«Χωρίς τις ιστορίες των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, ο πολιτισμός όλων των ευρωπαϊκών χωρών –και των περισσότερων χωρών του κόσμου– θα ήταν πολύ φτωχότερος. Ποιος δεν έχει διαβάσει τους μύθους του Αισώπου, ή τις ιστορίες της Ιλιάδας και της Οδύσσειας; Όλα αυτά διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τον κόσμο.»
Συνέντευξη στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου
Η αμερικανίδα συγγραφέας, ποιήτρια και performer Μάργκαρετ Γουέσελινκ με σπουδές στο Harvard (γλώσσα, ιστορία, λογοτεχνία) και το Πανεπιστήμιο του Γκρόνινγκεν (μεσαιωνική λογοτεχνία), επέλεξε την Ελλάδα ως τόπο ζωής και εργασίας, κάτι που προσδίδει μια ιδιαίτερη ματιά στο έργο της, που αναδεικνύει τη μοναδική της ταυτότητα ως μια δημιουργό που γεφυρώνει πολιτισμούς.
Μεγάλωσε σε αγροτική περιοχή στις ΗΠΑ και έχει δύο παιδιά.
Μια γυναίκα που έχει ολλανδικές ρίζες, νιώθει πλέον “περισσότερο Ελληνίδα”, ενσωματώνοντας στα έργα της την ελληνική καθημερινότητα και παράδοση, όπως τις μαυροφορεμένες γυναίκες στα χωριά.
Εγκατέλειψε την ακαδημαϊκή πορεία, γιατί όπως έχει δηλώσει είχε την αίσθηση ότι ένιωθε αποκομμένη από την πραγματικότητα.
‘Έτσι εστίασε στο ενδιαφέρον της για την κοινότητα, την επικοινωνία και τη χρήση της γλώσσας ως μέσο αποκάλυψης ή απόκρυψης της αλήθειας. Θεατρικά της που έχουν ανέβει σε σκηνές της Αθήνας. Αναφέρουμε ενδεικτικά το “Σπουργίτι στη στέγη”, που θίγει κοινωνικές ανισότητες και τη μετάβαση από την ύπαιθρο στην πόλη.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το έργο της “Τριλογία της εξοχής” από τις εκδόσεις Αιγόκερως.
Καλωσορίζουμε την κα. Γουέσελινκ …
- Ποια είναι τα συναισθήματά σας που μπορείτε να επικοινωνήσετε τη δουλειά σας με το ελληνικό αναγνωστικό κοινό μετά την έκδοση των τριών θεατρικών σας έργων με τον γενικό τίτλο «Η Τριλογία της εξοχής»;
Είμαι πολύ χαρούμενη με την έκδοση αυτού του βιβλίου και ελπίζω να βρει μια δυνατή ανταπόκριση από το ελληνικό κοινό. Το βιβλίο είναι αποτέλεσμα πολλής δουλειάς και αντικατοπτρίζει πολλές αντίληψης από τη ζωή μου στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες. Ελπίζω να εμπνεύσει τους ανθρώπους να δουν τον κόσμο με διαφορετικά μάτια και να πυροδοτήσει έναν διάλογο. Ανυπομονώ να ακούσω τις σκέψεις των άλλων.
- Ποιος θα λέγατε ότι είναι ο πυρήνας των ιστοριών σας; Η καλύτερα η πεμπτουσία τους;
Με ενδιαφέρει ο χαρακτήρας και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ προσώπων, τόσο ζώων όσο και ανθρώπων. Επιλέγω να γράφω θεατρικά έργα αντί, για παράδειγμα, να μελετώ κοινωνιολογία, γιατί έτσι μπορώ να παίξω με λέξεις και χαρακτήρες. Το μυαλό μου είναι ένας χώρος όπου πραγματοποιώ πειράματα, φέρνοντας ανθρώπους στην επαφή μεταξύ τους και παρατηρώντας τι κάνουν.
