Δέκα χρόνια μετά το θάνατό του, έχει ακόμα μείνει η εικόνα του να κυκλοφορεί σε ό,τι συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη με τρεις φωτογραφικές μηχανές περασμένες στο λαιμό του και με την περίφημη σκάλα του, για να πετυχαίνει τις κατάλληλες λήψεις από ψηλά. Ο αξέχαστος και εμβληματικός φωτογράφος Γιάννης Κυριακίδης, ο άνθρωπος που έκλεισε για τελευταία φορά τα μάτια του στα 92 του χρόνια, ταύτισε για περισσότερα από 70 χρόνια το όνομά του με την επαγγελματική του ιδιότητα.
Η κόρη του, Αθηνά Κυριακίδου, μιλά στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για το φωτογραφικό αρχείο του πατέρα της, η μεταφορά του οποίου στον Δήμο Καλαμαριάς ολοκληρώθηκε πριν λίγες μέρες. Εκεί, θα φυλάσσεται υπό τις κατάλληλες συνθήκες σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, ανοίγοντας τον δρόμο για τη συστηματική τεκμηρίωση, τη συντήρηση, την ψηφιοποίηση και την αξιοποίησή του.
«Η Χρύσα Κυριακίδου (σ.σ. σύζυγος Γιάννη Κυριακίδη) ξεκίνησε τη διάσωση, αρχειοθέτηση και διαλογή του αρχείου ήδη από το 1970. Είναι φυσικό το αρχείο να είναι ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μας. Αν δεν υπήρχε η πρόταση της δημάρχου Καλαμαριάς Χρύσας Αράπογλου και του Γιάννη Πιτσιώρα και η αποδοχή της δωρεάς από το συμβούλιο του δήμου Καλαμαριάς, σίγουρα θα το αποχωριζόμασταν πολύ αργότερα», δηλώνει η Αθηνά Κυριακίδου, εκτιμώντας ότι ο πατέρας της θα χαιρόταν αφάνταστα, ειδικά με το γεγονός ότι το αρχείο παραμένει στη Θεσσαλονίκη και επιστρέφει στην αγαπημένη του Καλαμαριά, τον τόπο όπου γεννήθηκε από πρόσφυγες, Πόντιους γονείς και έζησε μέχρι το τέλος.
Η ίδια ένιωσε -όπως λέει, ανάμικτα συναισθήματα, γιατί από τη μια είναι «σαν να δίνω ένα παιδί μου» και από την άλλη υπάρχει ανακούφιση «γνωρίζοντας ότι ένα τόσο σημαντικό αρχείο θα βρει τη θέση και τον χώρο που του αρμόζει». Περιγράφει το μέγεθος της παρακαταθήκης που αφήνει, δίνοντας μια εικόνα του όγκου του. «Έφτασαν στον δικό μου χώρο τα 400 πρώτα κιβώτια. Το δωμάτιο που τα πρωτοφιλοξένησε είναι 25 τ.μ. με 3,5 μέτρα ύψος και τα κιβώτια το γέμισαν στα 2 μέτρα», λέει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι κάθε φορά που άνοιγε έναν φάκελο ή προσπαθούσε να βρει ένα συγκεκριμένο αρνητικό από κάποιο γεγονός, έπεφτε πάνω σε δεκάδες ή ακόμα κι εκατοντάδες από το ίδιο θέμα. «Ανέκαθεν γνώριζα ότι φωτογράφιζε τα πάντα, αλλά είναι διαφορετικό να το ξέρεις από το να το βλέπεις μπροστά σου σε όλο του το εύρος. Όπως έλεγε κι ο ίδιος, “φωτογράφισα τη γέννηση και το θάνατο, τις φεγγαρόστρατες του Θερμαϊκού, φωτογράφισα όλους τους πολιτικούς αρχηγούς, τους καλλιτέχνες, τις επίσημες και ιστορικές διοργανώσεις της Θεσσαλονίκης και της Ελλάδας αλλά και στις πέντε ηπείρους, γεγονότα εντυπωσιακά, λαμπερά και θλιβερά”. Κυριολεκτικά», αναφέρει η κ. Κυριακίδου.
