- Γράφει ο Νίκος Χ. Λαγκαδινός
Αν δούμε τι γράφεται στα πολιτικά παρασκήνια και τις αναλύσεις, ο Νίκος Ανδρουλάκης συγκρίνεται αναπόφευκτα με τα δύο πρόσωπα που σφράγισαν την περασμένη δεκαετία: τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Αλέξη Τσίπρα. Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει ορισμένα στοιχεία που του λείπουν ή που, τουλάχιστον, δεν έχει καταφέρει να εκπέμψει στο ευρύ κοινό.
Οι δύο αυτοί ηγέτες, παρά τις τεράστιες ιδεολογικές τους διαφορές, κατάφεραν να χτίσουν μια πολύ συγκεκριμένη και ισχυρή σχέση με το εκλογικό σώμα:
Ο Αλέξης Τσίπρας είχε το επικοινωνιακό «χάρισμα» και το συναίσθημα. Είχε την ικανότητα να ηλεκτρίζει τα πλήθη. Διέθετε ρητορική δεινότητα, αμεσότητα και, κυρίως, μπορούσε να εκφράσει το θυμό, την ελπίδα ή την απογοήτευση του πολίτη με όρους καθαρά συναισθηματικούς. Ήταν ο ηγέτης της «μεγάλης ανατροπής». Δεν θα μιλήσω εδώ για το γεγονός ότι εξαπάτησε τον κόσμο και εν πολλοίς εξακολουθεί να ψεύδεται ασυστόλως χωρίς να νιώθει την υποχρέωση να μιλήσει για το αμαρτωλό παρελθόν του.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε το προφίλ της «κυβερνησιμότητας» και της αποτελεσματικότητας. Έχτισε μεθοδικά την εικόνα του σύγχρονου, δυτικού manager/τεχνοκράτη που «ξέρει να διοικεί το κράτος». Έπεισε ένα μεγάλο κομμάτι της μεσαίας τάξης ότι, ανεξάρτητα από το αν συμφωνεί κανείς μαζί του, αποτελεί μια στιβαρή, προβλέψιμη και ασφαλή επιλογή για την πρωθυπουργία.
Πού εντοπίζεται το πρόβλημα με τον Νίκο Ανδρουλάκη;
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα και τις αναλύσεις των δημοσκοπήσεων, η κριτική προς το πρόσωπο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ εστιάζει σε τρία βασικά σημεία:
Το έλλειμμα «πρωθυπουργικού προφίλ» (Κυβερνησιμότητα): Στις δημοσκοπήσεις, στην ερώτηση «ποιος είναι καταλληλότερος για πρωθυπουργός», ο Νίκος Ανδρουλάκης συγκεντρώνει συνήθως ποσοστά χαμηλότερα από το ποσοστό του ίδιου του κόμματός του. Ο κόσμος τον βλέπει ως έναν έντιμο και σοβαρό πολιτικό, ίσως έναν καλό αρχηγό κόμματος, αλλά δυσκολεύεται να τον φανταστεί στο Μέγαρο Μαξίμου να διαχειρίζεται μια μεγάλη εθνική ή οικονομική κρίση.
Η απουσία επικοινωνιακής «λάμψης»: Ο Ανδρουλάκης χαρακτηρίζεται συχνά ως ένας «εσωκομματικός» ηγέτης – άνθρωπος που ξέρει άριστα τους μηχανισμούς του κόμματος, αλλά ο λόγος του στο ευρύ κοινό ακούγεται μερικές φορές ξύλινος, προβλέψιμος ή αμυντικός. Δεν διαθέτει το επικοινωνιακό γκάζι του Τσίπρα ούτε την επαγγελματικά δομημένη εικόνα του Μητσοτάκη.
Η «θολή» ηγετική κατεύθυνση: Ένας αρχηγός πρέπει να δείχνει το δρόμο. Η στρατηγική του να ασκεί σκληρή κριτική στην κυβέρνηση χωρίς όμως να προτείνει μια ριζικά διαφορετική, «μεγάλη» εναλλακτική πρόταση εξουσίας, κάνει πολλούς ψηφοφόρους να τον βλέπουν ως έναν συμπληρωματικό παίκτη στο πολιτικό σκηνικό, παρά ως έναν εν δυνάμει νικητή.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει καταφέρει να κρατήσει το ΠΑΣΟΚ όρθιο και θεσμικά σοβαρό, αλλά του λείπει αυτό που στην πολιτική ονομάζουμε «ρεύμα» – η ικανότητα δηλαδή ενός ηγέτη να εμπνεύσει πέρα από τα στενά κομματικά του σύνορα και να αναγκάσει τους πολίτες να τον δουν ως τον επόμενο Πρωθυπουργό.
