Site icon Times News

Τα αυγά στην τέχνη

Θέατρο Μουσείο Νταλί, Φιγέρα, Ισπανία.

Η κατανάλωση αυγών εντοπίζεται ήδη στην Αρχαία Αίγυπτο και Ελλάδα ενώ οι Ρωμαίοι τα χρησιμοποιούσαν για να παρασκευάσουν γλυκά και σάλτσες. Καθότι αποτελούσαν το ορεκτικό (gustatio) στην αρχή των συμποσίων, η έκφραση “de ovo usque ad mala” (από το αυγό στα μήλα) σηματοδοτεί την ολοκληρωμένη ενέργεια. Συνόδευαν τα γεύματα των ευγενών του Μεσαίωνα ενώ, κατά την περίοδο της Αναγέννησης, θεωρούνταν ιδανικό φαγητό για τις λεχώνες, λόγω των θρεπτικών συστατικών τους. Στην τέχνη, από τις Ετρουσκικές τοιχογραφίες του 6ου αιώνα π.Χ. ώς τον Σαλβαδόρ Νταλί και το κίνημα του υπερρεαλισμού του 20ού αιώνα, τα αυγά και το σχήμα τους είναι συνυφασμένα με τη γέννηση και το θάνατο, όπως άρρηκτα είναι συνδεδεμένα τα δύο αυτά στάδια μεταξύ τους.

Τάφος των Λεαινών (Tomb of the Lionesses), 520 π.Χ, Ταρκυνία.

Το ενδιαφέρον των Ετρούσκων για τις ταφικές ιεροτελεστίες, τον επιμελημένο ενταφιασμό αλλά και τα τεράστια νεκροταφεία ή νεκροπόλεις, όπως ονομάζονται, παραπέμπει στην κεντρική πεποίθηση της ετρουσκικής θρησκείας πως η ζωή συνεχίζεται μετά θάνατον. Χαρακτηριστικά καλλιτεχνικά επιτεύγματα συνιστούν οι τοιχογραφίες στους τάφους που παρουσιάζουν σκηνές της καθημερινής ζωής. Έτσι, τα αυγά που είναι ζωγραφισμένα σε σκηνή συμποσίου, δεν εξιστορούν μόνο μια γαστρονομική συνήθεια αλλά συμβολίζουν και το ταξίδι προς το θάνατο, τη μετενσάρκωση και την αιωνιότητα.

Pietro della Francesca (1415-1492), Brera Madonna, 1472-1474, Pinacoteca di Brera, Μιλάνο. 

Jacopo Bassano (1510-1592), Δείπνο στους Εμμαούς (Supper at Emmaus), 1538, Kimbell Art Museum, Fort Worth, Τέξας.

Francisco de Zurbarán (1598-1664), Το Προσκύνημα των Ποιμένων (The Adoration of the Shepherds), 1638, Musée des Beaux-Arts, Γκρενόμπλ.

Ο κίτρινος κρόκος του αυγού, όπως και ο ήλιος, είναι η αρχή της ζωής. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Filippo Picinelli (1604-1679), το γεγονός ότι τα αυγά ανοίγουν και σπάνε, όταν εκτίθενται σε ζεστό περιβάλλον, αποδίδει μεταφορικά τη μήτρα της Θεοτόκου που έδωσε ζωή στον Ιησού, αφού είχε δεχθεί τις ακτίνες φωτός του Αγίου Πνεύματος. Εφόσον αντικατοπτρίζουν την αγνότητα, την τελειότητα αλλά και τη σύλληψη και την ελπίδα για Ανάσταση, τα αυγά εντοπίζονται σε πολλές σκηνές της δυτικοευρωπαϊκής τέχνης που αναπαριστούν τη Θεοτόκο ή τον Ιησού Χριστό (βλ. ενδεικτικά Brera Madonna, Δείπνο στους Εμμαούς, Το Προσκύνημα των Ποιμένων).

Hieronymous Bosch (1450-1516), Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων (The Garden of Earthly Delights), 1490-1510, Museo del Prado, Μαδρίτη.

Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων, λεπτομέρεια.

Από την άλλη, η απεικόνιση του αυγού στο διάσημο τρίπτυχο του Ιερώνυμου Μπος, που διηγείται τη μετάβαση από τον Κήπο της Εδέμ στη Δευτέρα Παρουσία, εμπεριέχει ένα βαθύτερο νόημα. Συγκεκριμένα, στο αριστερό τμήμα του έργου ο Θεός, έχοντας μια ασυνήθιστα νεανική μορφή, εμφανίζεται στον Αδάμ και την Εύα σε ένα τοπίο γεμάτο από εξωτικά ζώα. Στο κεντρικό τμήμα οι γυμνές φιγούρες, πλασιωμένες από περίεργα ζώα και υπερμεγέθη φρούτα, φαίνεται να είναι χαμένες στις επίγειες απολαύσεις, ενώ στο αριστερό τμήμα παρουσιάζεται η αιώνια καταδίκη της Τελικής Κρίσης. Το αυγό και πάλι παρομοιάζεται με τη μήτρα αλλά αυτή τη φορά λειτουργεί περισσότερο ως καταφύγιο για τις φιγούρες που μοιάζουν να στριμώχνονται στο εσωτερικό του. Με αυτό τον τρόπο υποδηλώνεται η προσπάθεια για διαφυγή από τη διαφθορά των επίγειων απολαύσεων.

