Χριστός Πάσχων

Πρόκειται για τραγωδία που κινείται στα πρότυπα των έργων του Ευριπίδη, από τα οποία δανείζεται δεκάδες στίχους, από όλες σχεδόν τις τραγωδίες του αρχαίου δραματουργού.

by ΓΙΩΡΓΗΣ ΕΞΑΡΧΟΣ
  • ΓΙΩΡΓΗΣ ΕΞΑΡΧΟΣ

Από την τραγωδία «Χριστός Πάσχων», έργο που αποδίδεται στον Γρηγόριο Θεολόγο ή Ναζιανζηνό, στο παρόν δημοσίευμα παρουσιάζεται σε μετάφρασή μου, λόγω των ημερών, ένα μέρος στίχων αυτής, ενώ το συνολικό έργο ευελπιστώ να εκδοθεί μελλοντικά και να παιχτεί και επί σκηνής. Πηγή μου η έκδοση του Adolf Ellissen – 1855:

Ο «Χρηστός/Χριστός Πάσχων» του Γρηγορίου Ναζιανζηνού ή Θεολόγου (329-390), θα έπρεπε να ονομάζεται «Η μάνα του Χρηστού/Χριστού» ή «Ο θρήνος της Θεοτόκου». Τον τίτλο τον έθεσε ο πρώτος εκδότης του έργου το 1542 και έτσι είναι πλέον γνωστό έως σήμερα: «Χρηστός/Χριστός πάσχων».

Πρόκειται για τραγωδία που κινείται στα πρότυπα των έργων του Ευριπίδη, από τα οποία δανείζεται δεκάδες στίχους, από όλες σχεδόν τις τραγωδίες του αρχαίου δραματουργού. Η προσπάθεια δείχνει βαθύτατο γνώστη των έργων των Ευριπίδη, Αισχύλου, Ομήρου, Ησιόδου και των Ορφικών. Η πολύ επιτυχημένη ένταξη αποσπασμάτων και λέξεων από τα έργα των ανωτέρω είναι επαινετή –αν και σήμερα θα κατηγορούσαν τον δημιουργό αυτού του έργου για λογοκλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας!– και πιστοποιεί άριστη γνώση της αρχαιοελληνικής γραμματολογίας από τον ποιητή. Οι 2.640 (30+2.610) στίχοι του έργου πείθουν και επιβεβαιώνουν τούτο, αν και δεν έχει γίνει συστηματική μελέτη όλων των Ομηρικών και Ησιοδικών δανείων του.
Αλλά ας δώσουμε δείγματα αυτού του σημαντικού πνευματικού έργου:

ΘΕΟΤΟΚΟΣ:

Μες στο λιβάδι ας χαθώ, που φίδι δεν υπάρχει·
μήτε και δράκος ’κεί φυλά τις βρύσες πάν’ στα όρη·
Με τρόπο δολιότατο, πάει πια ο βλαστός μου·
και ως μητέρα άθλια και εξαπατημένη,
με τόλμη, μα καρτερικά, τα πάντα υπομένω·                5
Μα με κλαδιά του έρωτα η ψυχή μου στολισμένη,
στα άριστα υψώνεται, μήπως και ευτυχήσει,
απέχοντας απ’ τον καρπό να φάγω του συζύγου·
αυτόν που άμεσα ποτέ κανένα δεν συμφέρει.
Γι’ αυτόν από τον πλούσιο τον έδιωξε λειμώνα,          10
για να τον τρώει η φθορά, κι ο θάνατος μοιραίος·
Τ’ ακούς μάνα που ’χεις παιδιά· χωρίς καν συνουσία!
Στη γέννα δεν κακόπαθα, κι ούτε παρακαλούσα
αν θα σωθώ στον τοκετό, στη γη την ολεθρία·
για ύστατη φορά γεννώ· παιδιά δεν κάνω μ’ άνδρα·     15
Σαν γένναγα δεν πόναγα, δεν στέναζα ή βογκούσα,
μα έλεγα διάδοχος πως μπαίνει στη ζωή μου,
που θα ’ναι μεσολαβητής έξοχος ολωνών μας,
ώστε να μη καταστραφεί το γένος των ανθρώπων·
Γεννούσα εγώ τον Δυνατόν, που θα μας θεραπεύσει·   20
Αυτόν που πείθει με καλό ερχόμενος στη γη μας·
Άνθρωπο νέο δυνατό, γεμάτο καρτερία·
Εγώ ’μαι που τον γέννησα, μία μάνα παρθένα.
Τώρα ακούω τον Υιό αυτόν που θα μας κρίνει,
ουράνιο και γήινο, ανθρωπογεννημένο·                          25
τον βλέπω και φοβούμαι που έτσι τον καθυβρίζουν·
Χωρίς δαυλό ’γώ έφερα, ώχου, σπουδαία φλόγα·
γι’ αυτόν τώρα ’μαι πρόθυμη να δώσω την ψυχή μου·
Να η καρδιά μου, δες, χτυπά, σαν ρόπτρο και νταούλι,
όπως στ’ αλήθεια κραύγαζε ο γερο-Συμεώνης,,1

