- Timesnews.gr
Η άνοδος των ακροδεξιών και εθνολαϊκιστικών κομμάτων στο πολιτικό προσκήνιο της Ευρώπης δεν αποτελεί πλέον μια παροδική «ψήφο διαμαρτυρίας», αλλά ένα σταθερό, δομικό φαινόμενο. Από τη Γαλλία και τη Γερμανία μέχρι την Ελλάδα, τα κόμματα αυτά καταγράφουν υψηλά ποσοστά, αναγκάζοντας αναλυτές και κοινωνιολόγους να επαναπροσδιορίσουν το προφίλ των ανθρώπων που τα στηρίζουν.
Ποιοι είναι, λοιπόν, οι ψηφοφόροι της ακροδεξιάς σήμερα; Η απάντηση δεν είναι μονοδιάστατη, καθώς το ακροατήριο αυτό παρουσιάζει έντονη πολυσυλλεκτικότητα. Ωστόσο, μέσα από εκλογικές έρευνες, ξεχωρίζουν ορισμένα κοινά κοινωνικοοικονομικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά.
Οι «Χαμένοι» της Παγκοσμιοποίησης και της Κρίσης
Ιστορικά, η παραδοσιακή εργατική τάξη αποτελούσε τη βάση της Αριστεράς. Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος της έχει μετακινηθεί προς την Ακροδεξιά. Πρόκειται για ανθρώπους με χαμηλά ή μεσαία εισοδήματα, εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα ή μικροϊδιοκτήτες, οι οποίοι νιώθουν οικονομική ανασφάλεια.
Τους διακατέχει ο φόβος της κοινωνικής υποβάθμισης. Οι ψηφοφόροι αυτοί αισθάνονται ότι το κράτος πρόνοιας τους έχει εγκαταλείψει και υιοθετούν τη ρητορική του «ευημεριακού σοβινισμού» (welfare chauvinism), την ιδέα δηλαδή ότι οι κοινωνικές παροχές πρέπει να δίνονται αποκλειστικά στους γηγενείς.
Η Νεολαία της Ψηφιακής Εποχής
Αντίθετα με το στερεότυπο ότι η ακροδεξιά ελκύει μόνο μεγαλύτερες ηλικίες με νοσταλγικά αισθήματα για αυταρχικά καθεστώτα, τα δεδομένα δείχνουν σημαντική διείσδυση στους νέους 18-34 ετών.
Οι νέοι αυτοί δεν έχουν βιώσει περιόδους μεγάλης οικονομικής σταθερότητας. Επηρεάζονται άμεσα από την έλλειψη στεγαστικής προοπτικής και την εργασιακή ανασφάλεια. Παράλληλα, η σύγχρονη ακροδεξιά (π.χ. μέσω προσωπικοτήτων όπως ο Ζορντάν Μπαρντελά στη Γαλλία) έχει «εξωραΐσει» την εικόνα της, χρησιμοποιώντας με τεράστια επιτυχία τα social media (TikTok, Instagram) για να παρουσιαστεί ως αντισυστημική, cool και επαναστατική.
Οι Πολιτικά Κυνικοί και Απογοητευμένοι
Ένα μεγάλο τμήμα αυτών των ψηφοφόρων χαρακτηρίζεται από βαθιά δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς: την κυβέρνηση, τα παραδοσιακά κόμματα, τη δικαιοσύνη και τα ΜΜΕ.
Έχουν την αίσθηση ότι η πολιτική ελίτ είναι αποκομμένη από την πραγματικότητα και τα προβλήματα του «απλού λαού». Η ακροδεξιά, χρησιμοποιώντας έναν απλοϊκό, λαϊκιστικό λόγο του τύπου «Εμείς εναντίον Αυτών», προσφέρει εύκολες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα.
Για πολλούς ψηφοφόρους, το κίνητρο δεν είναι οικονομικό αλλά πολιτισμικό. Είναι συνήθως άνθρωποι που ζουν στην επαρχία ή σε υποβαθμισμένες αστικές περιοχές και νιώθουν ότι η εθνική, θρησκευτική ή πολιτισμική τους ταυτότητα απειλείται.
Η κινητήριος δύναμή τους είναι η αντίδραση στη μεταναστευτική ροή, την παγκοσμιοποίηση και τις σύγχρονες κοινωνικές αλλαγές (όπως τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ κοινοτήτων ή η woke ατζέντα). Η ακροδεξιά τους προσφέρει ένα καταφύγιο «παραδοσιακών αξιών», πατώντας πάνω στο τρίπτυχο: Πατρίδα, Θρησκεία, Οικογένεια.
Ιστορικά υπερτερούν οι άνδρες, αν και το χάσμα με τις γυναίκες μειώνεται. Υψηλότερα ποσοστά παρατηρούνται σε αποφοίτους δευτεροβάθμιας ή τεχνικής εκπαίδευσης. Έχουν ισχυρή παρουσία στην περιφέρεια, σε αγροτικές περιοχές και πρώην βιομηχανικές ζώνες. Το κύριο συναίσθημα είναι οργή για το παρόν, φόβος και απαισιοδοξία για το μέλλον.
Οι ψηφοφόροι που ακολουθούν την ακροδεξιά σήμερα δεν μπορούν πλέον να χαρακτηριστούν απλώς «φασίστες» ή «ακραίοι». Στην πλειονότητά τους είναι πολίτες που νιώθουν αόρατοι και απροστάτευτοι μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Η ψήφος τους είναι μια κραυγή διαμαρτυρίας, αλλά και μια συνειδητή αναζήτηση προστατευτισμού και ασφάλειας (έστω και ψευδούς). Όσο τα συστημικά κόμματα αδυνατούν να δώσουν πειστικές απαντήσεις στην ακρίβεια, το στεγαστικό, το μεταναστευτικό και την ασφάλεια, η δεξαμενή της ακροδεξιάς θα συνεχίσει να γεμίζει με πολίτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα.