Η σύγκριση με τη Βρετανία είναι εξαιρετικά επίκαιρη, καθώς η πρόσφατη παραίτηση του Κιρ Στάρμερ και η διαδοχή του από τον Άντι Μπέρναμ δείχνουν ακριβώς πόσο αμείλικτη μπορεί να γίνει η πολιτική όταν ένας ηγέτης, παρά τη μεγάλη του νίκη στο παρελθόν, χάνει το «ρεύμα» του και την εμπιστοσύνη του κοινού.
Στο ΠΑΣΟΚ, το θέμα του αρχηγού τέθηκε και μάλιστα πολύ έντονα στην πράξη. Μετά τις Ευρωεκλογές του 2024, όπου το κόμμα δεν κατάφερε να πιάσει τη δεύτερη θέση παρά την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ, αμφισβητήθηκε ανοιχτά η ηγεσία του Νίκου Ανδρουλάκη, οδηγώντας σε εσωκομματικές εκλογές το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς. Το γεγονός ότι ο Ανδρουλάκης επανεκλέχθηκε έδειξε ότι διαθέτει ισχυρές ρίζες στον κομματικό μηχανισμό, αλλά δεν έλυσε το βασικό πρόβλημα της κοινωνικής «απογείωσης».
Υπάρχουν, ωστόσο, τρεις βασικές διαφορές ανάμεσα στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ και σε αυτό που είδαμε στη Βρετανία με τον Στάρμερ:
Κόμμα Εξουσίας vs. Κόμμα της Τρίτης Θέσης
Ο Στάρμερ βρέθηκε στο τιμόνι μιας ολόκληρης χώρας με μια τεράστια πλειοψηφία. Όταν η κυβέρνησή του άρχισε να κλυδωνίζεται από εσωτερικά σκάνδαλα και κακά αποτελέσματα στις τοπικές εκλογές, το βάρος της ευθύνης ήταν ασήκωτο. Αντίθετα, ο Ανδρουλάκης κρίνεται ως αρχηγός ενός κόμματος που παλεύει να γίνει ο δεύτερος πόλος. Οι προσδοκίες και οι πιέσεις είναι διαφορετικού μεγέθους.
Η κουλτούρα της «γρήγορης καρατόμησης»
Οι Βρετανοί (ειδικά οι Συντηρητικοί τα προηγούμενα χρόνια, αλλά πλέον και οι Εργατικοί) έχουν μια πολύ πιο ωμή προσέγγιση: αν ο αρχηγός δεν «τραβάει» δημοσκοπικά ή δημιουργεί πρόβλημα στην παράταξη, η κοινοβουλευτική ομάδα τον αλλάζει μέσα σε λίγες εβδομάδες για να σωθεί το κόμμα. Στην Ελλάδα, οι διαδικασίες αλλαγής αρχηγού είναι πιο αργές, πιο τραυματικές και συνήθως απαιτούν μαζικές κάλπες από τη βάση, κάτι που δεν μπορεί να γίνεται κάθε λίγους μήνες.
Το ερώτημα: «Και ποιος θα έρθει;»
Στη Βρετανία υπήρχαν έτοιμες, δημοφιλείς εναλλακτικές λύσεις με ισχυρό αποτύπωμα στην κοινωνία (όπως ο Μπέρναμ που είχε χτίσει προφίλ ως «βασιλιάς του Βορρά» στο Μάντσεστερ). Στο ΠΑΣΟΚ, κατά την πρόσφατη εσωκομματική μάχη, εμφανίστηκαν αξιόλογες εναλλακτικές προτάσεις (π.χ. Δούκας, Γερουλάνος, Διαμαντοπούλου), αλλά η βάση έκρινε ότι καμία δεν εγγυόταν με βεβαιότητα το «άλμα» στο 25% ή 30%. Έτσι, προτιμήθηκε η ασφάλεια της σταθερότητας.
Το θέμα αρχηγού στο ΠΑΣΟΚ άνοιξε, συζητήθηκε και έκλεισε θεσμικά. Όμως, το αν αυτή η απόφαση θα δικαιωθεί εξαρτάται από το αν η ηγεσία μπορεί να αλλάξει στροφή: να αφήσει την «τεχνοκρατική» της ασφάλεια και να ρισκάρει μια πιο τολμηρή, διεισδυτική πολιτική. Αν το ποσοστό παραμείνει καθηλωμένο, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι το θέμα θα επανέλθει στο μέλλον, καθώς η πολιτική απεχθάνεται το κενό και τη στασιμότητα.
