Αγαπάμε δε ιδιαίτερα την Έλλη Λαμπέτη, καθώς ήταν η πρώτη στην Ελλάδα που ερμήνευσε στη Νοηματική Γλώσσα τη «Σάρα ή Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» του Μαρκ Μέντοφ, μεταδίδοντας τη γλώσσα και την κουλτούρα των Κωφών στο ευρύ κοινό
Συνέντευξη στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
H Θεατρική Ομάδα Κωφών «Τρελά Χρώματα» επανήλθε στο προσκήνιο με διαχρονική ματιά στην εξουσία και την εκπαίδευση.
Παρουσιάζει το έργο παράσταση «Δεσποινίς Μαργαρίτα» του Ρομπέρτο Ατάιντε στο Θέατρο Noūs – Creative space σε διασκευή – σκηνοθεσία Έλλης Μερκούρη με τους Όλγα Δαλέκου, Έλλη Μερκούρη, Μαρία Στεφανή και Γιούλη Τσαγκαράκη η οποία για πρώτη φορά συνεργάζεται επί σκηνής με την Θεατρική Ομάδα Κωφών «Τρελά Χρώματα».
«Το έργο λειτουργεί περίεργα, καθώς ωθεί τον μαθητή/θεατή να τοποθετήσει τον εαυτό του είτε στη θέση του καταπιεστή, είτε σε εκείνη του καταπιεσμένου και να αντιληφθεί πόσο εύθραυστα μπορούν να είναι τα όρια της εξουσίας μέσα στην τάξη και ποιο είναι εκείνο το σημείο, στο οποίο μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.»
Η «Δεσποινίς Μαργαρίτα» είναι ένα βαθιά πολιτικό έργο της παγκόσμιας δραματουργίας και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1973 στη Βραζιλία σε συνθήκες αυταρχικού καθεστώτος. Αρχικά απαγορεύτηκε, ενώ στη συνέχεια υπέστη σοβαρή λογοκρισία. Έχει παιχθεί σε περισσότερες από τριάντα χώρες. Στην Ελλάδα πρωτοανέβηκε το 1975, σε σκηνοθεσία του Μιχάλη Κακογιάννη, με την Έλλη Λαμπέτη στον ομώνυμο ρόλο.
Σήμερα φιλοξενούμε την ηθοποιό, σκηνοθέτη και ερευνήτρια Έλλη Μερκούρη , η οποία από το 2011 είναι υπεύθυνη της Θεατρικής Ομάδας Κωφών «Τρελά Χρώματα».
- Κυρία Μερκούρη μπορείτε να βοηθήσετε τους αναγνώστες μας να εμβαθύνουν στο έργο, που επιλέξατε να ανεβάσετε με την Θεατρική Ομάδα Κωφών «Τρελά Χρώματα» στην οποία συμμετέχουν και ακούοντες ηθοποιοί;
Στην παράσταση «Δεσποινίς Μαργαρίτα» του Ρομπέρτο Ατάιντε συμμετέχουν σε ισότιμη συμμετοχή Κωφοί και ακούοντες ηθοποιοί μέσα από μια συνεχή δημιουργική και συλλογική συνεργασία που πραγματοποιήθηκε. Η σκηνική προσέγγιση συνδυάζει το σωματικό θέατρο, την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα και τη φωνητική ερμηνεία, προτείνοντας πρωτότυπους τρόπους υποκριτικής για την απόδοση του ίδιου ρόλου. Βεβαίως, έχει προηγηθεί εκτενής έρευνα και προετοιμασία, η οποία αφορά τους υποκριτικούς κώδικες και τη δραματουργική απόδοση των κειμένων στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. Ο τρόπος με τον οποίο αποκαλύπτεται η βία της εξουσίας και το αίσθημα της ανθρώπινης απομόνωσης αποτελούν τα κυριότερα χαρακτηριστικά αυτού του έργου και τα σημεία που επιθυμούσαμε να αναδείξουμε. Αυτή η σταδιακή μεταβολή της δασκάλας σε μια αυταρχική φιγούρα γεννά έντονα συναισθήματα και αναδεικνύει πόσο εύκολα η εξουσία μπορεί να αλλοιώσει τον άνθρωπο. Παράλληλα, ενδιαφέρον ήταν ο μηχανισμός καταπίεσης, ο οποίος ασκείται στους μαθητές/θεατές είτε είναι κωφοί, είτε ακούοντες.