- Μιλήστε μου για τις σχέσεις που υπάρχουν σήμερα ανάμεσα στην εξοχή και την πόλη, στον άνθρωπο και το ζώο , όπως τις φωτίζετε μέσα από την τριλογία σας «Η ρωγμή, Κάτι λείπει και Σκάβουν τούνελ»;
Η σχέση ανάμεσα στους δύο πόλους καθενός από αυτά τα ζεύγη –ύπαιθρος/πόλη και άνθρωπος/ζώο– υπήρξε πάντοτε τεταμένη και προβληματική, άλλοτε σημαδεμένη από βία και άλλοτε όχι. Άλλοτε έρχονται σε σύγκρουση και άλλοτε συνεργάζονται. Στην εποχή μας, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν στην ύπαιθρο μειώνεται ολοένα και περισσότερο –από πλειοψηφία έχουν μετατραπεί σε μειονότητα. Και είμαστε τόσοι πολλοί άνθρωποι, τόσο επιτυχημένοι ως είδος, που σχεδόν αφανίζουμε κάθε άλλη μορφή ζωής. Ωστόσο, δεν ξέρω εάν το ένα μπορεί να επιβιώσει χωρίς το άλλο– εάν, για παράδειγμα, η πόλη μπορεί να υπάρξει χωρίς την ύπαιθρο. Και δεν συμφωνώ ότι η φύση και ο πολιτισμός βρίσκονται σε σύγκρουση. Η φύση δεν είναι το αντίθετο του πολιτισμού· έχει τον δικό της πολιτισμό, ο οποίος περιλαμβάνει και περιβάλλει τον ανθρώπινο.
«Αγαπώ το ελληνικό φως. Είναι πολύ έντονο και καθαρό· μοιάζει να διεισδύει μέσα στα πράγματα και να τα κάνει να λάμπουν από μέσα. Το φως εδώ είναι διαφορετικό από το παστέλ φως της Ολλανδίας ή από εκείνο του Βερμόντ, που είναι σκληρό και καθαρό αλλά πιο λεπτό. Όμως η έμπνευσή μου προέρχεται από τους απλούς ανθρώπους που αγωνίζονται και από όσα κάνουν. Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι το παγκόσμιο και με συναρπάζει πάντοτε.»
Οι αγρότες αισθάνονται καταπιεσμένοι από την πόλη, η οποία παίρνει τα προϊόντα τους και τους επιστρέφει μετά βίας όσα χρειάζονται για να επιβιώσουν. Η πόλη ξεχνά την ύπαιθρο, εκτός από όταν τη βλέπει ως τόπο διακοπών. Όμως η ύπαιθρος δεν είναι απλώς ένας όμορφος τόπος για ξεκούραση. Είναι επίσης ένας τόπος όπου οι άνθρωποι βιοπορίζονται – και αυτό είναι πάντοτε δύσκολο. Μου αρέσει να περιγράφω πράξεις και στιγμές που συνδέουν τους δύο αυτούς τόπους. Για παράδειγμα, έναν αγρότη που έρχεται στην πόλη για να πουλήσει τα προϊόντα του· ή μια ολόκληρη οικογένεια που αποφασίζει να μετακομίσει από την ύπαιθρο στην πόλη.
- Πότε ξεκινήσατε να γράφετε και τι θα λέγατε ότι σας καθόρισε ως συγγραφέα;
Πάντα ήθελα να γράφω και να επικοινωνώ τις αντιλήψεις μου προς τον έξω κόσμο. Όσα συμβαίνουν μέσα στο κεφάλι είναι δύσκολο να μεταδοθούν. Στην εφηβεία μου ερωτεύτηκα την ποίηση των Ιμαζιστών [Imagists] –τον Ezra Pound, την H.D. και τον William Carlos Williams– και για πολύ καιρό προσπάθησα να γράφω όπως εκείνοι, επιχειρώντας να συμπυκνώσω όλες μου τις αντιλήψεις σε μικρές, έντονες εικόνες. Αργότερα προσπάθησα να επεκτείνω αυτές τις εικόνες σε ιστορίες με πλοκή που εξελισσόταν μέσα στον χρόνο. Κάποια στιγμή άρχισα να σκέφτομαι με όρους δύο φωνών που βρίσκονται σε διάλογο μεταξύ τους και έτσι ξεκίνησα να γράφω θεατρικά έργα.