Georg Flegel (1566-1638), Σνακ με Τηγανιτά Αυγά (Snack with Fried Eggs), 1600, Stadel Museum, Φρανκφούρτη.

Diego Velázquez (1599-1660), Ηλικιωμένη Γυναίκα Τηγανίζει Αυγά (An Old Woman Cooking Eggs), 1618, National Gallery of Scotland, Εδιμβούργο.

Τα αυγά συνιστούν συνηθισμένο θέμα σε νεκρές φύσεις (βλ. χαρακτηριστικά Γκέοργκ Φλέγκελ, Σνακ με Τηγανιτά Αυγά) αλλά και σε ηθογραφικούς πίνακες, όπως αυτός του γνωστού Ισπανού προσωπογράφου Ντιέγκο Βελάθκεθ. Η Σεβίλλη του 17ου αιώνα ήταν πόλη-σταθμός ανάμεσα στην Ευρώπη και το Νέο Κόσμο, γεγονός που ευνόησε την άνθηση του εμπορίου και τη διακίνηση αγαθών. Έτσι, οι τοπικές ταβέρνες (bodegón) αποτέλεσαν όχι μόνο σημείο συνάντησης και φιλοξενίας αλλά και πηγή έμπνευσης για το είδος της ρωπογραφίας, της αποτύπωσης δηλαδή των καθημερινών σκηνών, με επίκεντρο το φαγητό και το ποτό μίας παρέας ανθρώπων. Η αριστοκρατία έδειχνε ιδιαίτερη προτίμηση στη συγκεκριμένη θεματολογία καθώς η ρεαλιστική και λεπτομερής σκιαγράφηση των κατώτερων κοινωνικά στρωμάτων τόνιζε τις ανθρώπινες αδυναμίες (όπως για παράδειγμα τη λαιμαργία), αποκτώντας κατ’αυτόν τον τρόπο διδακτικό και συμβολικό περιεχόμενο. Ο Βελάθκεθ ακολούθησε τα καλλιτεχνικά πρότυπα της εποχής, τοποθετώντας την “ιστορία” του σε μια κουζίνα. Τα οικιακά σκεύη και τα ταπεινά υλικά φωτίζονται δημιουργώντας αντιθέσεις ανάμεσα στα σχήματα, τις υφές και τις επιφάνειες ενώ οι δύο φιγούρες μοιάζουν να ξεπηδούν μέσα από το σκοτάδι. Τα αυγά, ζωγραφισμένα στο κέντρο του πίνακα, αλλά και η διαφορά ηλικίας που παρατηρείται ανάμεσα στο αγόρι και την ηλικιωμένη γυναίκα, παραπέμπουν στο πέρασμα του χρόνου και της ζωής.

Salvador Dalí (1904-1989), Η Μεταμόρφωση του Νάρκισσου (Metamorphosis of Narcissus), 1937, Tate Modern, Λονδίνο.

Ως ένα από τα αγαπημένα μοτίβα του Νταλί, λόγω του σκληρού κελύφους και του μαλακού εσωτερικού, τα αυγά εμφανίζονται σε πολλά έργα του υπερρεαλιστή καλλιτέχνη, συνήθως συμβολίζοντας την εμβρυϊκή περίοδο, τη στιγμή της (ανα)γέννησης, την αγάπη και την ελπίδα. Παρόλα αυτά ο πίνακας Η Μεταμόρφωση του Νάρκισσου, παρουσιάζει τη διφορούμενη σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την ψευδαίσθηση, καθώς και την πλήρη υποταγή του ήρωα στη φιλαρέσκεια και τη λατρεία του ειδώλου του. Στη δεξιά περιοχή του πίνακα, το λουλούδι (νάρκισσος) προβάλει από ένα σπασμένο αυγό, το οποίο κρατά ένα υπερφυσικό σε μέγεθος χέρι, σηματοδοτώντας το τέλος του μαρτυρίου του ήρωα. Στη βάση του αντίχειρα, τα μυρμήγκια λειτουργούν ως σύμβολα της αποσύνθεσης και της παροδικότητας της ύπαρξης. Για να ενισχυθεί αυτή η έννοια, προστίθεται στο έργο ένα τσακάλι που καταβροχθίζει ένα σφάγιο, προμηνύοντας τον επερχόμενο θάνατο.

René Magritte (1898-1967), La Clairvoyance, 1936, Ιδιωτική Συλλογή.

Τέλος, ο Ρενέ Μαγκρίτ στην αυτοπροσωπογραφία του, ζωγραφίζει ένα πουλί κοιτώντας ένα αυγό, υπονοώντας ότι χρειάζεται κανείς να βλέπει πέρα από το προφανές. Τοποθετώντας με ρεαλιστικό τρόπο συνηθισμένα αντικείμενα σε ασυνήθιστα πλαίσια επιδιώκει, στο έργο αυτό, να αποκαλύψει τις πολλαπλές όψεις της πραγματικότητας.

The following two tabs change content below.

Ιωάννα-Μελίνα Τσικνάκη

Η Ιωάννα-Μελίνα Τσικνάκη είναι πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Φιλολογίας) και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος από το College of Art του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου (MSc Renaissance and Early Modern Studies). Εργάζεται στο Ελληνικό Σχολείο του Εδιμβούργου (Edinburgh Hellenic School of St.Andrew).

Τελευταία άρθρα απόΙωάννα-Μελίνα Τσικνάκη (δείτε τα όλα μαζί)

Exit mobile version