τονίζει, ωστόσο, τη σημασία που είχε λόγω της στιγμής που έφτασε. Ανέφερε επίσης μια πιο ευνοϊκή προσανατολισμένη σχέση με το Μαρόκο σε μια στιγμή που αυτή η χώρα “ασκεί μια ολοένα και πιο επιθετική πολιτική στην αφομοίωση της Σαχάρας.”
Μετά τη μαζική είσοδο περίπου 80.000 μεταναστών αυτό το καλοκαίρι, η κυβέρνηση Σάντσεθ επέμεινε να χαρακτηρίζει το Ραμπάτ ως “αξιόπιστο εταίρο” και ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε “αξιόπιστη απόδειξη” για τη συμμετοχή του. Αυτή η στάση έχει επικριθεί έντονα από την αντιπολίτευση. Ωστόσο, όποιος κυβερνά την Ισπανία “πρέπει να έχει καλές σχέσεις με το Μαρόκο,” κυρίως λαμβάνοντας υπόψη ότι το Ραμπάτ μπορεί “να εκβιάσει ή να χρησιμοποιήσει τη μετανάστευση ως όπλο,” σημειώνει ο Μπαρενιάδα.
“Η Ισπανία βασίζεται στο Μαρόκο για τον έλεγχο της μετανάστευσης και τη συνεργασία σε θέματα ασφαλείας, επομένως οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν διαχειριστεί τη σχέση με μεγάλη προσοχή, ως θέμα κρατικής σημασίας,” λέει η Κάρλα Χομπς, που αναφέρει ότι η αλλαγή στη θέση της κυβέρνησης για τη Σαχάρα παρείχε “μια περίοδο ησυχίας,” αλλά “δεν άλλαξε τους όρους της σχέσης.” Συνεπώς, το να μην ζητάς ευθύνες από το Ραμπάτ είναι “συμβατό με μια προσέγγιση που βασίζεται στον διάλογο και τη συνεκτική διαπραγμάτευση.”
Ευρώπη και μετανάστευση
Η κυβέρνηση Τραμπ —και επίσης ο μεγιστάνας Ίλον Μασκ— εκμεταλλεύτηκαν την κρίση στη Θέουτα για να επιτεθούν στις μεταναστευτικές πολιτικές του Σάντσεθ. Όμως αυτό που συνέβη στην αυτόνομη πόλη έχει επίσης εισέλθει πλήρως στις ευρωπαϊκές συζητήσεις γύρω από τη μετανάστευση. “Δυστυχώς, τα περισσότερα κράτη μέλη της Ε.Ε. έστειλαν το ίδιο μήνυμα. Αντί να εκφράσουν αλληλεγγύη, το χρησιμοποίησαν ως ευκαιρία για να εμπλακούν στην εσωτερική πολιτική και να προβάλλουν μια εικόνα σθεναρότητας κατά της μετανάστευσης στους δικούς τους εκλογείς,” τονίζει η Χομπς.
Ο Μπαρενιάδα συμφωνεί, ανακαλώντας την τάση προς την “δεξιά στροφή στην Ευρώπη” και επισημαίνει ότι τα ζητήματα μετανάστευσης “προκαλούν μια ορισμένη λαϊκιστική ρητορική και φόβο.” Προσθέτει ότι “στην Ευρώπη υπάρχει μια αντίληψη ότι η Θέουτα και η Μελίγια, ως ισπανικά εδάφη στην Αφρική, είναι μια ανωμαλία, ανεξαρτήτως του πόσο είναι εδώ ταμπού το “να αμφισβητήσει κανείς το ζήτημα της ισπανικής κυριαρχίας” πάνω τους.
Αν και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και άλλοι ηγέτες των 27 έχουν εκφράσει τη στήριξή τους στην Ισπανία, η πραγματικότητα είναι ότι η μαζική είσοδος μεταναστών αποκάλυψε την αδυναμία των ισπανικών συνόρων, ενός από τους εισερχόμενους κόμβους της Ευρώπης από την Αφρική. Χώρες όπως η Δανία και η Φινλανδία υποστήριξαν την ιταλική πρόταση για αποκλεισμό της Ισπανίας από την περιοχή Σένγκεν μετά την κρίση της μετανάστευσης, και η ιταλική κυβέρνηση εγκαθίδρυσε ελέγχους στα αεροδρόμιά της —τώρα αρθείσες— για όσους πετούσαν από την Ισπανία.
Σε γενικές γραμμές, η Χομπς επισημαίνει ότι διεθνώς, ο Σάντσεθ ήταν “λιγότερο περιορισμένος” από ό,τι στο εσωτερικό. Από την πλευρά του, ο Μπαρενιάδα σημειώνει ότι “οι θέσεις του για αυτονομία και μια ορισμένη συνέπεια και ευθυγράμμιση με το διεθνές δίκαιο έχουν κερδίσει πολλή προσοχή, αλλά επιμένει ότι η Ισπανία μπορεί να έχει αυτή την εικόνα ενώ εξακολουθεί να έχει αρκετά περιορισμένη επιρροή.”
“Σε κάποιο βαθμό, η σταθερή εξωτερική πολιτική του έχει βοηθήσει να εδραιώσει τη στήριξή του μεταξύ της αριστεράς του πολιτικού φάσματος, κάτι που αντικατοπτρίζεται στις δημοσκοπήσεις”, όμως ο αναλυτής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τις Εξωτερικές Σχέσεις πιστεύει ότι οι επόμενες εκλογές στη χώρα δεν θα κριθούν από την εξωτερική πολιτική της τελευταίας κυβέρνησης.
Ένα άρθρο γραμμένο από Marta Rey Maté (RTVE), που δημοσιεύθηκε αρχικά στις 16 Νοεμβρίου 2026, 07:00 (ώρα Κεντρικής Ευρώπης)