Ο Γιάννης Κυριακίδης είναι δεύτερος από δεξιά
Ανάμεσα σε όλα όσα αποτύπωσε, υπήρχε και ένα σημείο της πόλης που αγαπούσε ιδιαίτερα. «Η παλιά παραλία! Ήταν το πιο αγαπημένο του αντικείμενο φωτογράφισης. Τα πρωινά της, τα φουρτουνιασμένα νερά της, η ομίχλη, τα καραβάκια της, τα φώτα της, τα ηλιοβασιλέματά της. Το υπέροχο είναι ότι το παράθυρό του στο σπίτι μας έχει ακριβώς την ίδια θέα με τον πίνακα που του χάρισε ο Σπύρος Βασιλείου με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης πριν πολλά χρόνια και η βεράντα μας αγκαλιάζει όλο το Θερμαϊκό», λέει η κόρη του.
Η σκάλα που θυμίζει το «όταν κοιτάς από ψηλά» και τα φιλμ – ντολμαδάκια
Η θρυλική σκάλα του Γιάννη Κυριακίδη, σύμφωνα με την κόρη του, δεν ήταν μόνο μία. Στο μουσείο δωρίσθηκε η τελευταία που χρησιμοποίησε. «Υπήρξαν πολλές άλλες που ξεχάστηκαν, χάλασαν ή χάθηκαν. Ξεκίνησε να φωτογραφίζει με σκάλα τουλάχιστον από το ‘60, όπως μου λέει η μητέρα μας», σημειώνει η κ. Κυριακίδου, που χαρακτηρίζει τη σκάλα ως ένα σημαντικό κομμάτι της ματιάς του. «Ο πατέρας μας, είτε λόγω των αναγκών του φωτορεπορτάζ είτε λόγω χαρακτήρα, αγκάλιαζε περισσότερο το σύνολο παρά τη λεπτομέρεια. Η σκάλα του έδινε αυτή την οπτική. Όταν τον σκέφτομαι πάνω στη σκάλα του, σε ελικόπτερο ή σε γερανό, θυμάμαι το τραγούδι του Κώστα Χατζή “ Απ’ το αεροπλάνο”», επισημαίνει.
Στην κόρη του Αθηνά, ο Γιάννης Κυριακίδης χάρισε την πρώτη της μηχανή στα 13 της έτη. Από τότε, δεν σταμάτησε να φωτογραφίζει. «Θέλοντας και μη, με ενέπνευσε να συνεχίσω στα βήματά του, με την ίδια επιμονή, εργατικότητα και άποψη για τους ανθρώπους και τη ζωή. Έλεγε “ όλοι οι άνθρωποι είναι το ίδιο, βασιλιάδες, πολιτικοί, καλλιτέχνες, εργάτες” και μου θύμιζε συχνά “ να κάνω ταμείο κάθε βράδυ”», υπογραμμίζει.
Μάλιστα, αναφέρει ότι η ίδια δούλευε με εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς από τον πατέρα της: «εκείνος, νευρικός σαν κυνηγός, το πραγματικό πρόσωπο ενός φωτορεπόρτερ. Εγώ δούλευα συνήθως στο στούντιο, με ηρεμία και προσωπική επαφή με τα πρόσωπα ή το θέμα της φωτογράφισης. Παραδέχεται άλλωστε ότι το γονίδιο είναι κοινό. «Όταν μου ζήτησε να ανέβω σε γερανό 7 μέτρων για μια φωτογράφηση εργοστασίου, δεν σταμάτησα να το σκεφτώ ούτε στιγμή. Είναι στο αίμα φαίνεται!», σημειώνει.