- Κεντρική ηρωίδα του έργου, μία αυστηρή δασκάλα με ταραγμένη προσωπικότητα, φαινόμενο όχι σπάνιο και στην ελληνική πραγματικότητα. Στην προκειμένη περίπτωση, ποια είναι τα ερωτήματα που τίθενται για τον παιδαγωγικό ρόλο και τα όρια της εξουσίας μέσα στην τάξη;
Το έργο λειτουργεί περίεργα, καθώς ωθεί τον μαθητή/θεατή να τοποθετήσει τον εαυτό του είτε στη θέση του καταπιεστή, είτε σε εκείνη του καταπιεσμένου και να αντιληφθεί πόσο εύθραυστα μπορούν να είναι τα όρια της εξουσίας μέσα στην τάξη και ποιο είναι εκείνο το σημείο, στο οποίο μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Πολλοί ενδέχεται να νιώσουν αμηχανία, αφού αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στον ρόλο του αδύναμου μαθητή, ο οποίος αδυνατεί να αντιδράσει. Αυτή η προοδευτική μεταμόρφωση της δασκάλας προκαλεί μια έντονη συναισθηματική φόρτιση. Ωστόσο, το έργο δεν αναδεικνύει μονάχα αυτό. Πίσω από την αυταρχική συμπεριφορά της Δεσποινίδας Μαργαρίτας αποκαλύπτεται η βαθιά μοναξιά ενός τραυματισμένου ανθρώπου. Και αυτή η αντίθεση είναι που ενδεχομένως να γεννάει συναισθήματα λύπης και έντονου προβληματισμού. Το βασικότερο γνώρισμα ενός δασκάλου πρέπει να είναι ότι δεν περιορίζεται απλώς στη μετάδοση γνώσεων, αλλά συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας των μαθητών. Αντιμετωπίζει τους μαθητές ισότιμα, χωρίς διακρίσεις ή προκαταλήψεις. Και επιδεικνύει κατανόηση και σεβασμό απέναντί τους.
- Πολλοί θα ενθυμούνται αυτόν τον ρόλο παιγμένο από την αξέχαστη Έλλη Λαμπέτη. Έχετε ακούσει σχετικά;
Βεβαίως, έχει πέσει στην αντίληψή μας αυτή η εικόνα που κυκλοφορεί με την καταπληκτική ηθοποιό και την έντονη φιγούρα που δημιούργησε. Φυσικά, αποτέλεσε έμπνευση για εμάς και ας μην έχουμε παρακολουθήσει τη συγκεκριμένη παράσταση. Αγαπάμε δε ιδιαίτερα αυτή την ηθοποιό, καθώς ήταν η πρώτη στην Ελλάδα που ερμήνευσε στη Νοηματική Γλώσσα τη «Σάρα ή Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» του Μαρκ Μέντοφ, μεταδίδοντας τη γλώσσα και την κουλτούρα των Κωφών στο ευρύ κοινό. Ο συγγραφέας έγραψε το έργο για να αναδείξει ζητήματα της ταυτότητας των Κωφών μέσα σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από τους ακούοντες, παρουσιάζοντας τον χαρακτήρα της Σάρας ως ένα πρόσωπο που διεκδικεί αυτονομία και ισότητα. Ο Μέντοφ είχε προσωπική εμπειρία και επικοινωνία με την κοινότητα των Κωφών, γεγονός που τον ώθησε να γράψει το έργο με σεβασμό και βαθιά κατανόηση.
- Η θεατρική ομάδα κωφών, “Τρελά Χρώματα”, βαδίζει αισίως στον 16 χρόνο λειτουργίας της. Πώς είναι να προσεγγίζουν κωφά άτομα την τέχνη του θεάτρου μέσα από τη δική τους γλώσσα;
Η Ομάδα αποτελείται από Κωφούς και ακούοντες ηθοποιούς και από την αρχή της καλλιτεχνικής της διαδρομής έθεσε ως βασικό στόχο τη συνεχή ενασχόληση με το θέατρο και την αναζήτηση νέων μορφών υποκριτικής έκφρασης. Με σύγχρονη και δημιουργική προσέγγιση αξιοποιεί τη Νοηματική Γλώσσα σε συνδυασμό με τη φωνητική ερμηνεία, τον αυτοσχεδιασμό και τις τεχνικές του σωματικού θεάτρου. Κύριο χαρακτηριστικό της Ομάδας είναι ο πειραματισμός με εναλλακτικές συνθέσεις, αποδεικνύοντας ότι παρόλο που το θέατρο στηρίζεται παραδοσιακά στον λόγο, η ενσωμάτωση της Νοηματικής Γλώσσας μπορεί να εμπλουτίζει και να επανανοηματοδοτεί.