που έβλεπε πολύ μακριά και πρόβλεπε τα πάντα.
Έτσι θα φτάσει, ως φαίνεται, η μεγάλη σωτηρία·
Αν η γυναίκα αλλιώτικη γνώμη έχει απ’ τον άντρα.
θα ’ναι προς το συμφέρον του. Σαν τη δικαιοσύνη,
που αλλουνού την άποψη δεν θέλει για ν’ ακούσει,       35
κι έχει την ίδια αντίληψη μ’ όποιον παρανομήσει.
Τώρα είν’ όλα εχθρικά και θάνατο μυρίζουν·
τον Γιο πρόδωσαν να φανεί η δύναμη του κράτους.
Τ’ άδικο όσοι αγαπούν, αυτό γεννάει καινούριο·
Στα δάκρυά του πνίγεται· με δάκρυα ασχημαίνει,         40
γιατί δεν έχουν τελειωμό, μέτρο να τ’ αριθμήσεις·
Είναι γνωστό πως το κακό με το κακό αμιλλάται·
όμως εδώ ατιμώθηκε ως κι η σεβάσμια φύση,
και στεναγμούς με συμφορές αυτή αναμειγνύει,
και φέρνει διαδοχικούς πόνους ισχυροτάτους,              45
στον χρόνο που τα δάκρυα αιώνια τον καίνε,
λόγω του ότι απ’ τους εχθρούς είναι αδικημένος,
και πρωτοπροκαλεί ζημιές στη μάνα του και βλάβες·
Υποκλίνεται στον πατέρα του, στη μάνα του φωνάζει·
Όλοι είμαστε της γης παιδιά, θρέμματα και εγγόνια.   50
Φωνάζω και ορκίζομαι, το δίκαιο επικαλούμαι,
μάρτυρα έχω τον Θεό, μα και πίστη μεγάλη,
γιατί γνωρίζω η δύστυχη κακά να υπομένω,
και του πατέρα τ’ αγαθά της γης να μην τ’ αφήνω·
Τον κόσμο αυτόν τον μισητό δεν χαίρομαι να βλέπω.  55
Σε τούτο με οδήγησε ο πόνος και η θλίψη,
κι η επιθυμία που έφτασε από της γης τα άκρα,
και μου ’πε από τη φύση μου κάθε κακό να διώξω.
Γιατί ακόμα η δύστυχη δεν έπαυσα να κλαίω·
Γέννησα ή δεν γέννησα, δεν είχα εγώ ωδίνες.                 60
Η άθλια· σε μένανε λέγω και ξαναλέγω·
γέννησα ή δεν γέννησα, τον θεϊκό τον Λόγο;
Άτοκο είχα τοκετό· πώς να το ερμηνεύσω;
Τους πόνους τους απέφυγα τότε, μα όχι τώρα.
Δεν γνώρισα όμως χαρά για να με ψέξει κάποιος·            65
μάλλον με άντρα έμοιαζα· δεν βάφτηκα ποτέ μου·
κι ούτε ποτέ στολίστηκα σαν έγινα πια μάνα.
Αλλά παιδί πώς γέννησα; Είν’ έκπληξη μεγάλη·
και τώρα που το βρίζουνε, πώς να το βλέπω εμπρός μου;
Τον πόνο δεν τον γλύτωσα· πώς τον βαστάς καρδιά μου; 70
Εκραύγασα από τη χαρά τότε γιατ’ ήμουν έτσι,
όταν μου ’πε χαρμόσυνα ο άγγελος για γέννα,
που όλα θα διώξει τα κακά απ’ των θνητών το γένος.
Και μου ’φερε τρανή χαρά, αυτό που θα γεννούσα!
Αλλά δεν ήμουν εύπιστη εγώ σε τέτοια λόγια,                 75
για να πεισθώ ότι κρυφά θα ’χω Θεό για άντρα·
Δεν ήμουνα σφαχτάρι εγώ, που να το θυσιάσουν·
μα θα ’φερνα τον βασιλιά της γης κι όλου του κόσμου.
Έτσι προχώρησα πιστή στων γυναικών τον νόμο,
εκπέμποντας απ’ την ψυχή τον επινίκιο ύμνο·                 80
Έκραζα το χαρμόσυνο νέο μεγαλοφώνως,
που μέσα με κατέτρωγε τσουρουφλιαστή μια φλόγα,
μία φωτιά που ανέφερε άγγελος χρησμοδότης·
Είχα ζήλο διάπυρο και πνεύμα συντριμμένο,
έρωτα ακατάσχετο γεμάτον όλο ζέση·                              85
Κι έμαθα θα θυσιαστεί λόγω της καλοσύνης,
αυτός που μες στα σπλάχνα μου κινιόταν οξύ βέλος!
Τώρα συντρέχω πρόθυμα στης νύχτας το σκοτάδι,
για να ιδώ ποία κακά παθαίνει το Παιδί μου·
Τούτες οι μέρες μ’ έπεισαν φως να μην καρτεράω.            90