Προσπαθώ να φτάσω στην αλήθεια όταν γράφω, όμως υπάρχουν τόσες διαφορετικές μορφές αλήθειας. Πρέπει κανείς να είναι αληθινός προς τον ήχο των λέξεων, προς τους χαρακτήρες όπως τους φαντάζεται, αλλά και προς τη δική του εμπειρία.
- Συμφωνείτε με την άποψη, ότι όσο ένας συγγραφέας πρέπει να είναι κριτικός της χαοτικής κατάστασης της κοινωνίας, άλλο τόσο πρέπει να είναι θεματοφύλακας της ομορφιάς του πολιτισμού;
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην κοινωνία και τον πολιτισμό; Τι εννοούμε όταν μιλάμε για πολιτισμό; Είναι, άραγε, το ίδιο πράγμα με την κουλτούρα και διαθέτουν τα ζώα και γενικότερα η φύση πολιτισμό; Όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ, η φύση έχει τον δικό της πολιτισμό, ο οποίος περιλαμβάνει και προδιαμορφώνει τον ανθρώπινο πολιτισμό.
- Τι σας κρατά σε δημιουργική κίνηση; Γενικότερα τι σας εμπνέει;
Οι απλοί άνθρωποι με εμπνέουν. Ο ποιητής Carl Sandburg έγραψε:
My people are gray
pigeon gray, dawn gray, storm gray.
I call them beautiful,
and I wonder where they are going.
[Οι άνθρωποί μου είναι γκρι
γκρι του περιστεριού, γκρι της αυγής, γκρι της
καταιγίδας.
Τους αποκαλώ όμορφους
και αναρωτιέμαι πού πηγαίνουν.]
Αυτή ακριβώς η απορία για τους ανθρώπους είναι που με κρατά σε δημιουργική κίνηση.
- Ξένοι ομότεχνοί σας διαχρονικά εξυμνούν την Ελλάδα για την πνευματική της κληρονομιά, το μοναδικό της φως και το αίσθημα ελευθερίας που προσφέρει. Ο Henry Miller έγραψε ότι «Χρειάζεται μια ολόκληρη ζωή για να ανακαλύψεις την Ελλάδα, αλλά μόνο μια στιγμή για να την ερωτευτείς». Ανέφερε επίσης ότι το ελληνικό φως του άνοιξε τα μάτια και διεύρυνε την ύπαρξή του. Το Ελληνικό Φως και η Φύση ήταν αυτά κα. Γουέσελινκ, που σας κράτησαν στη χώρα μας;
Αγαπώ το ελληνικό φως. Είναι πολύ έντονο και καθαρό· μοιάζει να διεισδύει μέσα στα πράγματα και να τα κάνει να λάμπουν από μέσα. Το φως εδώ είναι διαφορετικό από το παστέλ φως της Ολλανδίας ή από εκείνο του Βερμόντ, που είναι σκληρό και καθαρό αλλά πιο λεπτό. Όμως η έμπνευσή μου προέρχεται από τους απλούς ανθρώπους που αγωνίζονται και από όσα κάνουν. Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι το παγκόσμιο και με συναρπάζει πάντοτε.
Ο Henry Miller είχε τον δικό του τρόπο να βλέπει τα πράγματα, αρκετά διαφορετικό από τον δικό μου. Διαβάζοντας το The Colossus of Maroussi και το Tropic of Cancer, είχα την εντύπωση ότι δεν είχε μια ουσιαστική σχέση με τις κοινωνίες που περιέγραφε. Οι περιγραφές του τοπίου είναι συχνά πολύ όμορφες. Όμως οι άνθρωποι που περιγράφει μοιάζουν πάντοτε να αποτελούν μέρος του τοπίου μέσα στο οποίο εκείνος ξεκουράζεται, ενώ ο ίδιος δεν ανήκει σε αυτό το τοπίο. Φαίνεται επίσης ότι κατανάλωνε αρκετό αλκοόλ όπου κι αν πήγαινε, κάτι που εντείνει την ένταση των περιγραφών του. Δεν έχω τίποτα εναντίον της χρήσης αλκοόλ ή άλλων ουσιών για την ενίσχυση της γραφής, όμως εγώ δεν το κάνω. Στον τρόπο που βλέπω τα πράγματα, ο Miller ανήκει σε μια πολύ ενδιαφέρουσα αμερικανική παράδοση φυγάδων από την εργατική τάξη, στην οποία εντάσσονται και ο Jack Kerouac και ο Charles Bukowski.