«Υπήρχε πάντοτε κοινή αντίληψη και στόχευση με τα μέλη της Ομάδας. Η επιδίωξή της ήταν η σύνδεση των ανθρώπων μέσα από την τέχνη του θεάτρου, τόσο στη σκηνή όσο και στην πλατεία. Βασικός άξονας της φιλοσοφίας της αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους οι καλλιτέχνες επικοινωνούν θεατρικά, ακόμη και όταν εκφράζονται μέσω διαφορετικών γλωσσικών λειτουργιών.»
- Το θεατρόφιλο κοινό πώς ανταποκρίνεται στις παραστάσεις σας;
Ανάλογα τους θεατές… όταν είναι θεατές που μας γνωρίζουν και κάθε φορά αναμένουν με ανυπομονησία το επόμενο μας βήμα, μπορούν να σχολιάσουν τα πάντα και να μας αναφέρουν πράγματα, τα οποία δεν μας πέρασαν ποτέ από το μυαλό! Στην άλλη περίπτωση, των θεατών που μας ανακαλύπτουν πρώτη φορά τα συναισθήματα θα έλεγα ότι είναι πρωτόγνωρα και έντονα και μιλούν για μια εμπειρία που θα τη θυμούνται για πάντα… Και στις δυο περιπτώσεις πάντως, αναδύεται ένας σεβασμός προς το έργο μας που μας συγκινεί πάντα…
- Η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί να συνεισφέρει κάποιας μορφής επιχορήγηση για να στηρίξει τις παραγωγές σας;
Θα ήταν άδικο να αναφέρω ότι δεν συνεισφέρει. Ωστόσο, γενικότερα τα έξοδα στο κόστος παραγωγής είναι ιδιαίτερα ανεβασμένα, πόσο μάλλον όταν αφορούν μια παραγωγή, η οποία προσφέρει προσβασιμότητα. Είναι λυπηρό ότι για τη θεατρική περίοδο που διανύουμε, το ποσό της επιχορήγησης μειώθηκε σημαντικά. Θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί μια εκτενής έρευνα και μελέτη του τι σημαίνει μια προσβάσιμη παράσταση από όλες τις απόψεις, προκειμένου να γίνουν αντιληπτά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε.
- Πώς τα έχετε καταφέρει να έχετε μια κοινή γραμμή πλεύσης με τα μέλη της ομάδας ως προς τα μηνύματα που επιθυμείτε κάθε φορά να μεταδώσετε στους θεατές σας;
Υπήρχε πάντοτε κοινή αντίληψη και στόχευση με τα μέλη της Ομάδας. Η επιδίωξή της ήταν η σύνδεση των ανθρώπων μέσα από την τέχνη του θεάτρου, τόσο στη σκηνή όσο και στην πλατεία. Βασικός άξονας της φιλοσοφίας της αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους οι καλλιτέχνες επικοινωνούν θεατρικά, ακόμη και όταν εκφράζονται μέσω διαφορετικών γλωσσικών λειτουργιών.
- Η Έλλη Μερκούρη, απόφοιτος Δραματικής Σχολής και μεταπτυχιακού στο Αρχαίο Δράμα, γνωστή για την πολυετή της δράση στο θέατρο, τη διδασκαλία και τη συνεργασία της με σημαντικούς φορείς όπως το ΚΘΒΕ, το Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου, και το Ίδρυμα Μ. Κακογιάννης. Έχει χρόνο για άλλες δραστηριότητες;
Δυστυχώς, ο χρόνος είναι αμείλικτος και τρέχει! Είναι άπιαστος! Τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της εκπόνησης της διδακτορικής διατριβής μου, όλος ο χρόνος αφιερώνεται σε αυτή τη δραστηριότητα που έχω ως ερευνήτρια είτε αφορά στη συγγραφή, είτε σε εισηγήσεις και παρουσιάσεις. Απαιτεί χρόνο και συνέπεια. Επειδή όμως οδεύω προς το τέλος αυτού του ταξιδιού, ελπίζω από εδώ και πέρα να απολαύσω τον χρόνο που θα ήθελα και για άλλα πράγματα! Σας ευχαριστώ πολύ.
