- NASRULLAH MAMBROL
Νικητής του βραβείου Goncourt το 1933, της σημαντικότερης γαλλικής λογοτεχνικής διάκρισης, η «Ανθρώπινη Μοίρα» του Αντρέ Μαλρώ (1901–1976) αποτελεί μέρος μιας ενδιαφέρουσας τριλογίας, που περιλαμβάνει επίσης τους «Κατακτητές» (1928) και τη «Βασιλική Οδό» (1930). Όπως και τα δύο προγενέστερα έργα, η «Ανθρώπινη Μοίρα» εμπνεύστηκε από τα ταξίδια του συγγραφέα στην Ινδοκίνα κατά τη δεκαετία του 1920.
Το μυθιστόρημα διαδραματίζεται στη Σαγκάη το 1927 και εξιστορεί τα γεγονότα της Κινεζικής Επανάστασης. Ο σινοϊάπωνας Κιό και άλλα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος πολεμούν στο πλευρό των εθνικιστών του Κουόμιντανγκ για να ανατρέψουν την ευρωπαϊκή καπιταλιστική κυριαρχία. Ωστόσο, όταν η ένοπλη επανάσταση τελειώνει, ζητείται από τους Κομμουνιστές να παραδοθούν στο Κουόμιντανγκ. Ο Κιό και οι φίλοι του συλλαμβάνονται· ο πρώτος αυτοκτονεί, ενώ οι υπόλοιποι εκτελούνται από τους πρώην συμμάχους τους, τους εθνικιστές επαναστάτες.
Το τραγικό τέλος των χαρακτήρων ενισχύεται από μια συμπυκνωμένη αφηγηματική αλληλουχία (η ιστορία εκτείνεται σε λίγες μόνο ημέρες) και ένα κινηματογραφικό στυλ που προσδίδει βαρύτητα και ένταση στο δραματικό επεισόδιο. Παρόλο που η βάρβαρη εκτέλεση των συντρόφων του Κυό μπορεί να προμηνύει ζοφερούς καιρούς για τους Κινέζους, ο Μαλρώ δεν θεωρεί την κατάσταση εντελώς απελπιστική. Μέσω της συζύγου του Κυό, της Μέι, η οποία συνεχίζει τον αγώνα της κατά των εθνικιστών, ο συγγραφέας υποδηλώνει ότι υπάρχει ακόμα ελπίδα να υπερκεραστούν οι σφετεριστές της επανάστασης και να υπάρξει επανασύνδεση με τα ιδανικά της.
Οι λεπτομερείς, λίγο-πολύ πραγματικές ιστορικές αναφορές του μυθιστορήματος παρέσυραν πολλούς αναγνώστες να πιστέψουν ότι η ιστορία ήταν πραγματικότητα και όχι μυθοπλασία. Ο τρόπος με τον οποίο ο Μαλρώ αφηγείται την κινεζική επανάσταση οδήγησε πολλούς, κατά τη δημοσίευση του έργου, να πιστεύουν ότι επρόκειτο για μια αληθινή ιστορική καταγραφή βασισμένη σε προσωπική εμπειρία. Φυσικά, αυτό είναι καθαρή φαντασία, καθώς ο Μαλρώ δεν συμμετείχε ποτέ στην επανάσταση. Επιπλέον, το 1933 δεν είχε επισκεφθεί ακόμη την Κίνα, και μια προσεκτική εξέταση των λεπτομερειών του έργου δείχνει πόσο έντονα «εξωτική» είναι η Κίνα του Μαλρώ.
Το μυθιστόρημα προσφέρει στους αναγνώστες μια συμβατική, φανταστική αστική Κίνα, βασισμένη σε ευρωπαϊκά στερεότυπα που κυκλοφορούσαν ευρέως τη δεκαετία του 1930. Καπνιστές όπιου, βλαστοί μπαμπού και χαρακτήρες με παραδοσιακές ενδυμασίες διαπερνούν την αφήγηση. Αυτό το αστικό περιβάλλον είναι κυρίως ένα σύνθετο, σκοτεινό σκηνικό που κατοικείται από χαρακτήρες (τουλάχιστον τους βασικούς) που είναι κυρίως υβριδικοί ή ξένοι: Η Μέι είναι μισή Γερμανίδα, παντρεμένη με τον σινοϊάπωνα Κιο· ο Κατόφ είναι Ρώσος.