Πολύ συχνά περνώ μεγάλο μέρος του χρόνου μου κοιτάζοντας πράγματα που οι άλλοι δεν θέλουν να δουν και κάνοντας πράγματα που οι άλλοι δεν θέλουν να κάνουν. Αγαπώ τη μακαρονική ποίηση του Μεσαίωνα, δίδαξα σε δημοτικό σχολείο σε μια φτωχή γειτονιά του Λος Άντζελες και μεγάλωσα μια οικογένεια σε μια αγροτική ελληνική κωμόπολη. Αυτές δεν είναι δημοφιλείς ασχολίες ούτε δημοφιλή θέματα. Κι όμως, μέσα σε όλα αυτά βρίσκω τεράστια ομορφιά.
- Κι ο George Bernard Shaw από την πλευρά του δεν δίστασε να υπογραμμίσει: «Αν στη βιβλιοθήκη του σπιτιού σας δεν έχετε τα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, τότε ζείτε σε ένα σπίτι χωρίς φως». Ασπάζεστε την κρίση του;
Χωρίς τις ιστορίες των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, ο πολιτισμός όλων των ευρωπαϊκών χωρών –και των περισσότερων χωρών του κόσμου– θα ήταν πολύ φτωχότερος. Ποιος δεν έχει διαβάσει τους μύθους του Αισώπου, ή τις ιστορίες της Ιλιάδας και της Οδύσσειας; Όλα αυτά διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τον κόσμο.
Τα αρχαία ελληνικά θεατρικά έργα αποτελούν λαμπρές αναλύσεις του ανθρώπινου χαρακτήρα και των ανθρώπινων σχέσεων. Επιπλέον, σε επίπεδο λόγου, περιέχουν πολλές έντονες και καθαρές εικόνες – μεταφορές για τα ανθρώπινα συναισθήματα και τις αντιλήψεις, που μένουν στη μνήμη και προκαλούν σκέψη. Ωστόσο, η ποίηση δεν μεταφράζεται πραγματικά, και για να εκτιμήσει κανείς αυτά τα έργα σε βάθος, πρέπει να τα διαβάσει στην Αρχαία Ελληνική. Κι εγώ η ίδια θα ήθελα να μπορώ να διαβάζω τα έργα των αρχαίων Ελλήνων δραματουργών στο πρωτότυπο, γιατί όταν διαβάζει κανείς μια μετάφραση, πάντα κάτι χάνεται. Έμαθα όμως Παλαιά Αγγλικά, τη γλώσσα-πρόγονο της μητρικής μου. Ορισμένα ποιήματα αυτής της γλώσσας –The Wanderer, The Seafarer και The Dream of the Rood– χαράχτηκαν στη μνήμη μου και αποτέλεσαν τη βάση για πολλά από όσα περιλαμβάνονται στα θεατρικά μου έργα.
Δεν ασπάζομαι την ιδέα της translatio studii. Πιστεύω ότι δημιουργείς ό,τι μπορείς, εκεί όπου βρίσκεσαι.
- Πώς μπορούν οι άνθρωποι που βιώνουν μία πολύ δύσκολη κοινωνικοοικονομική συνθήκη, όπως εμείς εδώ στην Ελλάδα, να βρουν ένα νέο νόημα στη ζωή τους και να μην παραιτηθούν;
Κανείς δεν πρέπει ποτέ να παραιτείται· πάντα υπάρχει φως, και όταν δεν φαίνεται να υπάρχει στον κόσμο, το δημιουργείς μέσα στο μυαλό σου.
- Ποια έκπληξη μας επιφυλάσσετε προσεχώς;
Αυτή την περίοδο προετοιμάζω ένα βιβλίο ποιημάτων στα αγγλικά και σκέφτομαι να γράψω άλλο ένα θεατρικό έργο.