1 Συμεών: Γέροντας σοφός Ισραηλίτης, που πήρε στην αγκαλιά του τον μικρό Ιησού κατά την Υπαπαντή του Χριστού. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 3 Φεβρουαρίου και τη ημέρα αυτή γιορτάζουν οι φέροντες το όνομα Συμεών και Συμεωνία. Ζήτησε και πήρε στην αγκαλιά του το Θείο Βρέφος και κατόπιν αναφώνησε το περίφημο «Νυν απολύεις τον δούλον Σου Δέσποτα…». Προείδε τον μαρτυρικό θάνατο του Χριστού και προείπε στην Παναγία τις θλίψεις που θα δοκίμαζε γι’ Αυτόν.

______________________

  • Κεντρική φωτογραφία: Θόδωρος Μορίδης (Ε΄ Μαντατοφόρος), Άννα Συνοδινού (Μήτηρ Θεού). Χριστός πάσχων (1964). Εθνικό Θέατρο: Κεντρική Σκηνή, 23/04/1964 – 29/04/1964
The following two tabs change content below.

ΓΙΩΡΓΗΣ ΕΞΑΡΧΟΣ

O Γιώργης Έξαρχος γεννήθηκε στο Kαλοχώρι Λάρισας το 1952. Eίναι απόφοιτος του εξατάξιου Γυμνασίου Συκουρίου (1970), πτυχιούχος του Oικονομικού Tμήματος της AΣOEE (1975), διδάκτορας οικονομικών επιστημών της Academia de Studii Economice (ASE) Βουκουρεστίου (1980), συνταξιούχος καθηγητής Α.Ε.Ι. (του νυν Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, 2013). Ασχολείται με τη λογοτεχνία και τη δημιουργική γραφή από τα εφηβικά του χρόνια. Το πρώτο του βιβλίο κυκλοφόρησε το 1985 και έχει εκδώσει μέχρι σήμερα πάνω από εξήντα πέντε βιβλία (ποίηση, παραμύθια, παιδική λογοτεχνία, λαογραφία, εθνολογικές και ιστορικές μελέτες, ανθρωπολογικές έρευνες, οικονομικές πραγματείες, μεταφράσεις κ.ά.). Συνεργάστηκε με τα περιοδικά: Αγωνιστής, Ντέφι, Ρίγα, Tαξιδιώτες, Σχεδία, Ρομάντσο, Ιχνευτής, Διαβάζω, Στιγμές, Σχολιαστής, Φωτογράφος, Έψιλον, Λαϊκό Τραγούδι, Έρευνα, Οικονομική Επιθεώρηση, Τουριστικά Θέματα, Επτά Ημέρες κ.ά., επίσης με το Β΄, Γ΄ και Δ΄ Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας της ΕΡΤ ΑΕ (1986-1991) ως παραγωγός εθνολογικών, οικολογικών, μουσικών και πολιτιστικών εκπομπών, καθώς και με τις αθηναϊκές εφημερίδες: Εξόρμηση, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Ελευθεροτυπία, Πρώτη, Καθημερινή, Αυγή, Ναυτεμπορική, Mακεδονία της Θεσσαλονίκης, Πανευβοϊκόν Βήμα Χαλκίδας, Ελευθερία Λάρισας, Ελευθερία Σερρών κ.