Επιπλέον, όλοι αυτοί οι χαρακτήρες είναι μορφωμένοι, δίνοντας στην επανάσταση έναν καθαρά διανοουμενίστικο χαρακτήρα. Αυτή η ελιτίστικη απεικόνιση υπονομεύει τη συμβολή του προλεταριάτου στην επανάσταση, υποβιβάζοντάς το στο παρασκήνιο, όπου λειτουργεί ως ένα απλό σκηνικό για τον καπιταλιστικό κόσμο του χαρακτήρα Φεράλ.
Αν και το ιστορικό και ιδεολογικό πλαίσιο της «Ανθρώπινης Μοίρας» αποτελεί κεντρικό συστατικό της αφήγησης, χρησιμεύει κυρίως ως τροφή για τη μεταφυσική φιλοσοφία του συγγραφέα. Εν ολίγοις, ο Μαλρώ χρησιμοποιεί την ιστορία και την πολιτική για να θίξει ανθρωπιστικά ζητήματα, προτρέποντας τους αναγνώστες να αναλογιστούν την τραγική μοίρα του ανθρώπου. Κάθε χαρακτήρας προσφέρει μια οπτική στην περίπλοκη ανθρώπινη κατάσταση:
Ο Κιο, ένας νεαρός ιδεαλιστής κομμουνιστής, δρα για να δώσει νόημα στη ζωή και στον θάνατό του: αφαιρεί τη ζωή του για να ενωθεί στον κόσμο των νεκρών με ιδανικούς ανθρώπους με τους οποίους θα ήθελε να είχε ζήσει. Αντίθετα, ο Τσεν γίνεται τρομοκράτης όχι από ιδεαλισμό, αλλά για να γεμίσει το κενό της ζωής του. Ο Ζιζόρ, πατέρας του Κιό, είναι ο κατεξοχήν διανοούμενος επαναστάτης· παραδίδεται στον εθισμό στο όπιο για να αντισταθμίσει την αδυναμία του να συνδυάσει λόγια και πράξεις. Ο Φεράλ, ο άπληστος Γάλλος καπιταλιστής, υποστηρίζει τον Τσιανγκ Κάι-Σεκ όχι από ιδεολογική ταύτιση, αλλά από καθαρή αγάπη για την εξουσία· τελικός του στόχος είναι να εξασφαλίσει μια υψηλή θέση στο Παρίσι. Τέλος, ο Κατόφ ενσαρκώνει την αδελφοσύνη δίνοντας σε δύο συντρόφους του το κυάνιο του για να τους γλιτώσει από έναν φρικτό και βασανιστικό θάνατο.
Ουσιαστικά, ο Μαλρώ περιγράφει τον μοναχικό και αβέβαιο χαρακτήρα της ανθρώπινης ύπαρξης και επισημαίνει την απατηλή φύση των ενώσεων, πολιτικών ή άλλων. Για παράδειγμα, αν και ο ΚΙό και ο Κατόφ προσπαθούν, ο καθένας με τον τρόπο του, να επιτύχουν την αδελφοσύνη μέσω του θανάτου, και οι δύο αφήνονται τελικά να αντιμετωπίσουν τη μοίρα μόνοι τους.
Ακόμη χειρότερα, οι περισσότεροι χαρακτήρες δεν νιώθουν μόνοι μόνο μπροστά στον θάνατο, αλλά κυριεύονται από τη μοναξιά και όταν βρίσκονται ανάμεσα στους ζωντανούς. Αυτή η αίσθηση της επισφάλειας της ζωής και της απόλυτης μοναξιάς διαπερνά την πολιτική σφαίρα (όπου κάθε μέλος έχει τα δικά του κρυφά κίνητρα) αλλά και την ιδιωτική: ο Κιό και ο πατέρας του φαίνεται να μην έχουν πολλά να πουν μεταξύ τους, ενώ όταν η Μέι εξομολογείται στον Κιό την απιστία της, η σιωπή και η απόσταση τούς απομονώνουν, διαλύοντας κάθε επικοινωνία.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Harris, Geoffrey T. André Malraux: Across Boundaries. Amsterdam and Atlanta: Rodopi, 2000.
Malraux, André. Anti-Memoirs. Translated by Terence Kilmartin. New York: Holt Reinhart, 1968.
———. Felled Oaks: Conversations with de Gaulle. Translated by Irene Clephane. New York: Holt, Reinhart, 1971.
Tame, Peter D. The Ideological Hero in the Novels of Robert Brasillach, Roger Vailland & André Malraux. New York: Peter Lang, 1998.
*Πρώτη δημοσίευση στην ΕΞΟΔΟ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, Αύγουστος 2026, τεύχος 34