Σήμερα, βρίσκει τον πατέρα της στις παιδικές της αναμνήσεις και θυμάται έντονα εικόνες και μυρωδιές. «Γυρνούσε κουρασμένος από τη δουλειά, ήταν σιωπηλός, το σπίτι ήταν γι’ αυτόν μια όαση κανονικότητας. Αν και κρατούσε ακόμα πάνω του τη μυρωδιά από το πούρο και το υποσουλφίτ, άφηνε τα πάντα πίσω του, με το που διπλοκλείδωνε την εξώπορτα», επισημαίνει.
Από το προσωπικό του οικογενειακό άλμπουμ, η Αθηνά Κυριακίδου ξεχωρίζει μια φωτογραφία που, όπως λέει, θα μπορούσε να συστήσει τον πατέρα της σε κάποιον που δεν τον γνώρισε. «Είναι μία φωτογραφία με τα αδέρφια του. Τον βλέπουμε, ένα μικρό παιδί με τεράστια σκούρα μάτια, “ τα πιο όμορφα μάτια του κόσμου”, όπως είπε ο δάσκαλός του στην Agfa, μιλώντας για την ξεχωριστή ματιά του», λέει.
Και ξεθάβει ακόμα πιο χαριτωμένες αναμνήσεις: «Όταν ήμασταν μικρές, η αδερφή μου κι εγώ, “ ετοιμάζαμε” τα φιλμ που θα έπαιρνε μαζί του. Τα βγάζαμε από τα κουτιά τους και τα περιτύλιγμάτά τους και μετά ξαναγεμίζαμε τα κουτιά με τα φόιλ και τις οδηγίες και λέγαμε ότι κάναμε ντολμαδάκια».
Ένα αρχείο που κρατά ζωντανή τη Θεσσαλονίκη μιας άλλης εποχής
Η μεταφορά του αρχείου σηματοδοτεί την έναρξη της συστηματικής απογραφής, καταγραφής, αξιολόγησης και συντήρησής του, ώστε να καταστεί προσβάσιμο στους πολίτες, στους ερευνητές και στις επόμενες γενιές.
Η κόρη του Γιάννη Κυριακίδη επιθυμεί κάποιος που θα δει για πρώτη φορά τις φωτογραφίες του πατέρα της να ανακαλύψει, εκτός από τους δρόμους και τα κτήρια της παλιάς Θεσσαλονίκης -που πολλά από αυτά δεν υπάρχουν πια, ένα αρχείο που αποτελεί μια μοναδική καταγραφή της πολιτικής, πολιτιστικής, κοινωνικής ζωής της Ελλάδας και ειδικότερα της Θεσσαλονίκης. Μιλά για εικόνες «της Θεσσαλονίκης που χάθηκε, ανθρώπους που πέρασαν και άφησαν εποχή, αλλά δεν υπάρχει κανένα άλλο ίχνος τους. Αλλά κι αυτό που γνωρίζουν όλοι σχεδόν οι Θεσσαλονικείς της γενιάς μου, τον Γιάννη Κυριακίδη και τη ματιά του. Ο Γιάννης Κυριακίδης δεν αποτύπωνε απλώς ένα γεγονός αλλά “ σκηνοθετούσε” με τέτοιο τρόπο την εικόνα, ώστε να αποδώσει το αίσθημα και το νόημα που αυτός ζούσε», υποστηρίζει.
Αναφερόμενη τέλος στην πορεία της ψηφιοποίησης 3.500 αρνητικών για τη μοναδική έκδοση των 700 περίπου σελίδων που ετοιμάζεται, δεν μπορεί παρά να σταθεί σε κάποιες μοναδικές εικόνες μιας άλλης εποχής. «Όλος αυτός ο πλούτος, τα άγνωστα πρόσωπα και γεγονότα στις εικόνες που αιχμαλώτισε με το φακό του, θα μπορέσουν πια να γίνουν προσβάσιμα στους πολίτες, στους ερευνητές και στις επόμενες γενιές», καταλήγει.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