ά., ως εξωτερικός συνεργάτης. Υπήρξε επιστημονικός υπεύθυνος και σεναριογράφος του ντοκιμαντέρ Ντούκα ’ν Κάλι – Καθ’ Oδόν (1987), παραγωγής του Yπουργείου Πολιτισμού, και σε κείμενό του βασίστηκε το ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ για τη ζωή του λαϊκού κλαριντζή Βάιου Μαλλιάρα (1989). Το βιβλίο του Αδελφοί Μανάκια (Γαβριηλίδης 1991) αποτέλεσε το έναυσμα για τη διαμόρφωση του σεναρίου της βραβευμένης στο Φεστιβάλ Kαννών ταινίας Tο βλέμμα του Oδυσσέα, του σκηνο-θέτη Θεόδωρου Aγγελόπουλου. Έλαβε μέρος ως εισηγητής ή σύνεδρος σε πολλά επιστημονικά διεθνή και εθνικά συνέδρια εντός και εκτός Ελλάδας και υπήρξε μέλος επιστημονικών επιτροπών «ανωνύμων κριτών» επιστημονικών περιοδικών. Διετέλεσε σύμβουλος ή συνεργάτης ή επιστημονικό προσωπικό της πολιτικής ηγεσίας των Yπουργείων: YBET (1982), YXOΠ (1982-1984), Bιομηχανίας (1986-1987), Γεωργίας (1995-2000) και YΠEXΩΔE (2000-2003). Δίδαξε ως έκτακτος καθηγητής οικονομικών μαθημάτων στο TEI Xαλκίδας (1991-1994), ως επιστημονικός συνεργάτης στο Α-ΤΕΙ Κρήτης (2003-2006) και ως τακτικός επίκουρος καθηγητής στο AEI Σερρών (11/2006-11/2013). Τουρκιστί κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του: Yorgis Eksarhos, S.E.L.A.N.A., Şimdiki Mücadelemiz Bütün Bunlar İçindir, Istos Yayin, Istanbul, 2013. Σε μετάφραση και στίχους τραγουδιών του και σε σκηνοθεσία Ανδρομάχης Μοντζολή, τον χειμώνα του 2015-2016, στο Θέατρο «Τζένη Καρέζη» (Αθήνα) παίχτηκε ο Πλούτος του Αριστοφάνη: Μουσικοθεατρική παράσταση για όλη την οικογένεια. Μουσική και τραγούδια: Δημήτρης Παπαδημητρίου. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2018 παίχτηκε στο Ηρώδειο – Αθήνα, το «Έρωτες και Θρήνοι Γυναικών», από τις τραγωδίες του Ευριπίδη, σε μετάφρασή του και σε σκηνοθεσία Πάνου Αγγελόπουλου, με σπουδαίες ελληνίδες ηθοποιούς – ερμηνεύτριες και μουσική Δημήτρη Παπαδημητρίου. Από το 2008 κατοικοεδρεύει και ζει στη Θεσσαλονίκη. Ηλεκτρονική διεύθυνση: exarchos.geor.sta@gmail.com

Σχετικά Άρθρα

Αυτή η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για να βελτιώσει την εμπειρία σας. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας, δίνετε την συγκατάθεσή σας για την χρήση των cookies. Aποδοχή